Pind Niryukti

Author(s): Manekyashekharsuri, Kanchanvijay
Publisher: Devchand Lalbhai Pustakoddhar Fund

Page 362

धमारत्नीयावचूर्युपेता
भी'पिण्डनियुक्ति
| परि०१० |माणिक्य
शेखरीयदीपिकाया आद्यमाग
॥१६॥
पिण्ड निकाय० ॥२॥x (निकायः भिक्षुका )दिसंघाते सम्हे (मनुष्या )दिवृन्दे सपिण्डनः-सेवादीनां खण्डपाकादिनां संयोगे, पिण्डनाऽपि तत्रैव किन्तु मीलनमात्र संयोगे, समवायः-वणिगादिसंघाते, समवसरणः-अर्हतः सदेवनरासुरसमे, निचयः-शूकरादिवृन्दे, उपचयः-पूर्वावस्थातः प्रचुरीभूते संघातभेदे, चयः-इष्टिकारचनायां, युग्म:-पदार्थद्वयसंघाते, राशिः-पूगाद्योघे, वाः समवये, एते शब्दाः किञ्चिद्विशेषेऽपि सामान्येनैकार्थाः व्रजत्वात् ॥ २ ॥ उक्ताः पर्यायाः, पिण्डभेदानाह
पिण्डस्स उ निक्खेवो० ॥३॥ पिण्डस्य निक्षेपो नामादिन्यासः, तुः पुनः, चतुष्ककः षट्कको वा कर्तव्यः ॥ ३॥
कुलए चउम्भागस्स०॥४॥ यथा कुडवः-चतुःसेतिकामाने चतुर्भागस्य सेतिका मात्रस्य सम्भवः तत्राऽवश्यं स्यात् , एवं षट्के | निक्षेपेऽवश्यं चतुर्णा निक्षेपस्य चतुष्करूपस्यैवं नियमेन संभवोऽस्ति, तस्मात्षट्कं अहं निक्षिपामि-षट्कनिक्षेपं वच्मि, षटकनिक्षेपेण चतुष्कनिक्षेपस्योक्तत्त्वादेव ॥ ४ ॥
नामंठवणापिण्डो० ॥५॥ नामपिण्डः, स्थापनापिण्डः, द्रव्यपिण्डः, द्रव्यस्य पिण्ड इत्यर्थः, क्षेत्रे क्षेत्रपिण्डः, कालपिण्डः, भावपिण्डश्च, एष उक्तः, खलु, पिण्डस्य प्राकृतत्त्वात् आकारः, निक्षेपः षड्विधः ॥ ५ ॥ नामपिण्डाद्याह
गोण्णं समयकयं वा०॥६॥ यत्पिण्डशब्दरूपं नाम स नामपिण्डः, नाम चासौ पिण्डश्चति युक्तः, नाम चतुर्धा गौणं समय तदुभयं अपिशब्दादनुभयजं च, गुणादागतं, तत्र शब्दव्युत्पत्त्यर्थो योऽर्थो, यथा-ज्वलनस्य दीपनं "ज्वल दीप्तौ” इति, स च गुणः, गुणाश्चेह परतन्त्रोक्ताः, न पारिभाषिको रुपादिः, तेन यद्यस्य व्युत्पत्तिकृत् द्रव्यं गुणः क्रिया वा स गुण उच्यते, तत्र द्रव्यं व्युत्पत्तिकृत् दन्ती शृनी, गुणः जातरूपं हेमं स्वादुरसा श्वेत इत्यादौ, क्रिया तपनः श्रमणः दीप्तो हिंस्रो ज्वलन इत्यादी गोजाति म्नो व्युत्पत्त्यै
|
१६१॥
Jain Education Inten
For Private & Personel Use Only