________________
ડ્રેસ અને દા.
૩૦૫
જમાય નહિ, અભક્ષ્ય ખારાક ખવાય"નહિ; આપણે સાધુ થયા માટે આપણાથી વાહનમાં બેસાય નહિ, આદેશ કરી આપણા માટે રસેાઈ કરાવાય નહિ, šંડુ પાણી પીવાય નહિ વિગેરે. આ સર્વ ચેાગ્ય છે, કર્તવ્ય છે, અને તેટલા માટે અને વ્યવહાર ધ્યામાં સ્થાન આપવામાં આવ્યુ છે.
પર ંતુ નિશ્ચય ચાવાનને માગ જ જૂદો હાય છે. એ એના સહજ ધર્મો તા જરૂર પાળે છે. પણ ખરૂ લક્ષ્ય તા નૈસગિક ધર્મો તરફ અને સ કથી મુક્તિ મેળવવા તરફ હાય છે. એને કાઇ પ્રકારની કૈષણા હેાતી નથી, એને લેાકરંજન કરવાના ભાવ હાતા નથી, અને લેાકેાના વખાણુના કે લેાકેાના ચાહના માહ હાતા નથી. દુનિયા એને માટે શું કહે છે કે ધારે છે, તે તરફ એના વિચારજ હાતા નથી. એની મસ્તી તદ્દન જુદા પ્રકારની હાય છે, અનેરી હાય છે. સ્વદયા અને નિશ્ચયયામાં તફાવત જણાઈ જાય તેવા છે. સ્નયામાં અંતરાત્મા તરફ હાય છે. જ્યારે નિશ્ચય યામાં દ્રષ્ટિબિન્દુ પરમસાધ્ય તરફ હોય છે. વ્યવહાર દયાના ઘણાખરા ભાગ સ્વદયામાં આવી જાય, તથા કેટલાક પરદયામાં જાય છે, જ્યારે નિશ્ચય યા તદ્દન અલગ પડી જાય છે. ખરાખર વિચાર કરતાં જણારો કે નિશ્ચય દયામાં જેને આપણે સાધારણ રીતે યા કહીએ છીએ તેની કોઇ વાત હેાતી નથી, એમાં તેા એકતાનું જ્ઞાન આંતર તત્ત્વ રહસ્યની વિચારણા, અભેદ ઉપયેાગ અને એ તરફ પ્રયાણુ જણાય છે. વ્યવહાર દયાના પ્રસંગેા એમાં આવી જાય તે તેના નિષેધ નથી, પણ તે વખતે પણ દ્રષ્ટિબિન્દુની સ્પષ્ટતા તેા ચેાક્કસ અલગ પડી જાય છે.
લક્ષ્ય
નિશ્ચય દયાના સૂત્રને અમલમાં મૂકનાર ગુણુપ્રાપ્તિ કરતા જાય છે, વિકાસ ક્રમમાં આગળ વધતા જાય છે, ગુણસ્થાનકે આરહણ કરતા જાય છે, અને છેવટે અ ́તિમ સાધ્યું પહોંચે છે.
સામાન્ય.
આવી રીતે અહિંસા અને દયાની વિચારણા અનેક દૃષ્ટિબિન્દુએથી કરવામાં આવી છે. જુદા જુદા મુદાઓપર લક્ષ્ય રાખી દયાના ભેદ પાડવામાં આવ્યા છે, અને એ વિષયની મહત્તા બતાવવા પ્રયત્ન કર્યાં છે. એ વિષયને અંગે જો નયનું સ્વરૂપ જાણવામાં હોય, જો તેના દ્રવ્યાર્થિ ક અને પર્યાયાિ ભેદે વચ્ચેના તફાવત સમજાયા હૈાય તેા યાનું સ્વરૂપ હસ્તામલક જેવું લાગે છે, મુદ્દાની વાત એ છે-કે દયાનું સ્વરૂપ એવી સુંદર રીતે નિરૂપણ કરવામાં આવ્યું છે કે એની વિચારણામાં આખા નીતિવિભાગ (Ethics) અને તત્ત્વજ્ઞાનના સમાવેશ થઇ જાય. ખરાખર ક્યા પાળવામાં આવે તે ધર્માંરહે. સ્યના કે આત્મવિકાસના કાઇ પણૢ ભાગ રુપ થયા વગર રહેતા નથી.
