Atmanand Prakash Pustak 033 Ank 03

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 7

પાવાદ, 1
વાતાવાડા
સત્ય જ્ઞાનનું રહસ્ય.
(સૃષ્ટિકતૃત્વવાદ) : - (પ્રકરણ બીજુ) નાના
(પુ. ૩૨ ના પૃષ્ઠ ૨૭૮ થી શરૂ) આત્મા સર્વ સ્થિતિમાં સદાકાળ એક જ સ્થિતિમાં રહે એવી આત્મા વિષયક માન્યતાથી અનેક રીતે જડવાદને પ્રાદુર્ભાવ થયો છે. કેટલાક સામાન્ય વિચાર અને તત્વજ્ઞાનીઓને કારણે આવા જડવાદને એક યા બીજી રીતે ઉત્તેજન મળે છે. ચેતના પરિવર્તનથી પર છે અને ભૌતિક પદાર્થો (કસ્તુરી, મઘ વિગેરે)થી ચેતના ઉપર કશી અસર થતી નથી એવું કેટલાક જડવાદીઓનું મંતવ્ય સર્વથા અસત્ય છે. ચેતના અને ભૌતિક પદાર્થોને પ્રભાવ એકમેક ઉપર પડે છે, એ પ્રભાવથી એકમેકમાં પરિવર્તન શકય છે એ સ્પષ્ટ અને સુવિદિત છે. બન્નેના પરસ્પર પ્રભાવમાં કઈવાર કશીયે ક્ષતિ આવતી નથી. બન્નેને પરસ્પર પ્રભાવ સુનિશ્ચિત છે. કુદરતના અવિચ્છિન્ન નિયમે, અનુસાર બન્નેને પ્રભાવ એકમેક ઉપર પડ્યા કરે છે. આમ છતાં જડવાદીઓ અસત્ય વિકલ્પો કરીને ચેતના અને ભૌતિક પદાર્થોના સંબંધમાં ભ્રમયુક્ત સ્થિતિ ઉત્પન્ન કરે છે. જડવાદીઓ ભૌતિક દ્રવ્યનો સ્વીકાર કરે છે. ભૌતિક પદાર્થોનો ઈન્કાર તેમનાથી શક્ય નથી. કુદરતનાં વિવિધ બળોને કારણે ભૌતિક પદાર્થોમાં અનેક પરિવર્તનો થાય છે છતાંયે તેથી ભૌતિક દ્રવ્યને ઈન્કાર કરવા જડવાદીઓ કઈ કાળે તત્પર થતા નથી. એ જ જડવાદીઓ ચેતનામાં ભૌતિક દ્રવ્યના પ્રભાવથી કંઈક પરિવર્તન થવાને કારણે આત્માનાં અસ્તિત્વનો અસ્વીકાર કરે છે કે-આત્માનાં અસ્તિત્વનો અસ્વીકાર કરવા તેઓ ઉસુક બની જાય છે એ અત્યંત આશ્ચર્યજનક છે. જડ તે જડ અને ચેતન તે ચેતન એ સાદી સીધી વાત પણ જડવાદીઓ સમજતા નથી. જડ અને ચેતન વચ્ચેનું મહાન અંતર તેમનાં લક્ષમાં પણ આવતું નથી. જડ અને ચેતન વચ્ચેનું અંતર કઈ પણ ઉપાયે કમી થાય તેમ નથી, એ સાદું સત્ય પણ જડવાદીઓ સમજતા નથી. જડવાદીઓની કેટલી બધી વિચિત્રતા? પ્રે. બાઉને યથાર્થે જ કહ્યું છે કે –
“મનુષ્યનું ચિત્ત મીણના પટ્ટ જેવું છે. દરેક વસ્તુની તેના ઉપર ઓછીવત્તી અસર જરૂર થાય છે. ચિત્તમાં કઈ ભાવ ઉદ્દીપ્ત થાય તે પહેલાં