________________
: ૪૮૪: દ્રવ્યાનુયેગની મહત્તા:
કે કાળ સિવાયના પાચેને પ્રદેશ-સંધાત છે, જયા ૧૨, અશ. વિ. સપ્રવેશ. . રૂપે પાંચે જણાય છે. જ્યારે કાળ એ સમયમાત્ર છે. એક સમય બીજા સમય સાથે જોડાતે નથીતેને સંધાત થતું નથી, એટલે કાળ અસ્તિક _જીવ અને પુદ્ગલ એ બને નાના પ્રકારના કહેવાતું નથી.
પરિણામને પામે છે. જ્યારે બાકીના ચાર કોઈ પણ ' છ દ્રવ્યોમાં ધર્મ-અધર્મ અને આકાશ એ ત્રણ
પરિણામને પામતા નથી. એટલે બે દ્રવ્યો પરિણામી એક-એક છે અને પુદ્ગલ, જીવ અને કાળ અનન્ત
છે અને ચાર દ્રવ્ય અપરિણમી છે.
ને છે. પ્રશમરતિ મહાગ્રન્યમાં શ્રી ઉમાસ્વાતિજી વાચક પ્રવરે કહ્યું છે કે
છ દ્રવ્યમાં જીવ એક જ દ્રવ્ય જીવ છે અને ધમધરારાજેશ્વર : ' ત્રિકારત્તw. બાકીના પાંચ અજીવ છે. જાજ વિનાશરિતા જીવાથwઝૂજારા
(૩) જીવ એ એક્લો કર્તા છે. બાકીના પાંચે અકર્તા છે. પુદગલ એ એક જ મૂર્ત છે અને બાકીના
છએ દ્રવ્યમાં પરસ્પર એકબીજાને મળતાં અને પાંચ અમૂર્ત છે. જેમાં વર્ણ-ગંધ-રસસ્પર્શ હોય નહિં મળતાં ભાવોને સાધમ્મ અને વૈધર્મ કહેવામાં તે મૂર્ત કહેવાય છે. પુદ્ગલ સિવાય અન્ય કોઈમાં આવે છે.
પણ વદિ હોતા નથી. મૂર્તને રૂપી અને અમૂર્તને છએ દ્રવ્યોના સાધર્મ-વચ્ચે સમજવા માટે અરજ
અરૂપી પણ કહેવામાં આવે છે. નીચેની ગાથા ખૂબ અગત્યની છે. વારિક નીવ મુત્ત, સપUT F વિત્ત શિક્ષિા કાળ સિવાયના પાંચે સંપ્રદેશ છે ને એક કાળ નિર જાન થા, સચ્ચા ફુચર મા માત્ર અપ્રદેશ છે.
(નવતત્વ પ્રકરણ) ધર્મ–અધર્મ અને આકાશ એ ત્રણ એક છે આ ગાથામાં છ દ્રવ્યોને આશ્રયને બાર વિચા. ને બાકીના જીવ-પુદગલ અને કાળ અનેક-અનંત છે. રણાઓ તેની વિધિ વિચારણા સાથે કરવાનું કહ્યું છે.
તે બારે વિચારણાઓ કઈ કરવાની છે તેના આકાશ એ એકજ ક્ષેત્ર છે, અને બાકીના નામ માત્રને નિર્દેશ ગાથામાં છે.
પાંચ ક્ષેત્રી છે. ક્ષેત્ર એટલે રાખનાર, દ્રવ્યોને ૧, પરિણામી વિ. અપરિણામી
આધાર. અને ક્ષેત્રી એટલે રહેનાર, આકાશમાં બીજા ૨, જીવ.
અજીવ.
રહે છે પણ આકાશ કઈમાં રહેતું નથી. આકાશ ૩, મૂર્ત. વિ. અમૂર્ત.
સિવાય બીજા દ્રવ્યો કોઈને રાખતા નથી. ૪, સપ્રદેશ.
અપ્રદેશ. - જો કે કાળમાં રહે છે એમ કહેવાય છે, પણ
કાળનું કોઈ નક્કર રૂપ નથી એટલે તેને રાખનાર ૬, ક્ષેત્ર.
કહી શકાય નહિં, જ્યારે કાળને આકાશમાં રહેનારે ૭, સક્રિય.
અક્રિય. માનવામાં પણ બીજા ચારની જેમ નક્કર રૂપે રહે ૮, નિત્ય.
અનિત્ય નારો માનવાને નથી પણ તે છે એટલે કયાં છે ? તે ૯, કારણ.
અકારણ લોકમાં છે માટે લોકમાં–આકાશમાં રહે છે, એમ ૧૦, કર્તા.
અકર્તા કરીને તેને ક્ષેત્રી ગણવાને છે. ૧૧, સર્વગત. વિ. અસર્વગત
(૭)
૮
૫, એક.
نی نی
અનેક. ક્ષેત્રી.
نی نی
نی
نی
