________________
જૈન યુગ
૧- ૧૩પ.
-:
-
-
DAXSIDO
જેન યુગ.
ધાવિર વિધવઃ સરકીરિ નાથ! wથી જેટલું પ્રમાદ સેવાય અને ઉતાવળ કરવામાં આવે એટલું કામ ન જ તાજુ મન કરે, ઘમાકુ ત્મિઃ || જોખમાય છે અને ધાર્યા કરતાં કંઈ જુદીજ સ્થિતિ ઉપસ્થિત
અક-સાગરમાં જેમ સર્વ સરિતાઓ સમાય છે થાય છે. તેમ હે નાથ! તારામાં સર્વ દષ્ટિએ સમાય છે, પણ
કદાચ આ વાત પહેલી તકે નગ્ન સત્યના હિમાયતાઓને જેમ પૃથક પૃથક સરિતાઓમાં સાગર નથી દેખાતે તેમ
અને વાણી સ્વાતંત્ર્યના ઉપાસકેને નહીં એ નગ્ન સત્ય સાચેજ
સુંદર છે પણ એનું ક્ષેત્ર વ્યકિત પુરતું જ. સમટિના વિશાળ પૃથક્ પૃથક્ દષ્ટિમાં તારૂં દર્શન થતું નથી.
પ્રવાહમાં કયાં તે એ સુંદરતા મારી જાય અગર તે વિરુપft fસદ્ધસેન વિા .
તામાં પરિણમે. તેથી જ ‘પ્રિય-પચે તેવું અને હિતકારી એવું હારાજ
* * જ સાચું” કહેવાની સંત ભલામણુ કરે છે.
હવે સમાજ પ્રતિ આંખ ફેરવીએ. એક વિચારક ત્રણે ફિરકાના સંગઠનની વાત ઉચરે છે. ભાષાની શિષ્ટતાને વાણીની
ની મધુરતા કને આહાદકારી છે પણ એ જ્યારે એમ વદે છે તા. ૧-૧૩૫
મંગલવાર.
કે “આ તીર્થો કલેશે, આ શ્વેતાંબર દિગંબરના ભેદ, અમુક
કહે મૂર્તિ પૂજવી જ્યારે બીજા કહે મૂર્તિપૂજા સામે અમારે પ્રખર સમાજને
વિરોધ છે' ઇત્યાદિ કલાએ આપણને છિન્ન ભિન્ન કરી નાંખ્યા છે. એ કંઈ મહત્વના અંગે નથી, એ તે આપણને સાધુઓ
તરફથી ઝનુન ચઢાવવા સારૂ ફેંકાયેલા દાવે છે, એ બધાથી આજે એ તરફ દ્રહિ ફેંકતા સહજ સમજાશે કે આપણે હાથ ખંખેરી નાંખી સંગઠન કરવું જોઈએ', આને સંગઠન–સં૫–સહકાર આદિની વાતે જોશભેર ચાલી રહી માત્ર વાનકી રૂ૫ ભાવ તાર છે; બાકી વિચારક વદે ત્યારે છે. કમભાગ છે માત્ર એક જૈન સમાજનાં કે જયાં હજી સમજવું કે એમાં આવા તે બીજા કેટલાયે દશારા હોય. સંગઠનનું રહસ્ય યથાર્થરૂપ કયાંતે સમજાયું નથી અને વિચારક પછી એકાદા પત્રકારનાં અગ્રલેખમાં આંખ ધારી લઈએ કે સમાયું છે તે એના અમલમાં વિન સંતિવી પરીશું તો એની એ વાત પણ જુદીજ રીતે જુસ્સાદાર ભાડામાં વર્ગ યેન કેન પ્રકારેણું મુશ્કેલીના પહાણ આડા ખડકી રહ્યા છે ! આછા પાતળા મરી મશાલા સાથે પીરસવામાં આવી હશે. એ
આશ્ચર્યની અવધિ તો ત્યારે થાય છે કે જયારે સમાજના વેળા તીખાતમતમતા શબ્દને સંભાર ભરવામાં મણ નહિં જ આગેવાને, વિચારક સૃષ્ટિમાં જેમનું સ્થાન અપદે આવે છે રાખેલી હોય! સાથોસાથ મૂર્તિપૂજાને સાધુ સંસ્થા સામે એવી એવા વિચાર અને વિશાળ બુદ્ધિમત્તા ધારણ કરનાર પ્રઢ રીતે શબ્દ રચના કરી હશે કે એ પરથી સાર તારવવામાં અનુભવીએ પણ કેટલીક વેળા ભાથણ કે લખાણમાં સંગઠન આવે તે સ્પષ્ટ માલમ પડે કે તંત્રીશ્રી મૂર્તિપૂજાને સાધુ જેવી અણમોલી વસ્તુને પણ કઈ જુદાજ સ્વરૂપે ચિતરી ' સંસ્થાના વિરોધી છે, પણ આ બધાની પાછળ જે આશયને બતાવે છે! એ સહજ અનુમાની શકાય છે કે કોઈપણ કાંટે ચઢાવીએ તો જણાશે કે એ પણ સમાજના અન્યૂદાજ સમાજ સંપૂર્ણપણે દેશ કાળને અનુરૂપ જીવન વે કિ વા વાંછે છે. કોઈ નવિન જૈન સમાજના સન દ૨છે છે? આવું આચરણ દાખવે એ અસંભવિત છે, કદાચ અસંભવિત શ૬ તે કેટલું યે રજુ કરી શકાય. એને પ્રવાહ એકાદિ મહા નદી અરૂચીકર લાગે તે કહીએ કે અતિ મુકેલ છે, કેમ કે સરખે વહ્યા'નય છે, પણ જયારે શાંતચિત્તે આ બધી પ્રવૃત્તિજયાં સુધી સમાજના એકેએક ઘર કે ખૂણામાં અથવા તે એન તેલન કરીએ છીએ ત્યારે મન વિવાદ પામે છે. પ્રયત્નોનાં સમાજની નાની કે મેથી, દરેક વ્યક્તિ સુધી જ્ઞાન કિરણે પ્રસર્યા પ્રમાણમાં ફળ નથી બેસતાં. ઘણુંખરૂં તે ઉખર ભૂમિ પર થતી નથી ત્યાંસુધી એવી જ દશા વન એ અનુભવ સિદ્ધ વાત છે. વર્ષ જેવું નિષ્ફળ ગયું જણાય છે ! કેટલીક વાર જે વધી આ જાતના પ્રચલીત નિયમમાંથી જૈન સમાજ પણ બકાત કવન નિર્વાહમાં કામ લાગે એવા ધાન પકવવાના કોડ હેાય છે નજ રહી શકે. તેથી ઘણીવાર આપણે સાંભળીએ છીએ અને એને સ્થાને પા-પંખી અને માનવ ગણુને હાનિ પહોંચાડે જોઈએ પણ છીએ કે એકાદી સામાન્ય બાબતથી સમાજને તેવા કંટાદિ કે ઝાળા ખરાના ઝુંડ ઉગ્યા હોય છે ! અમુક ભાગ એના ગુણ દેખમાં ઉતર્યા વગર અથવા તે એ એવી જ રીતે સેવાધારીઓના પ્રયાસ પણ નિરર્થક ગયો હોય બાબતથી ભવિષ્યમાં થનારા લાભ કે ગેર લાભના આંકડા છે કયાં તે શ્રાતાં વૃદ સાંભળનાર નથી , કયાં તે મૂકયા વગર એકાદે કટકે કટ ને આસપાસની જનતા જેમ ઘેડા મહીભર હોય છે. તેઓની અર્થ તારવણીમાં પણું ફેર સફાળી ઝબકી જાય તેવી રીતે ભભૂકી ઉડે છે. જયાં પ્રાત છે અને કઈક એને દુરૂપયોગ પણ કરે છે. જેથી જન સમૂહની કક્ષાનું માપ આ રીતનું હોય ત્યાં સંસ્કૃત ભાષણની દિશા તેવીજ ઘણીવાર લખાણની થાય છે. કચરાની. માતીઓએ, વિચારવંત વ્યકિતઓએ, સેવાભિલાની પાએ, ટોપલી કે ખાદ્ય પદાર્થોના પડીકામાં એને વાસ થઈ રહ્યું છે, એ સમાજ સામે રજુ કરવાના સવા પર પુષ્કળ સહજ પ્રશ્ન થશે કે આમ કેમ થાય છે ? ત્યારે શું સાંભળીવિચારણા કરી, ચારે તરફની દરકાર રાખીને એની ચર્ચા નારને પસંદ પડે તેવું જ બધું કહેવું જોઈએ અથવા તો કાઈ આદરવી જોઇએ કિંવા છણાવટ કરવી જોઈએ. આમ કરવામાં
(અનુસંધાન ૫. ૭ જુઓ.).
