________________
જન યુગ
તા. ૧-૧૩૫
તેની ભક્તિ (નૃત્ય) એ ત્રાંબાકાંટા આગળ એવી સ્થિતિ ઉત્પન્ન રથયાત્રાને વરઘોડો.
કરી કે તેમની ચારે બાજુ પ્રેક્ષકની સખત બાંડ જામી અને આગળ ચાલવા માગે પાલીસની મદદ મળી ત્યારે થયે. શું
આ જાતની ભક્તિ કુલીન ને માટે ઈષ્ટ છે? અહીં શ્રી મોહનલાલ દીપચંદ ચોકસી નો ખુલાસે.
હેનોની ભાવનાને પ્રશ્ન જ નથી. તેમની ભુલ પણ નથી. પણ “મુંબઈ સમાચાર "ના તા. ૧૬-૯-૩૫ ના અંકમાં જેમણે આ જાતની રીતિ છે તેમાં શું ભુલ્યા નથી? ભાઈ ભગવાનજી કપાસીએ મારા લેખની સામે બચાવ
ભાઈ કપાસી વારંવાર આ બધું રથ આગળ બન્યાનું રૂપે જે કંઈ લખ્યું છે તે જોતાં જણાય છે કે મુદ્દાની વાત બાજુ પર રાખી ભળતે ભળતી વાપર હવાઈ કીહલા ચર્યા લગ્ન
લખે છે ને તેથી એમ ઠસાવવા માગે છે કે પ્રભુની મુતી"
સામે બન્યુ પણ એમાં તેમને ગંભીર પ્રમાદ થાય છે. તે છે ! તે ભાઈના કહેવાને સાર કહાડીએ તે એટલેજ કે:
પછી રથ કેટલેય પાછળ હતે. વચમાં તે કાંસી વગાડનાર ૧ બાળાઓ નિર્દોષ હતી.
• વગ પાલખી આદી બીજા કેટલાયે બંધુઓને સમાવેશ થ. ૨ તેઓએ માત્ર દાંડીયા લીધા હતા. અને તે પણ ચંપાગલી આગળ હેના આગળ ગયા બાદ એવું અંતર રય સમીપે
પડેલું કે એક દીશામાંથી બીજી દીશામાં વાહન જતાં. સ્થિતિ ૩ આ જાતની ભક્તિને નાય લખવામાં મેં બુલ કરી છે. તે આ પ્રમાણે હતી છતાં માની લઈએ કે રથ સમીપ દાંડીયા ૪ મારે આગેવાનોને વાત કરવી જોઈતી હતી. લેવાતા હતા તેથી મીકપાસી શું કહેવા માંગે છે ? મુદાનો ૫ મેં શાસનપ્રેમી બંધુઓ તરફ ભક્તિને ઉતારી
પ્રશ્ન હવેજ આવે છે જેને તેમણે કંઇ ખુલાસે કર્યો જ નથી.
'પ્રભુ મુતિ સામે જાહેર રસ્તે આ જીતની ભકિત કેમ છે? પાડવા રાજ દાખજે છે.
ઉપરોકત બહેનએ જે જાતની ભક્તિ દાખવી છે એ રીત પ્રત્યુતરમાં મારે કહેવું જોઈએ કે—બાળાઓ આજે પણ આપણા માટે ઉચીત છે! એને શાસ્ત્રના કોઈ પાકને આધાર નિર્દોષ છે. એ બહેનને મેં બીત કરાતી નથી કેમ કે તેમને છે ? શું એમાંજ ભક્તિનું સર્વસ્વ સમાય છે? મારા લેખો હત શુદ્ધજ હતો. જે કંઇ દેશ જે છે એ પ્રથા પાડનાર મુખ્ય આશય એ પ્રકતેના જવાબમાં સમાવે છે. મારે લેખનું બંધુઓનેજ જે છે. બાકી બધી બાળાએ નહતી. તેમ મથાળ બાંધતા નાચ શબ્દનો પ્રયોગ થયો છે તેથી તમે હેડ ભાઈશ્રી જણાવે છે તેમ આથી બાર વર્ષની વયની પણ હડતું અપમાન માની બેઠા છે તે મારે કહેવું ઘટે કે તેવું નહોતી. મારે વીના સંકે કહેવું જોઈએ કે એમાં ભાગ્યેજ કંઇજ નથી, બનાવ બની ચુ હતું. મારા જેવા કે તમેએ દશ વર્ષની નીચેની કઈ બાળા હશે ! એમાં ધણીખરી માનેલા સામા પક્ષના અથવા તે જાહેર જનતાજ માત્ર નહીં પણ ચાર વર્ષની ન હતી. જેમ કમારીકાઓ હતી તેમ ખુદ શાસનમી બંધુઓમાંના કેટલાક આ રીતી વ્યાજબી નથી. પરણેલી પણ હતી. પછી તે એક હોય કે વધુ એ જુદી વાત એમ માનતા હતા. અહીં હું જેને નૃત્ય કહું છું ને તમે જેને છે ! વળી ભાર મુકીને જણાવવાનું કે કેવળ દાંડીયા નહેાતા ભક્તિ માને છે તેને ઉતારી પાડવાને સવાલજ નથી. આ રમાયા, સાથે માથાપર ગાગર લઈ ગોળ વ લમાં અંગના જાતની નવી પ્રથા એગ્ય ન જ જે વાત મારા લેખથી પુરવાર તાલબંધ મરડ સાથે ફરવામાં પણ આવેલુંજ, ભાઈ કપાસીને થઈ છે. ભાઈ કપાસી હાજર રહેલા આગેવાનોને વાત કરવાનું આ જાતની ક્રીયાને “નાચ કહેવામાં હીણપત લાગે છે પણ લખે છે અને એ વાત જ અદરણીય છે પણ આગાઉ એ મારે કહેવું જોઈએ કે એ નતની કરણી એ નૃત્યને એક જાતનું અવલંબન લેનાર પંડીત લાલન અને શ્રીયુત અમરચંદ પ્રકારજ છે. વળી નૃત્ય એ નારી નતી માટેની એક કળા ભાઈને જે નતના કડવા અનુભવ થયેલા એ વિચારતાં મારા હોવાથી નાય કરે એ ખેરું કાર્ય નથીજ. મારે વિરોધ નાચ જે એવું પગલું ન ભરે તો એમાં અજાયબ થવા જેવું નથી.. સામે નથી પણ જાહેર રસ્તા પર આવું કાર્ય થાય તે સામે છે.' આગેવાને ધારતે તે ચાલુ વરઘોડે પ્રથા અટકાવી શકતે પણ ભકિનીના ઘણા પ્રકારો છે જેમાં નૃત્યને સમાવેશ થઈ શકે ભાઈ કપાસી લખે છે તે મુજબ તેમને વરૂસ્થિતિ એગ્ય લાગી છે પણ તેથી ભકિતના નામે ભાઈશ્રી કપાસીએ કર્યો છે તેવો હશે ! બાકી મારા શાસન પ્રેમી સ્નેહીઓ તરફથી મેં સાંભળ્યું ખે બચાવ નજ થાય. પ્રભુશ્રી અનુદેવના શાસનમાં છે કે એક બે આગેવાનોને આ વાતની ખબર પણ ન હતી. ભકિંતને જરૂર મહત્વનું સ્થાન છે છતાં એ ભકિત સમજ અને જે કંઈ થયું છે એ ભાજબી નથી થયું-ફરીથી આવું વિવેકને નાનપૂર્વક હોય તેજ, નતિના ધોરણે એનું મ0 થનાર નથી, જે આ વાત સાચી હોય તે ખુશી થવા જેવું છે સચવાતું હોય ત્યારેજ ભકિતનું નામ શબે છે તે સિવાયની તેથી આ ચર્ચા અહીંજ અટકે છે. છેટુકા પ્રશ્ન તરફ જોતાં કરણીત ભકિત કહેવામાં જોખમ છે. એક જ દાખલો લઈએ, ભાઈ કપાસીને મારી શરૂઆતની પ્રસ્તાવના શાપરૂપ લાગે છે. આપણે તેમજ ઇતર ધમવાળા દેવમૂતી પ્રતિ બહુમાન પણ તેમને હું ખાત્રી આપું છું કે શાસન પ્રેમી બંધુઓથી ધરાવીએ છીએ છતાં ઈતર ધર્મવાળાની માફક ચકને કેટલીક બાબતમાં મારા વિચાર જુદાં છતાં તેમને મારા બંધુંનથી તે પીતા કે નવઘતે પ્રસાદ ગણી નથી એજ માનું છું તેથી રસ ધરવાનું કારણુજ નથી. એ પ્રસ્તાઆરોગતા એથી સહજ સમજાશે કે ભકિત તથા મહત્વ વન તે એટલા સારૂં કરવી પડી કે જેઓ વાતવાતમાં આગસરખી રીતે માન્યા છતાં બાને વિચાર પણ જરૂરી છે. આ મને યાદ કરે ને ધમને ઘડીવાર પણું વીલે ન મુકે તેઓ આવી
