Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrutasAgara varSa-4, aMka naM. 4, kula aMka-40, maI-2014 samrATu saMpati saMgrahAlaya - kobA tIrtha prAcIna yuta-tIrthoddhaka, parama zakya asaMta pa. pU. AcAryadeva zrImad padmasAgarasUrIzvarajI mahArAjAnI punita niyAmAM pI kobA tIrtha nimaNiAdhIna samA, saMpati saMgrahAlayamA khananavidhi samAroha pasaMge zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra - kobA tIrtha taraphathI sAdara arpaNa.. vaizAha , vi.saM. 2000, tArINa 5-05-2014, zuruvAra "samrAT saMprati saMgrahAlayanA nUtana bhavananA khananavidhi prasaMge apAyela bahumAna citra" AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira For Private and Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir Dooooooo OOO ForAAT OugOROSCOPOROTA TUTOMOPer vikramanI soLamI sadImA AlekhAyela vijJaptipatramA jovA maLatA aSTamaMgala ane caudasvapnanA manamohaka citroM. DOOR0000 For Private and Personal Use Only
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira kA guprapatra zrutasAgara 40 * saMpAdaka * AzIrvAda rASTrasaMta pa. pU. AcArya zrI padmasAgarasUrIzvarajI ma. sA. hirena ke. dozI Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir * nidezaka * kanubhAI ela. zAha evaM jJAnamaMdira parivAra 15 maI, 2014, vi. saM. 2070 vaizAkha vada- 9 prakAzaka AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra kobA, gAMdhInagara-382007 phona naM. (079) 23276204, 205, 252 pheksa: ( 079) 23276249 website : www.kobatirth.org email:
[email protected] For Private and Personal Use Only
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir anukrama 1. saMpAdakIya hirena ke. dozI 2. guruvANI A. padmasAgarasUrizvarajI 3. vastupAla tejapAla chaMda munizrI suyazacaMdra vi. 4. pANDulipi : eka paricaya DaoN. uttamasiMha 5. saMyama abhilASA hIrena jayaMtIlAla mahetA 6. kAvyazAstrI yazovijayagaNi hIrAlAla ra. kApaDIyA 7. icchAo anaMta che kanubhAI la, zAha 8. hastinApura tIrtha paricaya bInAbena zAha 9. pustaka samIkSA DaoN. hemaMta kumAra 10. pa. pU. rASTrasaMta AcAryazrI padmasAgarasUrIzvarajI ma. sA. no kobAtIrthathI nAkoDAtIrtha vihAra kAryakrama 11. samAcAra sAra DaoN. hemaMta kumAra prAptisthAna AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira tIna baMgalA, Tolakanagara parivAra DAIniMga haoNla kI galI meM pAlaDI, ahamadAbAda - 380007 phona naM. (079) 26582355 For Private and Personal Use Only
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir saMpAdakIya zrutasAgarano 40mo aMka ApanA hAthamAM che. nAnakaDA bIjamAM vRkSanI gheghUra chAyA phelAyelI hoya che. nAnakar3A taNakhAmAM dAvAnaLanA dAvAnaLa saMtAyelA hoya che. AzAnA ekAda kiraNamA nirAzAnA ghora aMdhakArane cIrI nAMkhavAnuM baLa chupAyeluM hoya che. zabdo bhalene nAnA lAgatA hoya chatAMya jo ene yogya nimitto maLe to e jIvanano maMtra banI jatAM vAra lAgatI nathI. basa e ja rIte jIvanamAM karelA saMkalpo paNa satyanI jema kyAreya niSphaLa jatA nathI. hAM, ene yogya vAtAvaraNa maLatA ke ene phaLI- bhUta thatA samaya lAge paNa e kyAreya viphaLa jatA nathI. saMkalpa sAdhanA mATe bIja samAna che. dareka dharma ane dareka darzana saMkalpanI zaktine svIkAre che. dareka paraMparAe ene potAnA pAribhASika zabdo ApyA haze. paNa mULa enA svarUpamAM koI vizeSa pheraphAra jaNAyo nathI. saMkalpanA baLa upara ja sAdhanAnI ImArata caNAya che. siddhi prApta karavA mATeno dRDha manobhAva sAdhaka pAse na hoya to sAdhanA siddhimAM rUpAMtarita thatI nathI. vyaktitvano vikAsa hoya ke samaSTigata utthAna saMkalpanA prabhAve AgaLa vadhI zakAya che. e nirvivAdita rIte siddha che. to, cAlo... sukRtonA saMkalpo karIe... sAdhanAnA saMkalpo karIe.. ArAdhanAnA saMkalpo karIe... jIvanane pavitratAnI sugaMdhathI bharIe... A aMkanI vAta :__ parama zraddheya, rASTrasaMta, pUjya gurudevazrIe Apela preraka pravacanone guruvANI heThaLa prakAzita karyA che. pUjya gurudevazrInA A pravacano guruvANI graMtha heThaLa prakAzita thayA che. A aMkamAM pUjya gurudevazrIe kSamA upara Apela pravacanane prakAzita karyu che. DhUMkI sahanazaktinA prabhAve Avezagrasta AtmAo mATe A zabdo kSamApAna jevA banI raheze. aprakAzita madhyakAlIna sAhityanI kRtisthAnamAM A vakhate vastupAla-tejapAla saMbaMdhI adyAvadhi apragaTa eka laghu kRti 'ajJAtakatRka vastupAla - tejapAla chaMda' For Private and Personal Use Only
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 4 www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir maI 2014 + prakAzita karI che. prastuta kRti prakAzanArthe mokalavA badala pU. muni bhagavaMta zrI suyazacaMdravijayajI ma. sA. no khUba khUba AbhAra... aDhAra pApasthAnakono saraLa ane saMkSipta paricaya karAvavA ane aDhAre aDhAra pApasthAnakothI chUTavA mATe paramAtmAne karAyelI harigIta chaMdamAM racAyelI A stuti A aMkamA prakAzita karI che. stutinA zabdo, dhruvapada ane eno laya badhuM ja suMdara che. ane eTale ja vAcako mATe A stuti A aMkamA prakAzita karI che, dara aMkanI jema A vakhate jaina satyaprakAzamAMthI mahAmahopAdhyAya zrI yazovijayajI ma. sA. nI pratibhAne ujAgara karato zrI hIrAlAlabhAIno lekha A aMkamA sAbhAra prakAzita karyo che. lekhakazrIe A nAnakaDA lekhamAM ghaNA badhA zodha sthAno ane prazno jaNAvI vidvAno ane vAcakone AmaMtrita karyA che. to sAthe sAthe mahApratibhAvaMta pU. mahopAdhyAyajI ma. sA. nI akuMThita pratibhAnA darzana paNa karAvyA che. smazAnano khADo, peTano khADo, ane tRSNAno khADo kyAreya pUrI zakAtA nathI, samasyAmAM aTavAyelA jIvanane upayogI thAya evA sUtro prApta karAvI Apato lekha 'IcchAo anaMta che A aMkamA prakAzita karyo che. A lekhamAM ApaNA jIvananI vAstavikatA ane enA pratyenA abhigamane batAvavA mATe ja aupadezika tattvano upanyAsa thayo che e sivAya koI hetu nathI. tIrtha paricaya vibhAga ThaLa A aMkamA hastinApura tIrthano paricaya ApavAmAM Avyo che. A avasarpiNI kALanA prathama tIrthaMkara zrI RSabhadeva prabhunuM pAraNuM je sthaLe thayuM hatuM e sthaLa eTale hastinApura tIrtha tIrtha paricaya saMkSipta hovA chatAM mahadda aMze upayogI bane e AzayathI hastinApura tIrthano paricaya prakAzita karavAmAM Avyo che. brAhmIlipinA saphaLa Alekhana bAda evo ja eka abhyAsapUrNa A lekha 'pANDulipi : eka paricaya A aMkamA prakAzita karyo che. hastapratavidyAnA abhyAsu mATe A lekha AzISarUpa sAbita thaze. For Private and Personal Use Only vAcakonA svAdhyAyamA ane vAcana sAmagrImA vadhAro thAya e vicArathI pustaka samIkSA aMtargata paMnyAsapravara zrI yazovijayajI ma. sA. dvArA saMpAdita / anuvAdita dravya guNa paryAyanA rAsano paricaya prakAzita karyo che A lekhanA mAdhyame vAcakone dravyAnuyoganuM mahattva ane rAsanA prakAzanano paricaya jANavA maLaze. emAM koI zaMkAne sthAna nathI.
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir guruvANI AcAryazrI padmasAgarasUrijI 'mittI meM saba bhUesu' paramAtmA ne kahA Apa yaha pratijJA karie, jagata meM kisI bhI AtmA se merI koI zatrutA nhiiN| kleza hI saMsAra kA bIja hai| jIvana ko jalA kara ke koyalA banA degA, rAkha banA degaa| sArI zAMti ApakI usase naSTa ho jaaegii| AtmA kI sArI samRddhi luTa jaaegii| samatva kI bhUmikA caahie| sADhe-bAraha varSa taka paramAtmA mahAvIra ne sahana kiyaa| sAre jagata ko unhoMne kahA, jo AtmA sahana karegA, vahI siddha bnegaa| sAdhanA ke kSetra meM pahale sahana karanA hai| koI bhI zabda A jAe, zabda kA pAna isa prakAra se kareM ki jahara bhI amRta bana jAe, sahana karane kI aisI zakti Apa vikasita kareM ki saMsAra kI koI zakti dhyAna-bhaMga nahIM kara ske| samadRSTi ko prApta karane ke lie, sAdhanA ke sarvocca zikhara taka pahu~cane ke lie, sAmAyika kI sAdhanA hai| yaha samatva ko prApta karane kI parama sAdhanA hai| dhIre-dhIre vyakti usa kSetra meM samatva ke patha para Age bar3hatA hI calA jAe phira koI bhedabhAva nahIM rahegA, koI dIvAra nahIM rhegii| sArA saMsAra hI usake lie dvAra hogaa| sabhI AtmAoM ke lie usake andara praveza saMbhava hogaa| sabhI AtmAoM ko vaha apanI dRSTi se dekhegaa| sarva ko svayaM meM dekhegaa| svayaM ko sarva meM dekhegaa| yaha maMgala dRSTi usameM A jaaegii| saMgharSa kI pravRtti calI jaaegii| saMgama deva prabhu vIra ko pIDita kara rahA thA aura paramAtmA mahAvIra bilkula mauna khar3e rahe, jarA bhI dveSa bhAva kI dRSTi nhiiN| kaisI udAratA thI, sahana karane kI kaisI apUrva zakti thI, taba siddha bne| samabhAva meM yahI cintana ki yaha becArA karmavaza hai, bhUtakAla kA koI aisA karma upArjana kiyA hai| maiM nimitta bana karake AyA huuN| isa becArI AtmA kA kyA hogA? kaisI sundara bhAvanA, kaisA maMgala cintn| mujhe yaha pasanda nahIM ki isase ApakA hRdaya darda kA anubhava kare, dUsaroM kI pIr3A kA A~sU ApakI A~khoM se A jAe taba samajhanA maiM dayAlu huuN| For Private and Personal Use Only
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 6 dUsare kA darda dekhakara ke ApakI A~kha meM A~sU AnA caahie| dUsaroM kI pIr3A kA Apako anubhava honA cAhie / maI 2014 - isa AtmA kI kyA dazA hai| isa dukhI AtmA ko dukha se kaise mukta karU~ ? taba jAkara ke sAdhanA se sugandha paidA hotI hai| yahI hai mahAvIra kA sampUrNa darzana / jIvana kI zuddhi ke lie pahale Apa sahana karanA siikheN| usameM bhI sarvaprathama zabda kI coTa ko sahana karanA sIkheM kyoMki kaTutA vahIM se paidA hotI hai| saMgharSa vahIM se paidA hogaa| isane aisA kaha diyA, usane vaisA kaha diyA / eka mahAna pahu~ce hue santa the / RSi the / dhyAnastha baiThe the| koI unakA parama bhakta thaa| bar3I sundara vastu lAkara arpaNa kara gyaa| sAmane eka vyakti ne jaba yaha najArA dekhA, mana meM vicAra AyA ki yaha kaisA santa hai, kaisA sAdhu hai ? kahIM kamAne jAtA nahIM, khAtA, pItA majA karatA hai / mana meM IrSyA paidA huii| isake bhakta varga kaise haiM? bar3I mUlyavAna cIja lAkara sAmane rakha gae / jhA~ka kara dekhatA bhI nahIM / bevakUpha hai| javAna vyakti thA, sAmane Akara ke nahIM bolane jaisA bola gyaa| kAyara AdamI hai, ghara se bhAga kara A gyaa| bAla-baccoM kA pAlana-poSaNa karane kI tAkata nahIM isalie bAbA bana gyaa| muphta kA khAnA milatA hai| nahIM bolane jaise kaTu zabda vaha bola gayA / For Private and Personal Use Only mahAtmA ke cehare para koI vedanA kA cinha nhiiN| apanI prasannatA meM magna sAdhanA kA nazA aisA hai jo kabhI utaratA hI nhiiN| Apa rAta ko zarAba pIyeMge to usakA khumAra subaha utara jaaegaa| parantu isa sAdhanA kA khumAra aisA hai, eka bAra ise apanA liyA to jindagI meM utare hI nhiiN| saMsAra kA darda yA darda kA anubhava bhI nahIM hone detaa| AnaMda kA hI anubhava hogaa| koI darda nahIM hogA / isa naze meM yaha majA hai| sAdhu apanI sAdhanA meM masta the| jagata se zUnya the, kyA ho rahA hai kucha mAlUma hI nahIM / parantu hama apanI sAdhanA meM to, hama saba dhyAna rakhate haiM / mAlA minate samaya ghara kI pUrI caukIdArI rahatI hai| bhagavAna kA bhajana calatA ho, lakSmInArAyaNa ke mandira meM gae ho, jUtA bAhara khola karake Ae, mana jUte meM rhaa| zarIra bhagavAna ke pAsa le gae, Upara se prArthamA kara rahe haiM / (kramazaH )
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ajJAta kartRka zrI vastupAla-tejapAla saMbaMdha chaMda munizrI suyazacaMdravi. parama zrAddha, dharmaniSTha sacivezvara vastupAla tejapAla saMbaMdhI eka laghu aprakAzita kRti atre prakAzita karI che. chaMda baMdhamAM racAyelI A kRti kula cauda kaDImAM racAyelI che. kRti nAnI hovA chatAM vastupAla - tejapAla saMbaMdhI hovAthI dhyAnArha che. vastupAla - tejapAle karAvelA jinAlayo, sukRto ane e bAbatanI vigato A laghukRtimAM mukhya sthAna bhogave che. kIrtikaumudI, vasaMtavilAsa, zakunikAvihAraprazasti, dharmAbhyudayamahAkAvya, sukRtakIrttikallolinI, prabaMdhakoza, vasaMtavilAsa, vastupAlacaritra, AburAsa, sukRtasaMkIrtana vigere graMthothI vastupAla - tejapAlanA jIvana bAbate ane emanA sukRtone jANI zakAya che. uparokta sAhityamA emanA sukRto ane jIvana bAbatanI suMdara rIte prastuti thavA pAnI che. prAyaH karIne emAMthI ghaNA graMthonA janasAmAnyanI upAdeyatA mATe gujarAtI, hiMdI vigere bhASAomA anuvAda paNa prakAzita banavA pAmyA che. vastupAla - tejapAlanA sukRtonI noMdha ApatA 'vastupAla-tejapAlanI kIrttanAtmaka pravRttio e lekhamAM zrI DhAMkI sAheba lakhe che ke....: emaNe nirmANa karAvela prAsAdo ane pratimAo vApIo ane jalAzayo, prAkAro ane prakIrNa racanAonI saMpUrNa yAdI stabdha kare evI vistRta ane vigatapUrNa che. samrATo paNa savismaya lajjita banyA haze eTalI vizALa saMkhyAmAM vAstu ane zilpanI racanAo A mahAn baMdhuo dvArA thayelI che : vastupAla-tejapAlanA sukRtonI anumodanA e prastuta kRtino mukhya viSaya che. kRtinI AdimAM AbUtIrtha, Adizvara bhagavAna ane gurutattvane praNAma karIne kRtino prAraMbha kare che. vastupAla tejapAlanA jIvana saMbaMdhI khAsa koI vigatone samAveza na karatAM emanA sukRto ane dharmakAryonI noMdha e prastuta racanAnuM hArda jaNAya che. prastuta kRtimAM AbUtIrtha, zatruMjayatIrtha, ane giranAratIrthamAM karAvelA sukRtone pradhAnapaNe sthAna ApavAmAM AvyuM che. kavi vividha graMthAMnA AdhAre ke te samaye paraMparAthI prApta mAhitInA AdhAre prastuta kRtimAM vastupAla - tejapAle dharmakAryo pAchaLa karelA sadvyayanI AMkaDAkIya vigatone ja pradhAnapaNe sthAna ApyuM che. (AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdiramAM prata naM. 45452, 38640, 31453, 36173 vigere pratomAM A prakAranI AMkaDAkIya For Private and Personal Use Only
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 8 mAhitI ApatI gadyAtmaka be-traNa kRtio upalabdha che. emAMthI 45452 naM. nI prata dhanezvarasUrikRta vastupAlacaritranA AdhAre lakhAyelI che. e sivAyanI kRtiomAM A prakArano koI khAsa saMketa jaNAyo nathI. paNa saMbhava che ke caritra graMtho, kathAnako ane cAlI AvatI paraMparAnA AdhAre ja A prakAranI kRtionuM nirmANa thayuM haze . je koI vidvAna A kRtio upara kArya karavA mAMgatA hoya emaNe jJAnamaMdirano saMparka karavA bhalAmaNa che. - saMpAdaka) kRtinA aMte kartAnuM nAma na hovAthI ane pratanA aMte paNa koI pratilekhana puSpikA ke guruparaMparAno ullekha na hovAthI A kRtinA kartA vize spaSTa rIte kahetuM muzkela che. kRtinI bhASA ane racanA jotA kavino samaya lagabhaga 18 mI uttarArdha ane 19 mI pUrvArdha hoI zake che. kavinuM rAjasthAna bAjunuM vicaraNa ane ane e pradezanI bolIno prabhAva kRti vAcanamAM anubhavAya che. ajJAta kartRka zrI vastupAla- tejapAla saMbaMdha chaMda maI 2014 prastuta kRtinI hastaprata nemi vijJAna kastUrasUri jJAnamaMdira sUratanI che. kRti saMpAdanArthe prata ApadA badala vyavasthApakazrIno khUba khUba AbhAra.... zrIgurune caraNe namI, AbUgaDha praNamUM manaralI / Ada (di) nAtha praNamuM manaraMga, vimala sAye karAyo uttaMga || 1 | / zrIdharmaghoSa upadeza suNI, prasAda karAvyoM manarUlI / thApI pratimA zrIAdinAtha, bhavijana pUje zrIjaganAtha ||2|| vastupAleM deharu tihAM kayU~, tejapAlane teha ja gamyUM / vIravacanano rAgI teha, jehani (nI) karaNI jinamateM eha ||3|| - aDhAra koDayane channulAkha, setuMje dhana kharacyAnI sAkhya / aDhArakoDi lakha isI dvAra, dravya kharacyoM teNe gaDha giranAra || 4 || tera sahassa tera navA prasAda, dhaja toraNa jyAM ghaMTAnAda / vIsa saheMsa jIraNa uddhAra, savA lAkhane biMba sU sAra / / 5 / / sole ogaNI eka hajjAra, poSadhasAlA kIddhI sAra / aDhAi koDI sAra bhaMDAra, surIpadamahochava kIdhA bAra | 16 || For Private and Personal Use Only
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrutasAgara - 40 saMghabhagati varase te cyAra, jinapUjA kIjeM traNa vAra / muni pAMcasene de AhAra, paDikkamaNA be karato sAra / / 7 / / sADhA bAra te yAtrA kareM, se-je aNasaNa ucare | Ayu thoDuM jAMNI karI, vAMNotarane lakhato karI / / 8 / / pUMnya ThAMmeM mUjha karajyo dhanna, anya thAnakeM karajyo jatanna / triNasyakoDyane tahottara koDi, lAkha sItotara upara joDi / / 9 / / valI upara dravya doya hajAra, jaIna kAraja kharace dhana saar| vastupAla pAmyo jasavAda, AbUgaDha kIdhoM prasAda / / 10 / / bArakoDyane pannalAkha, tihAM kharacyAM kerI bhAkha | dehareM AlIyA sohAmaNA, derAMNI jeThAMNI taNA ||11|| nava-nava lAkha pIrojI joya, kharaceM gharanI nArI doya / nemanAthaneM johArI karI, triNa bhuvaneM huA che atI(ti)rUlI / / 12 / / ekaso ATha maNa pI(pi)ttala taNi(NI), rikhabhadevanI pratimA suu(su)nnii| parikara sahita sUMdara AkAra, juhAri(rI) saphala karasyoM avatAra ||13|| batrIsa varasanu Aukhu jeha, svargAdhika sU(su)ravara narapatI(ti) pAMme teha / chaMda bhAve bhaNasye jeha, sukha saMpata pAMme teha ||14|| // iti zrIvastupAla-tejapAla saMbaMdha chaMda saMpUrNam / / jJAnamaMdiranu AgAmI prakAzana * cittapradezamA anubhavAtA saMklezanA pAvakane ThArI ApatuM zabdanIra ___ eTale samAdhAna... * karmavijJAna ane karmasiddhAMtanI pAyAnI samaja Apato zabdasaMvAda eTale samAdhAna... priyadarzananI prazAMta kalame AlekhAyeluM jIvananA sAcA rahasyone pragaTa karatuM pustaka eTale... samAdhAna lekhaka : pa. pU. AcAryadeva zrI bhadraguptasUrIzvarajI ma. sA. For Private and Personal Use Only
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pANDulipi : eka paricaya DaoN. uttamasiMha bhAratIya saMskRti va usakA sAhitya zrutaparaMparA se saMrakSita hotA huA pANDulipiyoM ke mAdhyama se surakSita rahA hai| chApekhAne ke vikAsa se pUrva svAdhyAya va jJAna-prasAra kA AdhAra ye pANDulipiyA~ hI thiiN| hamAre AcAryoM, manISiyoM, sAdhu-sAdhviyoM evaM zrutasevI vidvAnoM ne dhArmika prabhAvanA evaM unnata jIvana-nirmANa hetu sahasroM grantha tADapatra, bhojapatra, kapaDe evaM kAgajoM para likhakara bhAratIya jJAnaparaMparA ko sadiyoM se jIvita evaM surakSita rakhA hai| ina pANDulipayoM ko alaga-alaga pradezoM meM vividha nAmoM se jAnA jAtA hai| kahIM inheM hastaprata kahA jAtA hai to kahIM mAtRkA, pothI, pustaka, prata, pANDulipi, hastalekha, maktutAja, kRti, tALitoLa, menyuskripTa Adi nAmoM se jAnA jAtA hai| eka samaya aisA bhI thA jaba hindustAna ko sone kI ciDiyA kahA jAtA thA, arthAta hindustAna meM sarvAdhika dhana-saMpadA thii| usa samaya ina pANDulipiyoM ko bhI pramukha saMpadA ke rUpa meM ginA jAtA thaa| isI jJAnanidhi ke kAraNa hiMdustAna ko jagadguru kI padavI prApta huii| / usa samaya zreSTha lahiyAoM se eka hI pANDulipi kI kaI pratilipiyA~ taiyAra karavAkara vidvAnoM evaM svAdhyAyiyoM ko adhyayanArtha upalabdha karAI jAtI thiiN| yahI kAraNa hai ki Aja eka hI grantha kI kaI pratiyA~ vibhinna sthAnoM para prApta ho jAtI haiN| vibhinna pANDulipi saMgrahAlaya bhI isI pravRtti ke pariNAma haiN| pATaNa, jaisalamera, nAgaura, jayapura, bIkAnera, sUrata, chANI, lIMbaDI, ahamadAbAda, kobA, vaDodarA, pUnA, ilAhAbAda, vArANasI, paTanA, taMjAvura, rajA-rAmapura Adi aneka sthAnoM ke pANDulipi saMgrahAlaya bhArata kI sAMskRtika nidhiyA~ haiN| hamAre pUrvajoM, sAdhu-sAdhviyoM evaM zreSThiyoM ne ina saMgrahAlayoM kI surakSA karake saMskRti ke saMrakSaNa meM jo yogadAna diyA hai vaha avismaraNIya aura Age AnevAlI pIDhiyoM ke lie eka preraka udAharaNa hai| kahA jAtA hai ki kalikAla-sarvajJa hemacaMdrAcArya ne haimazabdAnuzAsana kI pratilipiyA~ taiyAra karAne hetu cArasau lahiyAoM ko eka sAtha baiThAkara cArasau pratiyA~ taiyAra karAIM aura hiMdustAna ke vividha bhaNDAroM meM rakhavA dii| jisake kAraNa isa grantha kI ekAdhika pratilipiyA~ Aja bhI granthAgAroM meM AsAnI se mila jAtI haiN| isI prakAra rAmAyaNa, mahAbhArata, gItA, abhijJAna zAkuntala Adi For Private and Personal Use Only
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra zrutasAgara 40 - www.kobatirth.org 11 granthoM kI hastalikhita pratiyA~ bhI pracura mAtrA meM prApta hotI haiN| ina ekAdhika pratiyoM ke AdhAra para hI ina granthoM kI samIkSita AvRttiyA~ taiyAra kI jA sakI haiM, jo kartA abhipreta zuddha pATha kA nirdhAraNa karane meM sahAyaka siddha hotI haiN| mArjina - hA~siyA ye pANDulipiyA~ eka vizeSa paddhati se likhI jAtI thiiN| inameM zabdoM ko milAkara likhA jAtA thA, arthAt do zabdoM ke bIca sthAna nahIM chor3A jAtA thA / mAtrAe~ bhI vizeSa prakAra se lagAI jAtI thIM, jinameM agramAtrA evaM pRSThamAtrA (khaDI - pAI, paDI - pAI) kA vizeSa pracalana thA / vAkya samApti yA prasaMga samApti para koI pairAgrApha nahIM banAyA jAtA thaa| kucha akSara vizeSa prakAra se likhe jAte the / patra ke donoM ora mArjina hA~siyA choDA jAtA thaa| patra ke madhya meM vividha prakAra kI madhyaphullikAe~ banAI jAtI thIM, patra ke eka ora patrAMka likhA jAtA thA | citrita pratoM meM prAkRtika raMgoM tathA sone-cA~dI kI syAhI dvArA prasaMgAnurUpa citra bhI banAye jAte the| usa samaya vizeSa dhyAna rakhA jAtA thA ki kama se kama sAdhana-sAmagrI meM adhika se adhika lekhana kArya ho ske| kyoMki sAdhana bahuta sImita the | tADapatra, bhojapatra, kAgaja, syAhI, kalama Adi lekhana-sAmagrI AsAnI se upalabdha nahIM ho pAtI thii| yahI kAraNa rahA hogA ki pANDulipiyoM meM likhita varNoM, zabdoM Adi ke bIca meM sthAna nahIM chor3A gayA hogA / yahA~ pANDulipi svarUpa evaM vividha nAmAvalI kA ullekha nimnavat hai - pANDulipi svarUpa vivecana mUla jihvA kSetra madhyaphullikA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir haMsapAda / kAkapAda yA mora -pagalU~ Adi cihna chidrake / candraka mUlajihvAkSetra : yaha sthAna pANDulipi kA mUla bhAga hotA hai, jahA~ abhISTa grantha likhA jAtA hai| isake Upara-nIce tathA dAyeM-bAyeM yogya rikta sthAna choDA jAtA hai jise mArjina hA~siyA kSetra kahate haiM / For Private and Personal Use Only mArjina - hA~siyA : hA~siyA kA upayoga pramAdavaza chUTe hue akSara, patitapATha evaM upayogI TippaNa likhane hetu kiyA jAtA thA / pANDulipi lekhana ke
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 12 maI 2014 samaya yadi koI pATha likhanA raha gayA ho aura vaha bahuta hI upayogI ho to kucha vizeSa cihnoM dvArA usa sthAna ko cihnita kara isa mArjina - hA~siyA kSetra meM likha diyA jAtA thaa| kaI bAra kisI kaThina zabda kA artha bhI isa kSetra meM likhA huA milatA hai| Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir haMsapAda, kAkapAda yA mora-pagalU~ : yaha cihna gaNita ke 'X' 'guNA' ke nizAna jaisA hotA hai, isake mAdhyama se prata ke mUla jihvA kSetra meM yadi kucha zabda, varNAdi joDanA ho to usa sthAna para 'A' 'V' isa prakAra kA cihna banAkara mArjina - hA~siyA vAle kSetra meM kAkapAda kA cihna banAkara usa varNa ko likha diyA jAtA thaa| yaha varNa usI paMkti ke sAmane likhA huA milatA hai jisameM ye cihna bane hoM / arthAt isa paMkti meM jo kucha chUTa gayA hai yA likhe hue ko miTAyA hai yA lekhana meM punarAvRtti ho gaI hai to use kAkapAda ke mAdhyama se darzAkara prata ke mArjina - hA~siyA kSetra meM likha diyA jAtA thA / yadi chUTA huA pATha adhika ho aura usake sAmane vAle mArjina hA~siyA meM nahIM likhA jA sakatA ho to usa pATha ko prata ke Upara athavA nIce vAle hA~sayA kSetra meM likhakara usa paMkti ke anta meM o / paM. likhakara jisa paMkti meM use joDanA ho usakI saMkhyA likha dI jAtI thI / isa cihna kA mukhya rUpa se upayoga hone kA eka aura bhI kAraNa pratIta hotA hai, kyoMki usa samaya prata lekhana ke sAdhana atyanta sImita aura alpa the / ataH kama syAhI, kAgaja, tADapatra, bhojapatra Adi sAmagrI meM adhika se adhika likhanA ho jAye isa bAta kA vizeSa dhyAna rakhA jAtA thaa| kyoMki usa samaya eka grantha likhane hetu Avazyaka sAmagrI ekatra karane meM hI kAphI samaya gujara jAtA thaa| isI lie ina cihnoM kA sahArA lenA hamAre pUrvAcAryoM ne atyanta Avazyaka samajhA hogA / madhyaphullikA : yaha cihna paJcabhuja, SaDbhuja yA caturbhuja ke AkAra kA hotA hai jo prata ke madhya bhAga meM banAyA huA milatA hai| saMbhavataH madhya bhAga meM milane ke kAraNa hI isakA nAma madhyaphullikA paDA hogaa| yaha madhyaphullikA samaya ke sAtha aura bhI sundara citroM se susajjita hone lagI / yahA~ kucha pratoM meM prApta madhyaphullikAoM kI pratikRti nimnavat hai : & N For Private and Personal Use Only (c)
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra zrutasAgara 40 www.kobatirth.org - 13 isa prakAra ke cihna kaI pratoM meM alaga-alaga syAhiyoM dvArA bane hue bhI milate haiN| kaI bAra isa prakAra kA cihna to banA huA nahIM milatA hai, lekina prata ke bIcoM-bIca isI AkAra kA sthAna khAlI choDa diyA jAtA thaa| kAgaja para likhe hue granthoM meM vividha prakAra kI citrita madhyaphullikAe~ dekhane ko milatI haiN| kahIM-kahIM to lahiyAoM ne akSaroM ko likhate samaya isa prakAra se sthAna chor3achor3a kara likhA hai ki riktasthAna meM svataH hI madhyaphullikA banI huI dikhAI detI hai| jise lahiyAoM kI lekhanakalA kA utkRSTa namUnA kahA jA sakatA hai| Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir chidraka : adhikAMzataH tADapatrIya prAcIna pratoM meM chidraka milatA hI hai| yaha prata ke madhya bhAga meM eka choTA-sA chidra hotA hai| isa chidraka kA pANDulipi saMrakSaNa meM mahattvapUrNa yogadAna rahA hai| isameM eka patalI rassI pirokara grantha ke jitane pholiyo hote haiM unheM ekatrita karake grantha ke upara-nIce lakaDI ke puTThe lagAkara eka sAtha kasakara bA~dha diyA jAtA thaa| kyoMki pratoM meM sarvAdhika nukasAna unake zithila bandhana' ke kAraNa hotA hai / ataH isa chidraka ke mAdhyama se patroM ko kasakara bA~dha diyA jAtA thA, jisase koI patra khoe nahIM, pUrA grantha eka sAtha upalabdha ho sake yA A~dhI-tUphAna meM usake patra uDa na jaayeN| isa chidraka ke mAdhyama se eka prakAra se kaheM to prata bAiNDiMga kA kAma hotA thA / candraka : candraka bhI prata ke madhya bhAga meM dekhane ko milatA hai| cA~da ke jaisA dikhane ke kAraNa ise candraka nAma diyA gayA pratIta hotA hai| chidraka aura candraka meM pharka sirpha itanA hai ki chidraka tADapatrIya pANDulipiyoM meM eka chidra ke rUpa meM hotA hai jabaki candraka kAgaja kI pANDulipiyoM meM chidra karane ke vajAya usa sthAna ko lAla athavA kAlI syAhI se gola caMdra jaisA raMga diyA jAtA thA / saMbhavataH yaha caMdraka kI paraMparA chidraka ke bAda kI hai, aura prAcIna tADapatrIya paraMparA ko jIvita rakhane hetu kAgaja para likhita pratoM meM isa caMdraka kA prayoga prAraMbha huA hogaa| kyoMki yadi kAgajIya pratoM meM bhI tADapatra kI taraha hI madhya meM chidra kiyA jAtA to vaha kAgaja sabase pahale vahIM se phaTa jaataa| isalie kAgaja kI pratoM meM chidraka ke sthAna para caMdraka kI paraMparA kA vikAsa huA hogaa| vaise bhI jaba kAgaja kA nirmANa huA taba taka hamAre prabuddha manISI ina kAgaja kI pratoM ko surakSita rakhane ke lie anya vikasita sAdhanoM kA AviSkAra kara cuke the| jaise ki lAla kapaDe meM lapeTa kara rakhanA, dAbaDA, saMca, kabATa, peTI-paTArA Adi meM 1. tailAdrakSejjalAdrakSed rakSecchithilabandhanAt / parahastagatAdrakSedevaM vadati pustakam / / For Private and Personal Use Only
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir maI - 2014 prAkRtika jaDI-bUTiyoM ke sAtha rakhanA, varSAta ke samaya meM granthoM ko bAhara nahIM nikAlanA, varSa meM eka bAra halkI dhUpa meM granthoM ko rakhanA aadi| bhAratIya kalA-sAhitya evaM saMskRti ko surakSita rakhane aura isakI nirantaratA ko banAe rakhane meM tIrthakSetroM, mandiroM, sAdhu-sAdhviyoM, vidvAnoM, gurukula, zikSaNa saMsthAnoM tathA vyaktigata evaM sAmAjika stara para kiye gaye prayatnoM tathA svAdhyAya, pravacana, zAstra-sabhAoM, zAstra-bhaNDAroM Adi kI aham bhUmikA rahI hai| kintu ina prayatnoM ke uparAnta bhI aitihAsika evaM sAMskRtika mahattva kI bahuta-sI amUlya dharohara ucita saMrakSaNa evaM rakha-rakhAva ke abhAva meM yatra-tatra bikharI huI hai| hamArI mahattvapUrNa mUrtiyA~, durlabha grantha va kalAtmaka-sAmagrI ucita evaM vaijJAnika saMrakSaNa ke abhAva meM naSTa ho rahI hai| aise samaya meM hamArA karttavya hai ki hamArI kalA evaM saMskRti kI amUlya dharohara svarUpa virAsata ko surakSita evaM saMrakSita karake bhAvI pIDhI ko hastAntarita kara apane pUrvajoM kI paramparA ko bacAe rakheM aura pitR-RNa se UrNa hoN| Aja se lagabhaga dosau varSa pUrva mahArAjA sayAjIrAva tRtIya ke samaya meM vaDodarA ke jJAnabhaNDAra meM pANDulipiyoM ko rakhane hetu granthAgAra meM alamAriyoM kA abhAva thA taba mahArAjA ne Adeza diyA ki 'AbhUSaNoM ko rakhane hetu jo alamAriyA~ rAjadarabAra meM haiM unheM khAlI karake unakA upayoga mUlyavAna hastapratoM ko surakSita rakhane hetu kiyA jaaye| __pUrvAcAryoM evaM viziSTakoTI ke zrutadharoM dvArA Alekhita mahatI zrutasaMpadA ko surakSita evaM saMrakSita rakhanA hamArA naitika kartavya hai. isa zrutasaMpadA kA saMrakSaNa ke sAtha saMvardhana evaM prakAzana hotA rahe isI maMgalakAmanA ke sAtha... dhanyavAda! saMdarbha grantha 1. bhAratIya prAcIna lipimAlA, lekhaka-rAyabahAdura gaurIzaMkara hIrAcaMda ojhA / 2. jaina zramaNasaMskRti ane lekhanakalA, lekhaka-munizrI puNyavijayajI m.saa.| 3. prAcIna bhAratIya lipi evaM abhilekha, lekhaka-DaoN. gopAla yAdava / 4. bhAratIya prAcIna lekhanakalA aura usake sAdhana, hiMdI anuvAda-DaoN. uttamasiMha / 5. hastaprata vijJAna, lekhaka-DaoN. jayanta pI. tthaakr| 6. hastapratone AdhAre pAThasaMpAdana, lekhaka-DaoN. harivallabha cunIlAla bhAyANI / 7. saMskRta pAMDulipio ane samIkSita pAThasaMpAdana vijJAna, lekhaka-DaoN. vasantakumAra bhtttt| For Private and Personal Use Only
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir prANAtipAta mRSAvAda adattAdAna saMyama abhilASA hIrena jayaMtIlAla mahetA (rAga - harigIta chaMda) Dagale ane pagale satata hiMsA mane karavI paDe te dhanya cha jene ahiMsApUrNa jIvana sAMpaDe kyAre thaze karuNAjharaNathI Ardra mAruM AMgaNuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre barnu! / / 1 / / kyAreka bhaya kyAreka lAlaca cittane evA naDe vyavahAramA vyApAramA jUTuM tarata kahevU paDe E. che satyamahAvratadhara zramaNa- jIvanaghara raLiyAmaj A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! ||2|| je mAlike ApyA vagaranuM taNakhaluM paNa le nahi vaMdana hajAro vAra ho te zramaNane paLapaLa mahIM huM to adattAdAna mATe gAma paragAme bhamuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! ||3|| je indriyone jIvananI kSaNa eka paNa soMpAya nA muja Ayar2yA AyuM vItyuM te indriyonA sAthamA lAge have zrI sthUlabhadrataNuM smaraNa sohAmaNuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! / / 4 / / navavidha parigraha jiMdagIbhara huM jamA karato rahyo dhana lAlasAmAM sarvabhakSI maraNane bhUlI gayo mUrchArahita saMtoSamA sukha che kharekhara jIvanaA pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! / / 5 / / abajo varasanI sAdhanAno kSaya kare je kSaNamahIM je narakano anubhava karAve sva parane ahi ne ahIM te krodhathI banI mukta samatAyukta huM kyAre baceM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! / / 6 / / maithuna parigraha For Private and Personal Use Only
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra 16 10 lle Velle lobha 102 kalaha www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir jinadharmatarunA mUla jevA vinayaguNane je haNe je bhalabhalA UMce caDelAne ya taraNA sama gaNe te duSTa mAna subhaTanI sAme baLa bane muja vAmaNuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre banuM ! / / 7 / / zrI mallinAtha jinendrane jeNe banAvyA strI ane saMklezanI jAlima aganamAM je dhakhAve jagatane te daMbha choDI saraLatAne pAmavA huM thanaganuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre banuM ! ||8|| jenuM mahAsAmrAjya ekendriya sudhI vilasI rahyuM jene banI paravaza jagata A duHkhamAM kaNasI rahyaM je pApano che bApa te dhana lobha meM poSyo ghaNuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre banuM ! / / 9 / / maI 2014 * tana dhana svajana jIvana upara meM khUba rAkhyo rAga paNa te rAgathI karavuM paDyuM mAre ghaNA bhavamAM bhramaNa mAre have karavuM hRdayamAM sthAna zAsanarAganuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre banuM ! ||10|| For Private and Personal Use Only meM dveSa rAkhyo duHkha upara to sukha bhane choDI gayuM sukha duHkha para samabhAva rAkhyo, to hRdayane sukha thayuM samajAya che mujane have, che dveSa kAraNa duHkhanuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre banuM ! ||11|| je svajana tana dhana uparanI mamatA tajI samatA dhare basa, bAramo hoya candramA tene kalaha sAthe khare jinavacanathI maghamagha thajo muja AtmanA aNue aNu A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre banuM ! ||12||
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 17 abhyAkhyAna paizunya rati-arati zrutasAgara - 40 jo pUrvabhavamA eka jUTuM ALa ApyuM zramaNane sItA samI uttama satIne rakhaDapaTTI thaI vane irSyA taju, banuM vizvavatsala, eka vAMchita manalaj A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! ||13 / / mArI kare, koi cADIcUgalI e mane na game jarI 6 tethI ja meM, A jIvanamAM nathI koI paNa khaTapaTa karI bhavobhava mane naDajo kadI nA pApa A paizunyanuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baceM! / / 14 / / kSaNamAM rati kSaNamA arati A che svabhAva anAdino duHkhamAM rati sukhamAM arati lAvI banuM samatA bhIno saMpUrNa rati basa, mokSamA huM sthApavAne raNajhaj A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre ba! ||15|| atyaMta nindApAtra je A lokamAM ya gaNAya che ra te pApa nindA nAmarnu tajanAra bahu vakhaNAya che tarju kAma nakkAmu have A pArakI paMcAtanuM A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! ||16 / / mAyA mRSAvAde bharelI che prabhu! muja jiMdagI te choDavAnuM baLa mane de, huM karUM tuja baMdagI banu sAca dila A eka mArUM svapna che A jIvanaA pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! / / 17 / / sahu pAparnu, sahu karmanu, sahu duHkhanuM je mUla che mithyAtva bhaMDaM zUla che, samyaktva ruDuM phUla che niSpApa banavA he prabhujI! zaraNa cAhuM ApanuM ke A pApamaya saMsAra choDI zramaNa huM kyAre baneM! / / 18 / / mithyAtvazalya mAyA-mRSAvAda para-parivAda For Private and Personal Use Only
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kAvyazAstrI yazovijayagaNi hIrAlAla ra. kApaDiyA bhASAnA udbhava pachI bhASAnA svarUpAdino bodha karAvavA mATe temaja e vikRta thatI aTake te mATe jema vyAkaraNanI racanA karAya che ema sAmAnya rIte jema manAya che, tema kAvyo racAyA bAda enI zAstrIya carcA mATe kAvyazAstranI yojanA saMbhave ema manAtuM hoya to nA nahi. e game te ho paNa eka ja vyakti kAvyo paNa race-kavi tarIke nAmanA meLave, ane sAthe sAthe vidvadbhogya kAvyazAstra paNa race evI ghaTanA alpa pramANamAM bane. jaina sAhityano vicAra karIzuM to jaNAze ke A sAhitya paNa A paristhitithI para nathI. kavi ane sAthe sAthe kAvyazAstrI paNa hoya evI jaina vyaktio tarIke bappabhaTTisUri, "kAlikAlasarvajJa hemacandrasUri, vAyaDa gacchanA amaracandrasUri ane nyAyavizArada nyAyAcArya yazovijayagaNino hu~ ullekha karuM chaM. A yazovijayagaNi prabaLa tArkika tarIke temaja cAra bhASAnA gaNanApAtra kavi tarIke jeTalA suprasiddha che eTalA kAvyazAstrI tarIke jANItA nathI ethI emano A rItano paricaya ApavA huM prerAyo chu ane enuM phaLa te A prastuta lekha cha - yazovijayagaNinI je kRtio upalabdha temaja anupalabdha jANavAmAM che temAM to gaNie kAvyazAstrane aMge koI svataMtra kRti racyAnu jaNAtuM nathI. emaNe nimnalikhita kRtio upara saMskRtamA vRtti racI che - (1) mammaTakRta kAvyaprakAza (2) 'kali.' haimacandrasUrikRta kAvyAnuzAsananI svopana vRtti nAme alaMkAracUDAmaNi. A uparAMta 'vAyaDa' gacchanA amaracandrasUrikRta kAvyakalpalatA upara paNa emaNe vRtti racI ema keTalAkanu kahevU che. yazovijayagaNie potAnI koI kRtimA kAvyaprakAza upara pote vRtti racyAno ullekha ko che kharo? bAkI pratimAzatakanA trIjA padyanI temaja navamA padyanI svopajJa vRttimAM 'kAvyaprakAzakAra' evo ullekha karI emano-mammaTano mata darzAvyo For Private and Personal Use Only
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org 19 zrutasAgara - 40 sadbhAgye kAvyaprakAzanI vRttinI eka apUrNa hAthapothI maLe che. e bIjA ane trIjA ullAsane aMge che. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir emAM vividha mato darzAvI yazovijayagaNie potAno abhiprAya darzAvyo che. jinaratnakoza (vibhAga 1, pR. 90) mAM A Descriptive Catalogue of manuscripts in the Jain Bhandars at Pattan (Vol. I, p. 107 ) nI noMdha che ane e dvArA pATaNanA bhaMDAramAM kAvyaprakAzanI uparyukta vRtti hovAno ullekha karyo che, paNa A sUcIpatranA' A pAnA upara to A vRttino ullekha jaNAto nathI tevaM ma? jo A vRttinI tADapatrIya prata pATaNanA bhaMDAramAM hoya to e chapAvavI ghaTe. - alaMkAracUDAmaNi upara yazovijayagaNie vRtti racI che e vAta pratibhAzataka ( zlo. 9) nI svopajJa vRtti (patra 30) mAMnI nimna likhita paMkti uparathI phalita thAya che "prapaJcitaM caitadalaGkAracUDAmaNi vRttAvasmAbhiH " AvRtti atyAra sudhI to maLI AvI nathI. uparyukta navamA zlokanA uttarArdhamAM kahyuM che ke je ahIM - jaina zAsanamAM- jinanI mUrtine jinanA samAna na jANe tevA puruSane ko paMDita manuSya jANe? tene to zIMgaDAM ane pUMchaDA vagarano spaSTapaNe pazu jANe. A saMbaMdhamAM svopajJa vRtti (patra 30 ) mAM nIce mujaba kathana che - ''zRGgapucchAbhAvamAtreNa tasya pazorvaidharmyam, nAnyadityarthaH / vyatirekAlaGkAragarbho'trAkSepaH / upamAnAd yadanyastha vyatirekaH sa eva sa iti kAvyaprakAzakAraH / na ca vyatireka utkarSa ityatrAnuktisambhavaH / " " hanUmadAdyairyazasA mayA punardviSAM' hasairdutyapathaH sitIkRta:' ityAdAvapakarSe'pi tddrshnaat| prapaJcitaM caitadalaGkAracUDAmaNi vRttAvasmAbhiH / " Ano artha e che ke te puruSamAM ane pazumAM, zIMgaDAM ane pUMchaDAnA abhAva pUratuM ja vaidharmya che - taphAvata che. ahIM 'vyatireka' alaMkArathI garbhita 'AkSepa' che. upamAnathI anyano je vyatireka arthAt vaidharmya thAya te ja vyatireka te 'vyatireka' alaMkAra che ema kAvyaprakAzanA kartAna 1. mukhapRSTha upara AnuM nAma pattanastha prAcyajainabhANDAgArIyagranthasUcI che. 2. "dUtapathaH " e pATha mudrita pustakamAM jovAya che ane e samucita jaNAya che. 3. A zrI harSakRta naiSadhacarita ( sarga 9) nA 122mA padyano uttarArdha che, For Private and Personal Use Only
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 20 maI - 2014 kahetuM che. vyatirekamAM utkarSa hovo joIe arthAt apakarSa nahi ema koI zaMkA kare to te yogya nathI, kemake "hanumadA...sitIkRtaH5.... ityAdimAM apakarSamAM paNa 'vyatireka alaMkAra jovAya che. A vAta ame alaMkAracUDAmaNinI vRttimA carcI che. Ama je alaMkAracUDAmaNinI vRttino ane emAM AlekhAyelI bAbatano jema pratimAzatakanI svopajJa vRttimA ullekha cha tema yazovijayagaNinI anya koI kRtimA che? jo hoya to te te ullekha ekatrita karavA ghaTe. pratimAzatakanA navamA zlokane aMge jema alaMkArano ullekha cha tema enA bIjA paNa keTalAka zloka mATe enI svopajJa vRttimA ullekha che. enA AdhAre vakIla mulacaMda nathubhAIe pratimAzatakanA ane enA uparanI bhAvaprabhasUrikRta laghuvRttinA bhASAMtaramAM ke je bhImazI mANeke vi. saM. 1959 mAM mULa sahita prakAzita karyu che temAM noMdha lIdhI che. A bAbata huM nIce mujaba rajU karUM chu - zlokAMka | svopajJa vRtti bhASAMtara alaMkAra (ptraaNk)| (pRSThAMka) utprekSA ane upamA svarUpotprekSA 16-17 rUpakagarbha atizayokti ane asaMbaMdhamAM saMbaMdharUpa atizayokti kAvyaliMgathI udbhavatI atizayokti upamA vyatireka garbhita AkSepa vinokti, rUpaka ane kAvyaliMga ane e traNathI udabhavato saMkara 11 1. Ano artha e che ke hanumAna vageree dUtano mArga yaza vaDe zveta banAvyo che. jyAre meM (naLe) to e kArya duzmanonA hAsya vaDe karyu che eTale ke huM duzmanono hAMsIpAtra banyo chu. For Private and Personal Use Only
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 72 35 zrutasAgara - 40 zlokAMka | svopajJa vRtti | bhASAMtara alaMkAra (patrAMka) / (pRSThAMka) 11 | 421 nidarzanA ane atizayokti 16 | paryAyokta ane gamyotprekSA ji. ra. ko. (vibhAga 1, pR. 89) mAM amaracandrasUrikRta kAvyakalpalatAne aMgenI vividha vRttinI noMdha che. emAM 3250 zloka jevaDI vRtti yazovijaye racyAno ane enI eka hAthapothI amadAvAdanI hAjA paTelanI poLamAM AvelA 'vimala' gacchanA upAzrayanA bhaMDAramAMnA pAMcamA dAbaDAnI bIjI hAthapothI tarIke hovAno ullekha che. A hAthapothI najare joyA vinA A vRtti viSe vizeSa zuM kahI zakAya? bIjuM, A yazovijaya te prastuta nyAyAcArya cha ke kema tenI paNa tapAsa thavI ghaTe, kemake e nAmanA anya munivara thaI gayA che. AthI A bhaMDAranI hAthapothI jene jovA maLI zake tema hoya teo A bAbata prakAza pADavA kRpA kare evI mArI temane sAdara vijJapti cha. ahIM e umerIza ke vajrasenanA ziSya harie (hariSeNe) karpUraprakara nAmanI je kRti racI che tenI eka TIkA yazovijayagaNie racyAno ji. ra. ko. (vibhAga 1. pR. 69) mA ullekha che. to zuM A gaNi te prastuta nyAyAcArya ja che? A vRttinI hAthapothIo amadAvAdanA DelAnA upAzrayanA bhoyataLiyAnA bhaMDAramA temaja pahelA mALanA bhaMDAramA hovAno ahIM ullekha che. (jaina satya prakAza, varSa-22, aMka naM. 3-4) 1. ahIM mammaTano ullekha che. 2. ahIM 'haima' evo ullekha che. AvA ullekho ekatrita karAya to ratnApaNamA jema "haima' kAvyAnuzAsanamAMthI avataraNa apAyAM che tema yazovijayagaNie keTalAM ane kayA ApyAM che te jANI zakAya. 3. emaNe triSaSTisAra racyAno ullekha karpUraprakaranA aMtamA cha. zuM A kRti koI sthaLe che kharI? For Private and Personal Use Only
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org icchAo anaMta che Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir kanubhAI la. zAha prabhu vIre kahyuM che : 'icchA hu AgAsasamA anaMtayA' - icchAo AkAzanI jema anaMta che. AkAzane koI sImA nathI, koI kinAro najare paDato nathI. tevI ja rIte icchAono koI kinAro nathI, koI sImA nathI. AkAzanuM eka nizcita kSitija dekhAya che. AgaLa cAlatAM te kSitija paNa AgaLa vadhatuM ja jAya che, e teja icchAonuM kSitija khUba ja najIka dekhAya che paraMtu mAnavI jyAre icchAonA kSitija sudhI pahoMcI jAya che. tyAre tene navI icchAo najare paDe che, A pramANe icchAonI pUrti thatAM navI icchAo thayA ja kare che. mAnavInA manamAM eka icchA janma le che. te icchA pUrNa thatAM ja bIjI icchAono janma Apo-Apa ja thaI jAya che. eka icchA paripUrNa thatAM bIjI icchA, trIjI icchA, cothI icchA ema icchAonI anaMta hAramALA astittvamAM AvatI jAya che. pazuo AvA AzAonA havA mahela caNatA nathI. paraMtu manuSya acetana jevo banIne AzAonA mahela caNe che, jyAre A mahela retInA gharanI jema dharAzAyI thaI jAya che tyAre te duHkhI thAya che. mAnavI AzAonA cakkaramA mAnava jIvanane barabAda karI nAkhe che. mAnavI buddhizALI prANI hovA chatAM AzA - icchA-tRSNAnA cakravyUhamAM evo phasAya che ke tenuM sarvasva naSTa thavA chatAM paNa cetato nathI. kudaratano mahAna niyama paNa jIva bhUlI jAya che. pratyeka kriyAne karmane pratikriyA hoya ja che. tame tamArA mATe kaMIpaNa meLavavA karma karo ane meLavo, tyAM ja bAta pUrI thatI nathI. A vastu meLavavA pAchaLa je kAvA - dAvA karyA te karmanuM pratikriyArUpa pariNAma Ave ane nukazAna thAya, bImArI AvI paDe tyAre AvuM kema thayuM ? evo prazna ApaNane saheje thAya che. manuSyane duHkha akasmAta AvI paDatuM nathI. kudaratanA niyamAnusAra ja Ave che. te niyamanuM jJAna mANasa prApta kare, samaje ane samajIne jIvana jIve to duHkha tenAthI dUra raheze ane navuM duHkha Avaze paNa nahi. dhana, dharA ane dhaNiyANI ja jIvanamAM sarvasva nathI, sivAya bIjuM paNa ghaNuM samajavA jevuM che ane to ja tame A traNe 'dha' kArane sukhapUrvaka bhogavI zako, anyathA nahi. mANasa dhAre to sarva icchAone saMtoSI, tethI upara paNa jaI zake ane prayANakALe taddana zAMta ane Izvaramaya banIne tenAmAM bhaLI jaI zake. paNa te mATe teNe sau prathamathI ja jIvana jIvavAnI kaLA jANIne tenuM anusaraNa karavuM joIe. For Private and Personal Use Only
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrutasAgara - 40 mANasanA manamAM Izvare agaNita zakti mUkI che. prakAzanI gati sekaMDe 186000 mAilanI che tenAthI paNa vadhu gatimAna ane zaktizAlI mana che. tene yogya rIte samajIne tenI pAse vivekapUrvaka kAma levU joie e ja tenI cAvI che. __je AzAonA dAsa hoya che, te samasta saMsAranA dAsa hoya che. je AzAone potAnA dAsa banAvI le che, saMsAra teno dAsa banI jAya che. zaktizAlI manane tenI icchAonI zRMkhalAmAMthI bahAra kADhavAnuM ane tene zamana karavAnI kaLA manuSyamAM AvI jAya to, zaktizALI manane saMsAranA dhArmika-sAmAjika ane zaikSaNika kAryomA jabarajasta upayogamA lai zakAya. ___ manuSya jAtane barabAda karanArI AzA e mahAmArI che, rAkSasI che. AzA jheranI vela che, janma-maraNa- kAraNa paNa AzA che. sarva duHkhonI janetA AzA che. jo jIvananI AzA amRta banI zake to te jhera paNa banI zake che. eka kavie kahyu cha : tRSNA na jIrNA, vayameva jIrNAH | tRSNA kyAreya paNa gharaDI thatI nathI, jIrNa thatI nathI, paraMtu manuSya jIrNa thaI jAya che. hakIkatamAM joie to jIvana jIrNa thatAnI sAthe AzAo paNa jIrNa thavI joIe, paraMtu AnAthI viparIta ja thAya che. adhikanI AzA asAdhya roga che, AzAothI mukti roga mukti che. adhika AzAnA cakkaramA bhramarano kevo vinAza thAya che tenuM nItizatakanA eka zlokamAM ApeluM dRSTAMta cittane halabalAvI nAkhe tevU che. rAtrirgamiSyati bhaviSyati suprabhAtam bhAravAnudeSyati hasiSyati paMkajazrIH / itthaM vicintayati kozagate dvirephe, hA hanta! hanta! nalinI gaja ujjahAra / / arthAt - rAta cAlI jaze, suMdara prabhAta thaze. sUrya udaya pAmaze, kamaLanI zobhA hasI uThaze. e pramANe jyAre kamaLanA garbhamA rahelo bhramara vicAre che tyAre - are, aphasosa, aphasosa... hAthI kamaLalatAne ukheDIne khAI gayo. sUryathI vikAsa pAmanAra kamaLamAM saMdhyA samaye pAMkhaDIonI vacce baMdha bhamaro kamaLanI sugaMdhInA AkarSaNamA magna banI jAya che. te pote kamaLamAM pUrAI jAya che. teNe dhAryu hota to kamaLane toDIne te bahAra AvI zakyo hota! paraMtu te kamaLanI sugaMdhImAM Azakta banIne bahAra AvavAnuM vicArato nathI. paraMtu sUryodaya thatAM sudhI kamaLane vikasita thavAnI pratIkSA kare che. te bhamaro madhura svapnonI laheramAM viharato hato tevAmAM ja hAthI AvIne bhamarA sAthenA kamaLane khAI gayo. bhaviSyanI icchAo ane AzAonA khoTA mahelonAM svapno sevIne mAnavI potAnI paralokanI yAtrAne jamInadosta kare che. maraNa pathArIe paDela vyaktinI eka mAtra icchA-AzA hoya che ke mRtyu For Private and Personal Use Only
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 24 maI - 2014 nizcita che. A pachI mane svargalokanI prApti thAya athavA satkarmanA phaLarUpe mane paralokamAM sukha maLe. paraMtu jIvanaparyaMta AkuLavyAkuLa karanArI AzA jIvananA aMtabhAgamAM paNa pIcho chor3atI nathI ane manuSya bhavane bagADe che. AvI ThagArI icchAo-AzAo kaMI kAmanI kharI? paraMtu ghaNA mANaso AzAnA vAdaLa pAchaLa saphaLatAno sUrya jue che. kemake dharma bhAvanAo ane dharma kriyAonI AzA prazaMsanIya che. kAraNa ke A AzA mAnavIne tenA lakSya sudhI laI jAya che. A AzA-icchAno saMbaMdha mokSa sudhI rahe che. paramAtmA sAthe joDAyela AzA kharAba nathI hotI. mokSanI AzA upara koI dUSaNa lAgI zakatuM nathI. mokSanI AzA e saMjIvanI che. keTalAka sAdhakono mata che ke aMtamAM mokSanI icchA paNa choDavI par3e che. vAstavika rIte joIe to mokSanI icchA choDavI paDatI nathI paraMtu koIka caramasImA sudhI pahoMcIne potAnI meLe chUTI jAya che. mokSanI AzAno tyAga karanAra dAnapuNyanI AzAno tyAga paNa karI zake che. aMte A ja bhAvanA hovI joIe ke AvI AzAo ucca kakSAe pahoMcatA ApoApa potAnI meLe chUTI jAya che. jemake sAdhu banyA pachI dravyapUjA vagairenI icchA chUTI jAya che. keTalAka loko evA che ke jemane kAMI na joIe. pachI te sonAmahora hoya ke vizvanuM sAmrAjya paNa hoya, emane e tRNavat bhAse che. AgAmI jIvana mATe vicAryu hota to kaMi sAraM thAta! A janmamAM kaMi na karyu, kaMi meLavyu nahi tethI bhAvi janmamA kaMi maLavAnI taka nathI. AzAnA tyAgano artha evo kadApi thato nathI ke nirAza thai jaq. nirAzA AzAnI dAsa karatAM vadhAre bhayaMkara hoya che. tame jIvanamAM game teTalA niSphaLa thai jAo paraMtu nirAza thazo nahi. pratikSaNa AzAnA kiraNo tamArI sAthe rahevAM joie. paraMtu uttama kAryonI AzA karajo. kharAba kAryonI AzA rAkhanAra eka divasa pote ja khAlI thai jAya che. jAte ja kaMi karI chUTavAnI, kaMika thavAnI ane AtmonnatinI AzA rAkhavI joIe. jo mAnavI vizvanA kalyANanI kAmanA kare, kapilanI AzAe tene samrATanA sAmrAjya sudhI pahoMcADI dIdho. jyAre tyAM paNa tene tRpti thai nahi tyAre te AkAMkSA rahita thai AtmatRpti thai kevaLajJAnI banI gayA. A pramANe jIvana mAMgalyanI sAdhanA mATe zubha bhAvanAo-AzAogeM astitva vikAsana ja kAraNa che, vinAzanaM nahi. icchAonI anaMtatA e duHkhanu muLabhUta kAraNa che, icchAono nirodha sukha che. sukhanI icchA dunyavI dRSTie puSkaLa dhana kamAIne ezaArAmanuM jIvana jIvaq eTale ke duniyAnI dRSTi dhana upara che. jJAnIonI dRSTi dharma upara che. duniyAnI dRSTi vaibhava para che jyAre jJAnIonI dRSTi virati upara che. dhana hoya te mahAna nahi paraMtu For Private and Personal Use Only
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrutasAgara - 40 dharma karI zake te mahAna. vaibhavI jIvana sAraM nahi paraMtu viratI prApta karavI te sAraM jIvana che. jJAnIonI dRSTi kSullaka padArthoM para nahi paraMtu zAzvata padArtho para che. devo sukhane parAdhIna cha mATe te dharma karI zake nahi tamane icchA thAya to tame navakArazI karI zako, sAmayika karI zako, are tamane bhAva jAge to dIkSAya laI zako, devo A badhuM karI zake? devo sukhane parAdhIna che, nArakIyo duHkhane parAdhIna che, tiryaMco paristhitine parAdhIna cha jyAre mAnava sarva rIte svAdhIna che. mATe mAnava je dharma karI zake evo dharma karavAnI tAkAta koinAmAMya nathI. tethI ja zrI siddharSigaNie upamiti bhava prapaMcA kathAmA mAnavabhavanI daza dRSTAMte durlabhatA darzAvI che. Avo mAnavabhava AzA-icchA-tRSNAnA cakarAvAmAM veDaphI devAya? 'A jagatamAM sukho sArA nahi, paNa AtmAnA guNo sArA che. sukhanA sAdhano sArA nahi, paNa guNanA kAraNo sArAM che. sukha Ape te sArA nahi, guNa Ape te sArA che. ATalI vAta jaDabesalAka manamA ThasAvI devAnI jarUra che. bhautika padArtho uparathI uMcakAIne dRSTi jyAM sudhI AtmAnA guNo upara sthApita nahi karAya tyAM sudhI prazaMsavA jevU zuM che? ke zuM nathI?' saMdarbha sAhitya 1. A. vijaya nayavardhanasUri, pravacanakAra upamitino rasAsvAda-1, bhAratavarSIya jinazAsana sevA samiti, vi. saM. 2060 2. lAdIvAlA, jamanAdAsa ke. (anu.) icchApUrti (maMtra ane taMtra), lonAvAlA, mAinDa rIsarca sosAyaTI, sane 1964 antararASTrIya myUjiyama divasa ke avasara para samAroha kA Ayojana dharma zrutajJAna evaM kalA kA triveNI saMgamarUpa zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra, kobA dvArA saMcAlita samrATa saMprati saMgrahAlaya ke tattvAvadhAna meM antararASTrIya saMgrahAlaya divasa (International Museum Day) ke avasara para dinAMka 18 maI, 2014 ravivAra ko eka parisaMvAda kA Ayojana kiyA gayA hai. parisaMvAda kA viSaya hai '21vIM sadI meM myujIyama kI AvazyakatA evaM usakI vizeSatAe~ . parama pUjya rASTrasanta zruta-tIrthoddhAraka AcAryadeva zrImat padmasAgarasUrIzvarajI mahArAja sAhaba kI preraNA evaM AzIrvAda se Ayojita isa parisaMvAda meM kalA evaM sthApatya ke marmajJa DaoN. zrIdhara aMdhArejI evaM zrI naMdana zAstrIjI ne mukhya vaktA ke rUpa meM upasthita hone kI svIkRti pradAna kI hai. gujarAta ke vibhinna bhAgoM se kalA evaM sthApatya ke kSetra meM kAryarata lagabhaga 30 se 40 pratibhAgI isa parisaMvAda meM upasthita hokara apane apane vicAra prastuta kareMge. For Private and Personal Use Only
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir zrI hastinApura tIrtha : paricaya bInAbena zAha mULanAyaka - zrI zAMtinAtha bhagavAna, padmAsanastha, gulAbIvarNa, U~cAi lagabhaga 90 se. mI. tIrthasthaLa - hastinApura gAmamAM Avela che. aitihAsikatA : A tIrtha hAlanA nUtana ane prAcIna tIrthomAM nu mukhya mahAtIrtha che. A tIrthano prAcIna itihAsa zrI Adezvara bha. nA samayano che. A tIrthanuM prAcIna nAma 'gajapura' 'nAgapura' 'kuMjarapura' 'zAMtinagara' 'brahmasthaLa' 'AsandIvata' vi. no ullekha che. somayazanA nAnAbhAI zrI zreyAMsakumAre bhagavAna zrI AdinAthane ahIM ikSurasathI pAraNA karAvyA hatA. tenI yAdagIrImAM zrI zreyAMsakumAre eka stUparnu nirmANa karI zrI AdinAtha prabhunI caraNapAdukA sthApita karyAno ullekha che. zrI Adezvara bhagavAna pachI zrI zAMtinAtha, zrI kuMthunAtha ane zrI aranAtha bhagavAnanA cAre kalyANaka ahIM thayela che. jenI smRtimA stUpo nirmANa thayAnA ullekha che. A aneka jinAlayo ane stUpo hAlamAM nathI. paNa bhUgarbhamAMthI aneka prAcIna avazeSo prApta thAya che je prAcInatAnI yAda apAve che. hAlanA A zvetAMbara jinAlayano chello jIrNoddhAra vi. saM. 2021mAM mAgasara suda dazamanA divase thaI pharI pratiSThita thayela che. zrI mallinAtha bha. nA samavasaraNanI racanA paNa A tIrthamAM thayelI che. mahAbhAratanA kALamAM kauravo ane pAMDavonI rAjadhAnI, A zahera hatuM. zrI bharatacakravartIthI kula bAra cakravartI rAjA thayela che. jemAMnA cha cakravartIonI A janmabhUmi che rAmAyaNa kALanA zrI parazurAmanI paNa A janmabhUmi che. AvA mahAna AtmAonA janma kalyANaka, ane padArpaNathI pavitra banelI A bhUminI mahAnatA varNana mATe zabdo ochA paDe che. digaMbara jaina saMpradAya anusAra rakSAbaMdhana athavA zrAvaNI pUnamanI mahAna ghaTanA A hastinApura sthaLathI zaru thayela che. Ama jaina paraMparA anusAra tathA itihAsa pramANe aneka tIrthaMkaro cakravartI rAjAo, mahAmunio, kevalajJAnIo, tapasvIo, zrAvaka-zrAvikAo dharmavIro, karmavIro vi. no A prAcIna bhUmi sAthe saMbaMdha rahelo che. taduparAMta jaina Agamo cAritragraMtho kathAvArtA, sUtragraMtho tathA anya dhArmika For Private and Personal Use Only
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org zrutasAgara 40 27 racanAomA agaNita saMdarbha, sUcanA ane saMketathI A hastinApurano saMbaMdha joDAyelo che. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir dara varase kArataka suda pUnama ane vaizAkha suda trIjanA divase ahIMA bhavya meLAnuM Ayojana thAya che. varasItapanA pAraNAnuM ahIM khAsa mahattva che. loko dUra dUrathI varasItapanA pAraNA arthe ahIM AvI ikSurasathI pAraNA kare che. - anya maMdira A jinAlaya sivAya eka digaMbara jinAlaya tadauparAMta traNe tIrthakaronA kalyANakanA sthaLe samavasaraNa sthaLa, prabhunA caraNapAdukAnI derIo, ane zrI AdinAtha prabhunA caraNa sthApita che. te derI jene bhagavAnanuM pAraNA sthaLa mAnavAmAM Ave che vaizAkha suda trIjanA divase varaghoDo ahIM Ave che. A uparAMta zAMtinAtha bhagavAnanuM bhavya caumukhajI jinAlaya che. * kalAkRti ane sthApatya A sthAna prAcIna hovAthI ahIMnI ghaNI prAcIna pratimAo, sikkA, zilAlekho, khaMDero tathA anya avazeSo bhUgarbhamAMthI prApta thayela che. A jinAlayomA je prAcIna pratimAjIo che te kharekhara darzanIya che. A prAcIna sthaLa purAtattva vibhAga mATe eka AkarSaNa sthaLa che. mahAbhAratanA yuddhanA samayathI A sthaLa vivAdAspada tathA atyaMta mahattvapUrNa raheluM che. hAlamA bhArata sarakAra ane purAtattva vibhAga saMzodhana karI rahyuM che. ane navIna hastinApura nagara nirmANa yojanA ne lIdhe A sthAna AkarSaNanuM kendra baneluM che. gAIDansa - ahIMthI najIkanA relve sTezana meraThathI Azare 37 ki. mI. ane dilhIthI Azare 120 ki. mI. dUra A tIrtha AveluM che. basa tathA khAnagI vAhana vyavahAra upalabdha che. rahevA mATe sagavaDatAvALI vizALa dharmazALAo ane bhojanazALAnI suvidhAo upalabdha che. e sivAya bAlAzrama, borDIMga, pAThazALA, jJAnabhaMDAra, upAzraya, AyaMbilazALA temaja dAdAvADI paNa ahIM che. peDhI - zrI hastinApura jaina zvetAMbara tIrtha samiti hastinApura (meraTha) - 250404 rAjya - uttarapradeza bhArata For Private and Personal Use Only
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir pustaka samIkSA DaoN. hemanta kumAra * pustaka nAma : dravya guNa paryAyano rAsa * kartA : mahopAdhyAya zrI yazovijayajI mahArAja * saMpAdaka va vivecaka : paMnyAsa zrI yazovijayajI mahArAja * bhASA: saMskRta, mArugurjara evaM gujarAtI * prakAzaka : zrI zreyaskara aMdherI gujarAtI jaina saMgha, muMbaI * prakAzana varSa : vi. saM. 2069, AvRtti : prathama, bhAga : 7 * kula pRSTha : 414+462+461+905+330+426+ 508=3506 * mUlya: 5000/- (seTa kI kImata) mahopAdhyAya zrI yazovijayajI mahArAja dvArA racita dravya guNa paryAya rAsa kA vidvadvarya paMnyAsa zrI yazovijayajI ne saMskRta bhASAbaddha padyAnuvAda evaM gadya meM bRhat vivecana likhakara jahA~ eka ora prabuddhajanoM ko dravyAnuyoga ko samajhane meM mArga prazasta kiyA hai, vahIM dUsarI ora gujarAtI bhASA meM vistRta vivecana likhakara sAmAnya janoM ko bhI saMtoSa pradAna karane kA bharapUra prayAsa kiyA hai. mUla kRti evaM TabArtha ke pATha ko zuddha saMpAdita karane hetu vidvAna saMpAdaka pUjyazrIne 36 hastapratoM evaM aneka prakAzita graMthoM kA AdhAra liyA hai. kisI kRti ke pATha kA saMzodhana itane hastapratoM aura prakAzita pustakoM ke AdhAra para karanA apane Apa meM eka bahuta hI zrama, samaya evaM dhairya kA kArya hai phira bhI paMnyAsazrI ne isa kArya ko bahuta hI sundara rUpa se prastuta kiyA hai. pAThAntaroM ko pAdaTippaNa meM dekara saMzodhakoM kA mArga prazasta kiyA hai. aneka prakAra ke pariziSToM ke sAtha anya kaI mahattvapUrNa sUcanAoM kA saMkalana kara prakAzana ko bahuta hI upayogI banA diyA hai. 384 gAthA evaM 17 DhAla yukta yaha kRti 7 bhAgoM meM prakAzita kI gaI hai, yahI dyotaka hai ki isakI vivecanA kitanI vistRta evaM jJAnopayogI hai. dravya, guNa aura praryAya ina tInoM kI sUkSmarupa se vivecanA jaina darzana meM hI milatI hai. jainetara bhAratIya darzanoM meM paryAya jaise kisI zabda kA prayoga nahIM milatA hai. vahA~ kevala dravya, guNa eva kriyA inhIM zabdoM kI vyAkhyA milatI hai. tattvArthasUtra meM umAsvAtijI For Private and Personal Use Only
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra zrutasAgara 40 www.kobatirth.org - 29 mahArAja ne guNaparyAyavad dravyam lakSaNa batAyA hai. dravya guNa aura paryAya yukta hai, isakA vivecana jainadarzana meM vistArapUrvaka milatA hai. sAmAnya janoM kI suvidhA ko dhyAna meM rakhate hue pUjyazrI ne mAtra gujarAtI vivecana ko 2 bhAgoM meM prakAzita karAkara bar3A hI upakAra kiyA hai. Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir gujarAtI rAsoM meM aura vizeSarUpa se jaina vidvAnoM dvArA racita rAsoM meM dravyaguNaparyAya rAsa kA sthAna sarvopari hai. isa rAsa meM varNita viSayoM ko samajhanA sarvasAmAnya ke lie durgama kArya jaisA rahA hai. sarva sAmAnya ke lie yaha rAsa sulabha ho sake, isa hetu se jaina tattvajJAna ke marmajJa vidvAna pUjya paMnyAsa zrI yazovijayajI ne saMskRta evaM gujarAtI meM vivecanA likhI hai. vivecanakAra ne bar3I hI sUkSmatApUrvaka isa viSaya ko nirUpita kiyA hai ki samyagdarzana kI prApti ke pazcAt paradravya guNa paryAya kA kartRtva bhoktRtva bhAva samApta hotA hai aura zuddha svAtmadravya guNa paryAya kA kartRtva bhoktRtva pariNAma pratiSThita hotA hai. pUjya mahopAdhyAya zrI yazovijayajI mahArAja kI mUla bhAvanA ko saMrakSita karate hue pUjya paMnyAsazrIjI ne isa kRti kI savistAra vivecanA karake vidvAnoM evaM jana sAmAnya ke lie sulabha kara diyA hai. prastuta prakAzana aba taka ke sAre prakAzanoM se kAphI jyAdA vistRta AkRti vAle isa prakAzana meM mUla saMdarbhoM kI gaharAI taka jAkara vizleSaNa kiyA gayA hai. AtmArthiyoM hetu pratyeka gAthA kA alaga se AdhyAtmika upanaya prastuta kiyA gayA hai, jise alaga se do bhAgoM meM prakAzita kiyA gayA hai. sAmAnyataH saMskRta, prAkRta kI mUla kRtiyoM kA gujarAtI, hindI Adi dezI bhASAoM meM anuvAda, vivecana kiyA jAtA hai, kintu prastuta vivecana eka durlabhatama ghaTanA ke rUpa meM parilakSita hotA hai. mArugurjara mUla va TabArtha kA saMskRta padyAnuvAda aura saMskRta TIkAnuvAda dvArA vivecana kI duniyA meM eka nayA prayoga sthApita kiyA gayA hai. dravyAnuyoga sabase jaTila viSaya mAnA jAtA hai. vizva ke gahanatama rahasyoM ko isa mAdhyama se hI jAnA jA sakatA hai. isa viSaya ko samajhane ke lie aneka darzanoM meM vistRta vivecana upalabdha haiM. unhIM jaTilatama viSayoM ko samajhAne hetu dravyaguNaparyAya rAsa kI racanA kI gaI. isa kRti kA bhI kucha aMza itanA jaTila thA ki prAyaH isake pUrva koI usa aMza ke rahasya ko yogyarUpa se samajhA nahIM pAyA thA, una aMzoM ko bhI pUjya paMnyAsazrIjI ne vistRta rUpa se samajhAyA hai. pustaka kI chapAI bahuta suMdara DhaMga se kI gaI hai, AvaraNa bhI kRti ke For Private and Personal Use Only
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir 30 maI * 2014 anurUpa bahuta hI AkarSaka banAyA gayA hai, vistRta viSayAnukramaNikA, padArthoM kI sUci Adi bhI bahupayogI siddha ho rahI hai. bhUmikA (hRdayormi) meM vidvAna lekhaka ne anya kRtiyoM se saMbaMdhita viSayoM ke uddharaNa, pUrva prakAzita prakAzanoM, saMbaMdhita hastapratoM kA paricaya Adi prastuta kara isa prakAzana ko aura adhika upayogI banA diyA hai. pariziSTa ke antargata bahupayogI viSayoM ko sammilita kiyA gayA hai. sAmAnyataH prakAzanoM meM gAthA/zlokAnukramaNikA to hotI hI hai, parantu prastuta prakAzana ke aMtargata TabArtha meM prayukta saMdarbhagraMthoM evaM sAkSIpAThoM kI anukramaNikA bhI dI gaI hai, jo svayaM meM eka udArahaNarUpa hai. isake sAtha-sAtha kula 17 pariziSToM meM parAmarzakarNikA meM prayukta saMdarbhagraMtha, graMthakAra, nyAya, viziSTa vyaktiyoM ke nAma, nagara-tIrtha ke nAma, sAkSIpATha, viSaya, dRSTAMta, koSThaka Adi kI ati viziSTa evaM vistRta anukramaNikA dI gaI hai. pariziSTa dekhane se yaha svataH spaSTa hotA hai ki Adhunika takanIka (kampyuTara) kA upayoga kisI vaise vyakti ke nirdezana meM kiyA gayA hai jo kampyuTara kI sUkSma se sUkSma viSayoM kA viziSTa jJAna rakhatA ho. sabhI viSaya evaM viSaya se saMbaMdhita bAtoM kA saMkalana khUba sUkSmatApUrvaka kiyA gayA hai. prastuta prakAzana ke saMpAdana hetu jina 36 hastapratoM kA AdhAra liyA gayA hai, unameM se 18 hastaprateM evaM aneka prakAzita pustakeM AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira kobA se hI unheM milI hai, jJAnamaMdira kA ahobhAgya hai ki isa prakAzana ke saMpAdana hetu hastaprateM, pustakeM evaM kucha pariziSToM ke sarjana meM sahayogI bana sakA hai. yaha kisI bhI jJAnabhaMDAra ke lie saubhAgya kI bAta hai. prastuta prakAzana meM sahayoga hetu jJAnamaMdira gaurava kA anubhava kara rahA hai. mUla va TabArtha mahAmahopAdhyAya zrI yazovijayajI kA hai to usakI vivecanA vartamAna samAnanAmadhArI paMnyAsapravara zrI yazovijayajI kI hai. dvAtriMzat dvAtriMzikA kI mahAna prastuti ke pazcAt yaha eka aura sImAcihna rUpa meM pUjyazrI kI prastuti hai. zrIsaMgha, vidvadvarga, jijJAsu isI prakAra ke aura bhI uttama prakAzanoM kI pratIkSA meM haiM. sarjanayAtrA jArI rahe aisI zubhecchA hai. antataH yaha kahanA atizayokti nahIM hogI ki prastuta prakAzana jaina sAhitya gagana meM dedIpyamAna nakSatra kI bhA~ti jijJAsuoM ko pratibodhita karatA rahegA. pUjya paMnyAsazrIjI ko isa kArya kI sAdara anumodanA ke sAtha koTizaH vaMdana. For Private and Personal Use Only
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra rASTrasaMta parama zraddheya AcArya pravarazrI padmasAgarasUrIzvarajI ma. sA. Adi zramaNa bhagavaMtoM kA saMbhAvita padayAtrA pravAsa kAryakrama sthAna ki.mI. borIja tIrtha (gAMdhInagara ) 13 punitadhAma 18 badapurA 8 mahuDI pAmola vIsanagara umatA pIlucA magaravADA pAlanapura citrAsaNI ikabAlagaDha bhaTANA daMtANI aNAdarA siroDI pAvApurI mIrapura sirohI vijayapatAkA kobA tIrtha se nAkoDA tIrtha tArIkha 16-5-14 17-5-14 175-14 (zAma) 14 18 17 8 www.kobatirth.org 16 21-5-14 14 22-5-14 14 23-5-14 17 10 17 24-5-14 15 25-5-14 19 26-5-14 9 26-5-14 (zAma) 18-5-14 19-5-14 20-5-14 20-5-14 (zAma) 14 5 pAlaDI 12 posaliyA ( vihAradhAma ) 12 sumerapura 13 cAMkalI 14 takhatagar3ha 12 28-5-14 8 28-5-14 (zAma) 27-5-14 27-5-14 (zAma) 29-5-14 29-5-14 (zAma) 30-5-14 31-5-14 1-6-14 2-6-14 11310-6-14 sthAna umedapura Ahora jAlora bhAgalI pyAu bAkarA roDa revataDA mAMDavalA ramaNIyA mokalasara sivANA AsotarA bAlotarA nAkoDA Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir ki.mI. tArIkha 10 11-6-14 15 12-6-14 18 13-6-14 15 14-6-14 15 15-6-14 141618-6-14 2020216-14 For Private and Personal Use Only 15 22-6-14 15 23-6-14 15 24sa 256-14 15 26-6-14 20 27-6-14 10 28-6-14 vihAra meM pUjyazrI se saMparka hetu mo. 09726617570 AgAmI san 2014 patra bhavya cAturmAsa zrI nAkoDAjI mahAtIrtha (rAjasthAna ) me saMpanna hogA patrAcAra ke lie zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra kobA - 382007, tA. ji. gAMdhInagara phona naM. (079) 23276204, 205 Email :
[email protected] web site : www.kobatirth.org cAturmAsa sthala zrI jaina zvetAmbara nAkoDA pArzvanAtha tIrtha, mu. po. mevAnagara, bAlotarA-344025, jilA- bADamera (rAjasthAna) phona (02988) 240005, 240096
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir gaNipada pradAna evaM adhiSThAyaka deva-devIyoM kI pratiSThA kA pAvana parvotsava sampanna parama pUjya rASTrasanta zruta-tIrthoddhAraka AcAryadeva zrImat padmasAgarasUrIzvarajI mahArAja sAhaba kI pAvana nizrA meM 11 maI 2014 ko zrI zAMtidhAma jaina tIrtha, zrI jaina Azrama, vaTavA, ahamadAbAda meM gaNipada pratiSThA evaM tapAgaccha saMrakSaka samyagdRSTi adhiSThAyaka deva-devIyoM kI maMgalakArI pratiSThA kA kAryakrama harSollAsapUrvaka sampanna huA. yoganiSTha AcAryadeva zrImad buddhisAgarasUrIzvarajI mahArAjA kI gauravamaya paramparA meM parama pUjya rASTrasanta AcArya bhagavanta zrI padmasAgarasUrIzvarajI mahArAja sAhaba ke ziSya jyotirvida pa. pU. AcAryadeva zrI aruNodayasAgarasUrIzvarajI mahArAja sAhaba ke ziSya paMcAMgagaNitajJa pa. pU. paMnyAsa pravara zrI araviMdasAgarajI mahArAja sAhaba ke Agamopakrama ke uttarAdhikArI, saMyamaikalakSI pUjya munivara zrI amarapadmasAgarajI mahArAja ko caturvidha zrIsaMgha kI garimAmayI upasthiti meM parama pUjya rASTrasanta AcArya bhagavanta ke varadahastoM dvArA pUjya zrI amarapadmasAgarajI mahArAja ko gaNipada para pratiSThita kiyA gayA. samAroha kA saMcAlana zrI manoja jaina, cennaI ne kiyA tathA saMgItakAra zrI triloka modIne apane sumadhura saMgIta dvArA upasthita zrotAoM ko bhaktirasa meM Dubo diyA. parama pUjya rASTrasanta AcArya bhagavanta kI nizrA meM dinAMka 09 maI se 11 maI, 2014 taka Ayojita tridivasIya pratiSThA mahotsava meM vibhinna mAMgalika kAryakramoM kA Ayojana kiyA gayA. isa pAvana avasara para zrI zAMtidhAma jaina tIrtha, zrI jaina Azrama. vaTavA, ahamadAbAda meM samayagdRSTi zrI ghaMTAkarNa mahAvIra deva, tapagaccha saMrakSaka zrI mANibhadravIra deva, pragaTa prabhAvI nAkoDA bhairava deva, zAsana rakSaka zrI bhomiyAjI deva, tIrtha rakSaka zrI kSetrapAlajI deva, manavAMchitapUraNI zrI padmAvatI devI, jJAnadAyinI zrI sarasvatI devI, sUrimaMtra adhiSThAtrI zrI mahAlakSmI devI, zAsanarakSikA zrI aMbikA devI, zAsanadIpikA zrI cakrezvarI devI kI pratiSThA parama pUjya rASTrasanta AcArya deva zrI padmasAgarasUrIzvarajI mahArAja kI nizrA meM sampanna huI. isa prasaMga para yoganiSTha AcArya zrImad buddhisAgarasUrIzvarajI ma. sA. racita stavana covIzI bhAga-1 'yaMdu jina covIza' sIDI kA lokArpaNa huA. zrI nAraNapurA jainasaMgha meM pU. AcArya zrI aruNodayasAgarasUrIzvarajI ma. sA. evaM zrI mIrAMbIkA jaina saMgha meM paMnyAsa pravarazrI araviMdasAgarajI ma. sA. ke cAturmAsa kI jaya bulavAI gaI. isa maMgalamaya avasara para parama pUjya rASTrasanta AcAryadeva zrI padmasAgarasUrIzvarajI mahArAja ke vizAla ziSya parivAra meM se jApa-dhyAnaniSTha AcAryadeva zrImad amRtasAgarasUrijI ma. sA., jyotirvida AcAryadeva zrImad aruNodayasAgarasUrijI ma. sA., paMnyAsapravara zrI hemacaMdra sAgarajI ma. sA. paMcAMgagaNitajJa paMnyAsapravara zrI araviMdasAgarajI ma. sA., gaNivarya zrI prazAMtasAgarajI ma. sA. Adi zramaNa - zramaNI bhagavanta upasthita rahe. isa mAMgalika pratiSThA mahotsava meM bhAga lene hetu deza ke vibhinna bhAgoM se aneka gurubhaktoM ne padhArakara puNyArjana kiyA. For Private and Personal Use Only
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra M:).Ofa! www.kobatirth.org ALOON 00 jeolmeun Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir VORY vikramanI soLamI sadImAM AlekhAyela vijJaptipatramAM jovA maLatA aSTamaMgala ane caudasvapnanA manamohaka citro For Private and Personal Use Only 800 OXED
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra www.kobatirth.org Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir BOOK-POST/ PRINTED MATTER sapATu saMpati saMsAhA - kobA tIrtha HD.COMHD prakAzaka AcArya zrI kailAsasAgarasUri jJAnamaMdira zrI mahAvIra jaina ArAdhanA kendra kobA, gAMdhInagara 382007 phona naM. (079) 23276204, 205, 252, pheksa (079) 23276249 Website : www.kobatirth.org email :
[email protected] BOOK-POST / PRINTED MATTER For Private and Personal Use Only