________________
૧૪ *
પ્રબુદ્ધજીવન
તા. ૧૬-૧૦-૯૮ થતાં. રાણીએ ઘણો વિરોધ કર્યો, પણ કાંઈ વળ્યું નહીં. હવે તેઓ ચંદ્રછાયકુમાર, રુકિમકુમાર, શંખકુમાર, અદીનશત્રુ, જિતશત્રુ થયા ભાઈ-બહેન મટી પતિ-પત્ની થયાં. આથી રાણી પુષ્પાવતી ને વૈરાગ્ય હતા. આ છ પૂર્વભવના મિત્રો, મલ્લિકુમારીના રૂપ પર મોહિત થઈ ઉપજ્યો. તેમણે દીક્ષા લઇ લીધી. પછી સારી રીતે આરાધના કરી તેને પરણવાની ઇચ્છા કરવા લાગ્યા. ત્યારે મલ્લિકુમારીએ તેઓને કાળધર્મ પામી તેઓ સ્વર્ગે ગયા. કેટલાક સમય પછી રાજા મૃત્યુ સમજાવવા કરાવેલા છ ગર્ભદ્વારવાળા ઓરડામાં તેમને જુદા જુદા પામ્યા. એટલે પુખચૂલ-પુષ્પચૂલા રાજારાણી થયા. નિઃશંક બની દ્વારથી પ્રવેશ કરાવ્યો. છએ રાજાઓ જુદા જુદા ઓરડાઓમાંથી. તેઓ ભોગો ભોગવવા લાગ્યા. દેવ બનેલ માતાએ અવધિજ્ઞાનથી આવવાથી એકબીજાને જોઈ શકતા ન હતા. તેમાં મલ્લિકુમારીએ આ જાણ્યું. એથી એમની ગ્લાનિનો પાર ન રહ્યો. એ જીવોની પોતાના જેવી સોનાની પોલી મૂર્તિ બનાવરાવી રાખી હતી. તેના અજ્ઞાનતા માટે તેમને દયા ઉપજી. પુષ્પચૂલાની પાત્રતા જણાવાથી માથાના ભાગમાં કળામય કમળ આકારે એક છિદ્ર કરાવ્યું હતું. તેમાં તેમણે તેને સ્વપ્નમાં નરકનાં ઘોર દુઃખો દેખાડ્યાં. તે જોઈ પુષ્પચૂલા રોજ જમવાના સમયે એક એક કોળીયો મલ્લિકુમારી નાખતા હતા ભયથી વિહ્વળ બની ગઈ. રાજાને સ્વપ્નની વાત કરી. રાજાએ , હવે રાજાઓ મલ્લિકુમારીની પ્રતિમા જોઇ મોહિત થયા તે સમયે સ્વપ્નની હકીકત જણાવીને અર્ણિકાપુત્ર આચાર્યને પૂછ્યું. આચાર્ય પ્રતિમાના માથાના ભાગનું ઢાંકણું મલ્લિકુમારીએ ખસેડી નાંખ્યું. મહારાજે નરકની વેદનાનું વર્ણન કર્યું. પછી તે જ રાત્રિએ દેવે તેમાંથી તે વખતે દુર્ગધ ઉછળવા લાગી. રાજાઓ તે સહન ન કરી સ્વર્ગના સુખ-વૈભવ પુષ્પચૂલાને સ્વપ્નમાં બતાવ્યા. પાછા શક્યા. ત્યારે મલ્લિકુમારીએ દેહનું અશુચિપણું સમજાવ્યું અને. રાજારાણીએ ઉપાશ્રયે આવી ફરી સ્વર્ગના સુખોની વાત પૂછી. પૂર્વભવની વાત કહી. જેથી મિત્ર રાજાઓને જાતિસ્મરણ જ્ઞાન થયું આચાર્ય ભગવંતે તે વિશે સમજાવ્યું. તેથી પ્રતિબોધ પામીને અને બધાએ સાથે દીક્ષા લીધી. પુષ્પચૂલાએ સર્વપ્રાપ્તિ કરી અને દીક્ષા લીધી.
૭. રોગિણી દીક્ષા : રોગને કારણે જે દીક્ષા લેવાય તે રોગિણી ૫. પ્રતિઋતા દીક્ષા: પ્રતિકૃત એટલે પ્રતિજ્ઞા કરવાથી જે દીક્ષા દક્ષા કહેવાય. એ માટે સનતકુમારનું દાન્ત અપાય છે. કોઈ વખતે લેવાય તે પ્રતિશ્રુતા દીક્ષા. તે શાલિભદ્રની બહેન પ્રત્યે પ્રતિજ્ઞા સૌધર્મેદ્રની સભામાં સનતકુમારના રૂપની પ્રશંસા સાંભળી વિજય કરનાર વકુમાર (ધન્ના)ની જેમ જાણવી.
અને વૈજયંત નામના બે દેવતાઓ સ્વર્ગથી પૃથ્વી ઉપર આવ્યા. વૃદ્ધ એક દિવસ શાલિભદ્રની બહેન સુભદ્રા પોતાના પતિ ધન્યકુમાર- બ્રાહ્મણનું રૂપ લઈ રાજાના મહેલમાં ગયા. તે વખતે આભૂષણ રહિત, ના માથાના લાંબા વાળ ગૂંથી આપતી હતી. એ વખતે પોતાના છતાં સર્વ અંગે સુંદર દેખાતા ચક્રવર્તી સનતકુમાર જાવાનાં આસન. ભાઈ શાલિભદ્ર ઘર છોડી દીક્ષા લેવાના છે એ વાતનું સ્મરણ થતાં પર બેઠેલા હતા. તે સનતકુમારને જોઇને ઈદ્ર મિથ્યાવચનવાળો છે એની આંખમાંથી આંસુ ટપક્યાં અને ધન્યકુમારના મસ્તક પર પડ્યાં. એમ દેવો કહેવા લાગ્યા. ચક્રીએ બ્રાહ્મણોને જોઇ, આવવાનું કારણ ધન્યકમારે એનું કારણ પૂછયું. સુભદ્રાએ વાત કરી કે પોતાના ભાઈ પૂછ્યું. દેવોએ કહ્યું, ‘અમે તમારી રૂપસંપત્તિ જોવા આવ્યા છીએ ? શાલિભદ્ર રોજ એક એક પત્નીનો ત્યાગ કરી છેવટે દીક્ષા લેશે. તે રૂપાભિમાની રાજાએ હસીને કહ્યું કે “હે બ્રાહ્મણો ! તમે વિદ્વાન છતો સાંભળી ધન્યકુમારે કટાક્ષમાં કહ્યું. “રોજ એક એક પત્નીનો ત્યાગ અવસર વિના રૂપ જોવા માટે કેમ આવ્યા ? ન્હાવાના આસન પર કરવો એવી રીતે તે કાંઇ દીક્ષા લેવાતી હશે ? શાલિભદ્ર ડરપોક બેઠેલા મારું શું રૂપ હોય ? હમણાં જ આભૂષણ ધારણ કરી સભામાં લાગે છે.' પોતાના પતિના આવા ગર્વયુક્ત વચનો સાંભળી સુભદ્રાએ આવું છું. ત્યાં તમે આવો.” પછી સનતકુમાર સભામાં અલંકૃત થઈ કહ્યું. “વાત કરવી સહેલી છે. પણ દીક્ષા લેવી એ ઘણી દુષ્કર વાત આવ્યા. પણ બાહ્મણો તે જોઇ દુઃખી થવા લાગ્યા. રાજાએ દુ:ખી છે. જો દીક્ષા લેવી સહેલી વાત હોય તો તમે પોતે જ કેમ દીક્ષા થવાનું કારણ પૂછ્યું, એટલે તે બન્ને દેવતાઓએ કહ્યું કે, “હે ભૂપતિ, લેતા નથી ?' સુભદ્રાના આવા વચનોથી ધન્નાજીએ તરત દીક્ષા તે વખતે અમે જે તારું રૂપ જોયું હતું તે સર્વોત્તમ હતું, હમણાં તેમને લેવાનો નિશ્ચય કર્યો અને વર્ધમાન સ્વામી પાસે આઠ પત્નીઓ સહિત ઉત્પન્ન થયેલો કોઢનો રોગ તમારા રૂપનો નાશ કરે છે.’ સનતકુમારે ચારિત્ર લીધું.
પૂછ્યું, “હે બ્રાહ્મણો ! આ તમે કેમ જાણો છો ?' બ્રાહ્મણોએ તેમને ૬. સ્મારણિકા દીક્ષા: સ્મરણથી જે દીક્ષા લેવાય તે સ્મારણિકા યૂકવા કહ્યું. સનતકુમાર ધૂક્યા એટલે તેમના ઘૂંકમાં ખદબદતા કીડા નામની દીક્ષા કહેવાય. એ માટે શ્રી મલ્લિનાથ ભગવાનનું દાન જણાયા. ‘અમે દેવતાઓ જ્ઞાનદષ્ટિથી સર્વ જાણીએ છીએ.' એમ અપાય છે.
કહી દેવતા સ્વર્ગે ગયા. વીતશોકા નગરના રાજા મહાબલના વૈશ્રમણ, ચંદ્ર, ઘરણ. પછી સનતકુમારે ઉત્પન્ન થયેલા કોઢ રોગથી પોતાનું રૂપ ના પૂરણ, વસ અને અચલ એ નામના છ બાળપણના મિત્રો હતા, થતું જોયું. એટલે વૈરાગ્યવાન થઈ વિચારવા લાગ્યા કે જે શરીરજ આગળ જતાં છએ મિત્રોએ સાથે દીક્ષા લીધી. તેઓ સાથે માસક્ષમણ પાળી પોષી રક્ષણ કરાય છે તે શરીરની આજે અનિષ્ટ અંત અવસ્થ જેવી ઉગ્ર તપશ્ચર્યા કરવા લાગ્યા. તપસ્યામાં બીજા મિત્રો કરતાં પ્રત્યક્ષ દેખાય છે. હું આ દેહથી પુણ્ય પ્રાપ્ત કરીને ભાગ્યવત થા! આગળ રહેવા માટે મહાબલ મુનિ કાંઈક વ્યાધિનું બહાનું કાઢી એમ વિચારી સનતકુમાર ચક્રવતીએ વિનયસૂરિ પાસે ચારિત્ર લીધું પારણાની વાત ન કરતા, તેથી મિત્રોના પારણા થઇ જતા ને પોતે ૮. અનાદતા દીક્ષા : સ્વજનાદિએ અનાદર કર્યો હોય તેથી છે પારણ કર્યા વગર તપ આગળ વધારી તપોવૃદ્ધિ કરતા. આવી રીતે દીક્ષા લેવાય તે અનાદત દીક્ષા કહેવાય. દા. ત. નંદિષણની જેમ માયા કરીને ઘણીવાર તેઓ પોતાના મિત્ર સાધુઓને અંધારામાં નંદીગ્રામમાં સોમિલ બ્રાહ્મણ રહેતો હતો. તેની પત્નીનું નામ સોમિલા રાખી તપશ્ચર્યા કરવામાં બીજાના કરતાં આગળ રહેતા. આવા બિચારો જન્મજાત દરિદ્રી હતા. તેમને એક પુત્ર થયો. તેનું ના માયાચારને પરિણામે તેમણે સ્ત્રીવેદ બાંધ્યો. વીસસ્થાનકની ઘોર રાખ્યું નંદિષણ.. બાળક મોટું થાય તે પહેલાં તો તેના માં-બાપ ગુજરી તપશ્ચયપૂર્વક ઉત્તમકોટિની આરાધના કરી તેમણે તીર્થંકર નામકર્મ ગયાં. ઠેબા ખાઈ તે મોટો થયો. પણ તેનું આખું શરીર બેડોળ એક . બાંધ્યું. ત્યાંથી એક દેવભવ કરી મહાબલનો જીવ મિથિલાનગરીના કદરૂપું હતું. બિલાડા જેવી આંખો, ગોળી જેવું મોટું પેટ, લાંબા રાજા કુંભરાયની રાણી પ્રભાવતીદેવીની કક્ષામાં પુત્રી તરીકે ઉત્પન્ન લબડતાં હોઠ, મોઢામાંથી બહાર નીકળતા દાંત, આમ આખું શરી થયો. સમય પૂર્ણ થતાં પુત્રીનો જન્મ થયો ને મહ્નિકુંવરી એવું નામ વિચિત્ર જોઇને માત્ર બાળકો જ નહીં પણ કદીક ઢોર પણ ડરી જતા રાખ્યું. તેમના છએ પૂર્વભવના મિત્રો દેવગતિનું આયુષ્ય પૂર્ણ કરી જ્યાં જાય ત્યાં બધા જ તેનો અનાદર કરે. છેવટે તેના મામાને દુર જુદા જુદા દેશમાં રાજાઓને ત્યાં પુત્ર તરીકે અવતર્યા. મલ્લિકુમારી આવી. એમણે એને પોતાને ત્યાં રાખ્યો અને ઢોર ચારવાનું કા ભાવિમાં તીર્થકર થવાના હોવાથી અવધિજ્ઞાનથી પોતાના પૂર્વભવના સૌપ્યું. નંદિષણને યુવાનીમાં પરણવાના ઘણા અભરખા થતા, મા મિત્રોની સ્થિતિ એમણે જાણી લીધી હતી. તેઓ પ્રતિબુદ્ધિકુમાર, પણ તેને પરણાવવા પ્રયત્ન કરતા, પણ કેમે કરી ક્યાંય કોઈ કને
પારણાની વાત નડગળ વધારી તપોવને અંધારામાં
