________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
કચ્છી નવું વર્ષ અને અધિવેશન અથવા જ્ઞાનસત્ર. (૨) સંડાસા-મહાદેવની ધર્મશાળા :
સડોના ગામ રાઠોડકુળ ભૂષણ ચાંપરાજદાદાનાં વંશજોએ અહીં રાઠોડ નૂખના મુસ્લિમો-હરિજનો અન્ય અન્ય મુસ્લિમોની વસ્તી. અઢારમી સતાબ્દીનાં પૂર્વાધમાં ભારાપર સેનેટોરિયમ અને સેડાતાનાં આથમણાં સિમાડાથી ગાડા વાટ પસાર થતી આ ગામ વાડીવાળું લીલું ત્યારે ભારાપરનાં ખોજાશાહુકારોએ ભુજથી મુન્દ્રાનો આજનો રસ્તો બનાવરાવ્યો ન્હોતો એટલે ઊંટ-ઘોડા-ગાડા, ઊંટગાડી અને પોકો ત્યાંથી જતાં, એટલે કંકીનાં સમજુમા-કરીને એક વણિત વૃધ્ધાએ સેડાતાગામની પશ્ચિમે શિવમંદર, ધર્મશાળા, વાવ, ભૈરવજી મંદિર અને ઈદગાહ બનારાવ્યાં. એ એક વાડી એનાં નિભાવ માટે લઈ આપી. એટલે મુન્દ્રા ભુજ વચ્ચે જતાં નાનાં મોટાં એ ગાળાનાં વાહનો અહીં પોરો ખાતાં અને રાતવાસોએ કરતાં અને આ કિલ્લે બંધીવાળા વિસ્તારમાં એમની સુરક્ષાએ જળવાતી-એ જાતની સુવિધાઓ આ વણિક માજીએ કરાવી આપી. આજે વાવ અને ધર્મશાળાનો ભલે ઉપયોગ ના થાય. પરંતુ શિવ અને ભૈરવ. દાદા પૂજાય છે. વાડી-ખેતર ખેડાય છે. અને એકાતમતાનાં ઓલિઆ ઓ જવા-મામધભા મીઠુભા જેવા રાઠોડો આ ધામની ગરિમા જાળવે છે. સૂજાપરથી નિત્યપૂજારી પૂજા કરવા આવે છે. શ્રાવણમાં ખૂબ મહિમા છે. છતાં ધર્મશાળાનું બાંધકામ નવા જેવું અકબંધ ઊભું જ છે. જે નીકંડારણી પણડોકિયા કરે છે. વાવનું પાણી હું - ભારાપર શાળામાં પેસેન્ટરશાળાના આચાર્ય હતો ત્યારે કોષ મારફતે ખેંચાતું અને પાકને પવાલું - કચ્છની વાવો માટે “પથિક"માં માનસંગજી બારડના વખતમાં એ ભીમાશેઠની વાવ, ભદ્રેશ્વરજીની દૂદિયાવાવ, અમત્રાની વાવ, પાંડવ વાવ, સોમેશ્વરની વાવ, અજેપાળની વાવ વગેરે માટે ઘણીએ ચર્ચાઓ થઈ ગઈ હતી. અને ત્યારે “પથિક”નાં પાનાઓ પર કચ્છની વાવો (સેલોર)ની ગુજરાત નેવિસદ્ જાણ થયેલ. એજ રીતે સિંદરવાવની ધર્મશાળા જીવણીરાઈની ધર્મશાળા ગુડથરનાં રસ્તાની ધર્મશાળા, કુકમાની ધર્મશાળા વગેરે પણ અંશત ખ્યાલ અપાયો હતો. ને એના પરનાં ઝરૂખા-બેઠકો ધાડી અને એનાં તાકોનાં શિલ્પનું પણ ત્યારે ખ્યાલ અપાયેલ એ યાદ આવે છે. અને પથિકનાં ખાસ કચ્છ અંકોમાં પણ ખૂબ જ કચ્છડાને ત્યારે લાડ લડાવાયાં હતાં. (૩) ભુજની નવી ટંકશાળઃ
કોરી-કુંવરી ભારમલજી બાવાનાં સમયથી અને ઘડેલી અસ્તવ્યસ્ત સિક્કાનાં રૂપે બહાર પડી ને દેશળજી બીજનીવારી સુધી ત્યારે કારીગરો અનધડ રીતે સિક્કા તૈયાર કરતા. દેશવજીએ વ્યવસ્થિત ટંકશાળને રૂપ આપ્યું અને પ્રાગમલજી બીજાએ ડાઈને મશીનરી વસાવી. આ મકાન દરબારગઢ પાસેની ટૂંકું પડવાને લાગતાં મહાદેવનાકાની સામે વિશાળ માહોલમાં નવી ટંકશાળની અઢારમા સૈકાના ઉત્તરાર્ધમાં શરૂઆત કરી. જેનાં દરવાજાનો અર્ધભાગ ચિત્રમાં સામેલ છે. સેડાતા-કિલ્લેબંધીનો પણ આવડો જ વિશાળ દરવાજ છે. એમ જ માની લ્યો એન ટંકશાળની અંદર જતાં જમણાં હાથે તાકપર અને સ્થંભ પર કોતરેલ પરીઓ દેખાદેય છે. નીચે કુસ્તી કરતા રાજયનાં મલ્લોની અમલ કુસ્તીકંડારાયેલી છે. અને મા શારદા, પરીની પાછળ ગણપતિ-રિધ્ધિ સિધ્ધિ નીચે કલાત્મક ગોળ ગુચ્છ અને બારીએથી નીચેના ભાગે તમને કચ્છનાં કુંભકારોની ઘડેલી માટીની વિશાળ કોઠીઓ દેખાદેય છે ને માટીનાં આવાં વિશાળ વાસણો રાયણમાંથી પણ મળી આવ્યાં છે. જે આથી પણ વિશાલ પુરષકદનાં એ ગઢવીની એકમેણીયાં રક્ષિત છે. દુષ્યમાન ત્રણે ચિત્રોની. કલાખાભિ પાળિયા ધર્મશાળા અને ટંકશાળ ૧૬માંથી ૧૮માં સૈકાનો પૂર્વાર્ધ ગાળો બતાવી જાય છે.
પથિક દીપોત્સવાંક-૧૯૯૮ ૦ ૨૮
For Private and Personal Use Only
