________________
જૈન યુગ
તા. ૧-૨-૩પ
સમાજવિષયક પ્રવૃત્તિઓ અને કેન્દ્રસ્થ સંસ્થા.
સમાજવિષયક પ્રવૃત્તિઓ અંગે શિસ્ત અને વ્યવસ્થાની સાથેના સહકાર કે એકબીજાના અનુભવની પરસ્પર આપલેના આવશ્યકતા સંબંધે જરૂરી પર્વવિચારણા આ પત્રના તા. સિદ્ધાન્ત વિના ચાલે છે. આ સ્થીતિ હવે ચલાવી લેતાં અટકવું ૧-૧-૩૫ ને અંક છઠ્ઠામાં થયા પછી સામાઇક પ્રવૃત્તિઓ જોઈએ. એટલું જ નહિં પણ તેનું મહામંડળ વ્યવસ્થિત ' થવું અને તેને કેન્દ્રિત કરવાની આવશ્યકતા સંબંધે વિચાર થવો જરૂરી છે કે જેના દોરીસંચારથી સર્વત્ર એક જ ધોરણે
વ્યવસ્થા ચાલે. આમ થવાથી અનેક સંસ્થાઓની આર્થિક વ્યા - પશ્ચિમની પ્રજાને સંસર્ગ થતાં દેશનાં વાતાવરણ, બીજી સંકડામણો યા મુશ્કેલીઓ દુર થાય અને સમાજની સામાન્ય વ્યવસ્થા અને તેની પધનિ. કેળવણી અને ખરી જરૂરીઆને ઉકેલ થઈ તે સર્વત્ર પુરી પડે. સમાજસુધારો વગેરે દિશાઓમાં અનોખું પરિવર્તન જાણે કે જે સંસ્થાઓ વિદ્યમાન છે તે આપણી હાલની અજાણે થવા પામ્યું છે એ ઘટનાની ના કહી શકાય તેમ જરૂરીઆતને પહોંચી વળે તેવી અને તેટલી નથી અને નથી. આ અબાધિત પરિવર્તન પામેલા સ્થીતિ સંગોએ સમાજના શિક્ષણ વિષય પર હજુ ઘણી ઉણુ છે તે આપણી મને સ્પર્શ કરે લગભગ બત્રીશ વર્ષ ઉપરાંત જેવો પરત્વે પણ સમાજની કેન્દ્રસ્થ સંસ્થાએ લક્ષમાં લેવા જેવી સમય વ્યતીત થયા છે જે પૂર્વે આપણી કાકરનું છે. આ સંબંધે કોન્ફરન્સના ગત અધિવેશનના પ્રમુખ મહાશ બીજારોપણ ફલેધી મુકામે જન સમાજના તે સમયના દર્શાવેલા વિચારો અને પુનઃ વિચાર માટે ટાંકીએ. આગેવાનોએ કર્યું અને જેમાંના કેટલાક આજે પણું “શિક્ષણની સમસ્યા આજ દેશભરમાં ગુંચવણુવાળી વિદ્યમાન છે. '
થઈ પડી છે. પરંતુ આપણે વ્યાપારી હોવા છતાં અન્ય સમાજ માં જ થયેલા અનામિશ્રિત રિવાજો. કઢામ સમાજે કરતા ઉચ્ચ કેળવણીના ક્ષેત્રમાં પછાત છીએ. ઈસાઈ, કેળવણીની ખામી, તીર્થ રક્ષા માટેના અવ્યવસ્થિત અને
આર્યસમાજ, બ્રહ્મસમાજ આદિ આપણાથી ઘણું આગળ છે. પૂર્વકાલીન વિચારોને અધીન તંત્રો વગેરેનો વિચાર કરવામાં ઈસાઈએ જયારથી ભારતવર્ષમાં દાખલ થયા ત્યારથી કિકાણે અને તે કોન્ફરન્સની સ્થાપના પૂર્વ વર્તાતા સાથે અને કોલેજ, હાઈકુલ, અનાથાલય, ચિકિત્સાલય તથા પ્રચાર, આજની પરિસ્થિતિ વચ્ચે ઘણો તફાવત નજરે પડ્યા વિના મારિન સંસ્થાની સ્થાપન
મીશન સંસ્થાઓ સ્થાપીને છેડા વખતમાં લાખ્ખું ભારતરહે નહિ, આજે સામાજીક કુરતીઓમાં સમયાનું ફળ ઘણો રિકાર વાસીઓને ઈસાઈ ધમની દીક્ષા આપી છે, અને સંખ્યા થવા પામ્યા છે અને તે ઘણે ઠેકાણે લગભગ નષ્ટપ્રાય થઈ છે. વધારી મુકી છે. આર્ય સમાજ થોડા વખતમાં ઉન્નતિએ પહોંચ્યા કેળવણીનાં સાધનો જેવાં કે વિદ્યાલય, બેગ કે ગુરુ કરે છે. આર્યધર્મ શિક્ષિત મનુને યુત ન થવા દેતાં, અનેક તે વખતે લગભગ અભાવજ હતા ને આજે આપણે સારી ગુરૂકુળ, કાલેજ, હાઈસ્કુલ, અનાથાલય, વિધવાશ્રમ સ્થાપન જેની સંખ્યામાં અસ્તિત્વ ધરાવતાં જોઈએ છીએ અને દ્રા કર્યા છે. જેમાં લાખે વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરે છે. '' પણ આ દિશામાં જરૂરી ઉમેરો થતો જાય છે. હાલની મુસ્લીમ સમાજમાં સ્વર્ગસ્થ સર સૈયદ અહમદ વ્યવહારિક કેળવણીની જરૂરીયાત વિષે લગભગ અભાવ હતો દાખલો લઈએ તો જણાશે કે તેણે પોતાના પુરુષાર્થ વડે તિને બદલે આજે દરેક જન બાળકને તે કળવણી લેવાની અલીગઢમાં મુસ્લીમ વિશ્વવિદ્યાલય સ્થાપિત કર્યું છે, કે જેની લાલસા જાગૃત થયેલી જોઈએ છીએ. આ સંજોગે કોકરન્સ મારફત એવું કાર્ય થાય છે કે મોટી બાદશાહત પણ કરી જેવી સંસ્થાની સ્થાપના પછી અસ્તિત્વમાં આવ્યા છે અને શકતી નથી. દેવબંદમાં એની ધાર્મીક કાજમાં હજારો તેનાં અનેક અધિવેશને તેના ઠરાવને સતત પ્રચાર અને મુસ્લીમ વિધાથી આ ધર્મની ઉંચી શિક્ષા મેળવે છે, અને ત્યાં પરિણામે જાગ્રત થયેલ લેકમતને આભારી છે અને અરબસ્થાન, મીસર અને રૂમના વિદ્યાર્થીએ મુસ્લીમ સિદ્ધાંતો કોન્ફરન્સની પ્રવૃત્તિઓમાં રસ લેતા અનેક આગેવાન અને શીખવાને આવે છે. બીએએ આ તેમજ અનેક દિશામાં વ્યવસ્થિત સંસ્થાઓ પંક્તિ મદનમોહન માલવીયાએ પણ, સંસાર માત્રની ઉભી કરી સમાજસેવાને પિતાની ધગશ વ્યકત કરી તેને વિદ્યાએ બનારસ વિશ્વવિદ્યાલયમાં એકત્રિત કરી છે, કે જેના જીવન અને મુનિમન્ત સ્વરૂપ અનેક રીતે આપ્યું છે એ મકાન માઈલોમાં વિસ્તરેલાં છે, અને હજારો વિદ્યાર્થીએ વિષે એમત હોઈ શકે નહિં.
વિઘાયન કરે છે, એટલું જ નહી’ પણ હિંદુ ધર્મના કેળવણીની વૃદ્ધિ પામેલ ભાવના અનેક સંસ્થાઓ સિદ્ધાંતની સાથે, અંગ્રેજી વિદ્યાઓ ૫ણું શીખવાને ત્યાં ધાર્મિક અને વ્યવહારિક કેલવણીને લાભ સમાજ ઉડાવે તે સંપૂર્ણ પ્રબંધ છે, જેથી વિદ્યાર્થીએ ધર્મથી વંચિત હેતુથી સ્થાપી છે, તે ચાલે છે અને ઘણી વ્યવસ્થિત અને રહેતા નથી. સુકાનીઓને ગારવ લેવા જેવી સ્થીતિમાં ચાલે છે પણ તે રાધાસ્વામી સમાજને આમાને દયાળ-ભોગ કેમરો બધી સંસ્થાઓ એક એકથી લગભગ ૫ર અને અન્ય
(અનુ. પા. ૭મે ) આ પત્ર મી. માણેકલાલ ડી. મેદીએ ધી કલાપી પ્રિ. પ્રેસ, સુતાર ચાલમાંથી છાપી શ્રી જન વેતાંબર કોન્ફરન્સ માટ'
૮૬, સુતાર ચાલ, મુંબઈ ૨ માંથી પ્રગટ કર્યું.
