Pind Niryukti

Author(s): Manekyashekharsuri, Kanchanvijay
Publisher: Devchand Lalbhai Pustakoddhar Fund

Page 349

Jain Education Interna
कूरादेः सव्यंजनस्य तक्रादियुक्तस्य कुर्याद् - विदध्यात्, तस्य द्रव्यस्य कांजिकादेः, द्वौ - द्विसंख्या भागावशौ कुर्यात्, तथा वायुप्रविचरणार्थवायोरितश्चेतश्च संचरणाय छन्भागं शेषं षष्टांशं न्यूनं हीनं कुर्याद् - विदध्यात् साधुः, अन्यथा हि वातः पीडां कुर्यादिति, चलतः पञ्चैव भागाः सदाऽपायो न इति गाथार्थः ॥ ६५० ॥ इदं चाहारमानं कालापेक्षया ( प० १०९) स्यात् स च त्रिधा, तथा चाहसीओ उसिणो साहारणो० ॥ ६५१ ॥ व्याख्या - शीतः - शीतलो उष्णो-धर्म्मवान् साधारणो - मध्यमः, क्रमशो वर्षाकाल उष्णकालः शीतकालय, चः समुच्चये, कालो त्रिधा - त्रिविधः मुणितव्यो - ज्ञातव्यः, व्यवहारेणेदमुक्त, येन वर्षाकालेऽपि श्रावणे स्तोकं भाद्रपदे तु बहुतरं शीतं स्यादित्याद्येवमुष्णसाधारणयोरपि भावनीयं, तथा वर्षाकालेऽपि यदा कादंबिनी नक्षत्रं लगति तदोष्णः, उष्णकालेsपि यदा कादंबिनी वहति तदा शीतलकालः स्यादिति, निश्वयतस्तु वर्षाकालादीनां त्रयाणां मध्ये यत्र समये शीतमधिकं स शीतः, यत्र उष्णं स उष्णः, यत्र द्वयोरपि साम्यं साधारणः कालः स्यात्, किंवा इत्याह- साधारण अनंतरोके काले पूर्वोक्ते, तत्र तेषां शीतादीनां त्रयाणां मध्यात्, आहारे भक्तपानविषया इयं “ अद्धमसणस्से "त्यादि गाथो ( गा० ६५० ) का मात्रा - प्रमाणं स्यादिति शेषः, न त्वनन्तरं वक्ष्यमाणगाथायां त्रिविधस्यापि कालस्य विषयं भागैर्भक्त पानमानं ग्रंथकार एवं भणिष्यतीति, तेनैव स्थानपतितेन साधारणकालस्य विषयित ज्ञास्यते, किमत्र पृथक्तदुक्तमिति !, उच्यन्ते, सुखकारित्वेन तस्य प्राधान्यख्यापनार्थमिति गाथार्थ: ।। ६५१ ॥ त्रिविधमपि कालमाश्रित्य भागैर्भक्त पानैर्मात्रामाद
सीए दवस्त एगो० ॥ ६५२ ॥ व्याख्या - इह भागवर्ति [ निकाय]शीतः साधारण उष्णश्चेति कालन्यासः कार्यः, तत्र भक्तपानयोयोरपि पञ्चैव भागाः कार्याः, तत्र शीते पूर्वोक्ते, द्रवस्य कांजिकादेः एकः - एकको मागः स्यादितिशेषः, मक्के चत्वारः - चतुः संख्या
परि० ९
वीराचार्य
कृतटीका
या अन्त्यभागः ।