________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
વિમલવસહિનું મંદિર :
ભીમદેવના મંત્રી વિમલશાહે ઇ.સ.૧૦૬૨માં બંધાવ્યું છે, એમ મંદિરના લેખ પરથી લાગે છે. આ મંત્રીશ્વરે સત્તા તથા દ્રવ્યના બળથી પોતાને જોઈતી જગ્યા પર પથરાઈ રહે એટલા ટંકાઓ (સિક્કાઓ) આપી જમીન ખરીદી લીધી અને પછી તે ઉપર અઢળક દ્રવ્ય ખર્ચી આદિનાથનું મંદિર બંધાવ્યું અને આદિનાથ પ્રભુની અઢારભાર પિતળની મોટી પ્રતિમા ઘડાવી. આ મંદિર તેના અણીશુદ્ધ નકશીકામથી પ્રેક્ષકોને વિચારમાં ગરકાવ કરી દે છે. આ મંદિરમાં વચ્ચે મુખ્ય મંદિર અને આજુબાજુ નાની દેરીઓ છે. મંદિરના મુખ્ય પ્રવેશ દ્વાર આગળ મંડપ છે. આ મંડપની આગળ છ સ્તંભો વાળો એક લંબચોરસ ઓરડો છે. જેમાં વિમલશાહ પોતાના કુટુંબને મંદિર તરફ લઈ જાય છે.
સામાન્ય રીતે મંદિર અંદરથી બહુ જ સુશોભિત અને કારીગરીથી ભરપૂર છતાં બહારથી તદ્દન સાદા છે. મંડપની અંદરની સફેદ આસરપહાણ પરની નકશી મનોરમ્ય અને સુંદર છે. ઘુમ્મટ અને થાંભલા પરનું નકશીકામ આંખને આંજી દે તેવું છે. તેમજ વેલ, ફૂલ, પૌરાણિક દેવદેવીઓની કથા તેમજ વૃક્ષ, ફૂલની ભાતોનું આલેખન કરેલું છે.
વસ્તુપાળ-તેજપાળના મંદિરો :
વસ્તુપાળ-તેજપાળ પણ પોરવાડ વંશના જૈનો અને ગુજરાતના રાજા વીરધવલના મંત્રીઓ હતા. આ મંત્રીઓની કીર્તી યશપતાકા ઘણા જૈન ધર્મના વિદ્વાનોએ પ્રસરાવી છે. આ બન્ને ભાઈઓએ બહોળા પ્રમાણમાં મંદિરો બંધાવીને જૈનધર્મમાં પોતાનું આગવું સ્થાન પ્રાપ્ત કરેલ છે. આજેય પણ આબુ, ગિરનાર તેમજ શેત્રુંજય પર્વત ઉપરના મંદિરો તેની ધાર્મિકતા તથા કળા પ્રત્યેની અભિરુચિની સાક્ષી પૂરતા પ્રત્યક્ષ રીતે આપણને દૃષ્ટિમાન થાય છે.
આ રીતે આબુ ઉપર મંદિર બંધાવવાનો વિચાર અને પ્રેરણા આપનાર તેજપાલની સરસ્વતીરૂપ પત્ની અનુપમાદેવીનું સ્થાન અનોખું અને નોંધનીય છે. જ્યારે આબુ ઉપર મંદિર બંધાવવાનો વિચાર ઉદ્ભવ્યો ત્યારે તેમણે નેમિનાથ ભગવાનનું મંદિર બંધાવવાનું નક્કી કર્યું. વસ્તુપાળે ઉત્તમ પથ્થરની મૂર્તિ તૈયાર કરાવીને તેની સ્થાપના કરાવી, આ સમગ્ર મંદિરના બાંધકામના સુંદર આયોજનના પ્રેરણારૂપ સ્ત્રી છે.
આ મંદિરની સુંદર રોચક અને મનોહર એવી સુંદર શિલ્પ, કોતરણી, પથ્થરની ગોઠવણી સમગ્ર વિશ્વમાં અદ્ભુત, અજોડ અને બેનમૂન છે. શ્રી નેમિનાથ ભગવાન બિરાજમાન વસ્તુપાળના સ્વર્ગીય મોટાભાઈ લુણગિના નામ પરથી આ મંદિર ‘લુલિણવસહિ' તરીકે ઓળખાય છે. મંદિરના રંગમંડપમાં આરસની કોતરણીવાળા કલાત્મક બે ગોખલા છે. તે બંને ગોખલાઓ ‘“દેરાણી-જેઠાણી”ના નામે આજેય પ્રચલિત છે. મંદિરની પ્રદક્ષિણા પથમાં જમણી તરફ દિવાલના પત્થર પર એક વિહારનું ઉત્તમ દૃશ્ય છે. લુણવસહિ મંદિરના સર્જન સમગ્ર કારીગરોની કારીગરી ભારોભાર સમાયેલી છે. કૃષ્ણના જીવનના કેટલાંક પ્રસંગો, નેમિનાથના જીવનના કેટલાંક ચુનંદા દૃશ્યો તેમજ તીર્થંકર દેવોના કલ્યાણો વગેરેનું આલેખન અનોખી રીતે કરવામાં આવેલું છે. આ મંદિરમાં કુલ ૪૮ દેરીઓ, ૧૪૬ ગુંબજો તેમજ ૯૩ નકશીવાળા સ્તંભો છે. આ ઉપરાંત મંદિરની સામેની અશ્વશાળામાં વસ્તુપાલના-તેજપાલના કુટુંબીઓની તથા તેમના આચાર્યની મૂર્તિનું આલેખન કરવામાં આવેલું છે. આ બે મંદિરોની પાસે “ભીમા શાહ”નું મંદિર છે. શ્રી આદિશ્વર ભગવાન મૂલનાયક છે. તેમજ પાર્શ્વનાથજી ભગવાનનું મંદિર પણ છે. અને મહાવીર સ્વામીનું મંદિર પણ છે.
કુંભારીયાજી :
અંબાજી થઈ કુંભારીયાજી જવાય છે. વિમલશા મંત્રી દ્વારા બંધાવવામાં આવેલ કુલ પાંચ મંદિરો એ શિલ્પ સ્થાપત્યની તથા કોતરણીની દૃષ્ટિએ અનુપમ અને અજોડ છે. નેમિનાથ ભગવાનનું મંદિર ત્રણ માળનું અને સ્તંભો અને ગુંબજોવાળું કોતરણીવાળું મંદિર સુંદર તથા મનોરમ્ય છે. શ્રી મહાવીર સ્વામીનું મંદિર સુંદર તથા મજબૂત આરસપહાણમાંથી બનાવેલું, તીર્થકરના સમય સરલાના દશ્યોના દેખાવો, બાહુબલીનું યુદ્ધ વગેરે દશ્યોથી આલેખિત આ મંદિર હૃદયગમ અને રળિયામણું બનેલું છે. આ મંદિરને ફરતી ૨૫ દેરીઓ છે. શ્રી શાંતિનાથ ભગવાનનું દેરાસર આકારમાં વિશાળ,
પથિક ૭ દીપોત્સવાંક-૧૯૯૮ ૭ ૧૯
•
For Private and Personal Use Only
