________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૧૬
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
[ચૈત્ર
સંસ્કૃતિના આધ્યાત્મિક વારસાના આપણે વારસદાર છીએ. માણસે આધિભૌતિક ઉન્નતિ ગમે તેટલી સાધે પરંતુ તેથી સાચા સુખની પ્રાપ્તિ નથી. સાચું સુખ તે સંસ્કારનું રક્ષણ કરવાથી જ પ્રાપ્ત થાય છે, બ્રહ્મપ્રાપ્તિ કે આત્મજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ એ જ સાચું સુખ છે, જેમાં બધાં ભૌતિક સુખો સમાઈ જાય છે. ખરી રીતે સાંસારિક સુખની ઉન્નતિ કે પ્રાપ્તિથી આમિક સુખની ઉન્નતિ કે પ્રાપ્તિ નથી.
મહાત્મા બુદ્ધને સમ્યક્ સંદેશ. પ્રભુ મહાવીરે સંસ્કૃતિ માટે આપેલો સંદેશો આપણે આગળ વાંચશું પરંતુ મહાત્મા બુદ્ધે આપેલે સંદેશ સંભારી જઈએ કેમકે શ્રામાણ્ય સંસ્કૃતિમાં આર્યપ્રજા ઉપર મહાત્મા બુદ્ધને ૫ણું કાંઈક અનેરો ફાળે છે. પ્રભુ મહાવીર અને મહાત્મા બુદ્ધ લગભગ સમકાલીન હતા, બંને સંસ્કૃતિના પ્રબળ પિષક અને માનવ જીવનના ઉદ્ધારક હતા. બંનેમાં ભાગ અને તપની પરાકાષ્ઠા હતી. બંનેએ નિષ ગૃહસ્થાશ્રમ સેવ્યો હતો. બંને અનાસક્ત યોગી હતા.
મહાત્મા બુદ્ધ પિતાના છેલ્લા સમયમાં એક દિવસે પોતાના શિષ્ય સમુદાય સાથે વોંટળાઈને બેઠા છે, જાણે પિતાને વિદાય લેવાને સમય નજીક આવી પહોંચ્યાનું પિતાને ભાન થયું હોય તેમ તે શિષ્યને ધર્મસૂની છેવટની ભેટ કરી રહ્યા હતા. ઉપદેશકાળ પૂરો થયા પછી એક નાના શિષ્ય ગુરુદેવની પાસે પ્રશ્ન મૂકો. ગુરુદેવ ! આપે સદબેધ આપો, તેમાં સત્ય, દયા, જ્ઞાન અને પ્રેમનું સેવન કરવાનું કર્તવ્ય બતાવી દીધું, પરંતુ અમને કહે કે આપના શિષ્ય તરીકે અમારે મુમુક્ષુજનોને શે સંદેશ પાઠવે ? મહાત્મા બુદ્દે કહ્યું, આમજને ! મારી દૃષ્ટિ આજે ભૂતકાળમાં ભમે છે, મારાં ચક્ષુ સમક્ષ આ ભવ્ય અને ધર્મશીલ આર્યાવર્તની આકૃતિ ખડી થાય છે. એ આર્યાવર્તના સ્થળે સ્થળે ફરી મારે “ધમ્મપદને સંદેશ લઈ જજો અને એક જ પ્રશ્ન પૂછજો કે
સંસ્કૃતિનું પાલન કરે છે કે નહિ?” “ સંસ્કૃતિનું પાલન કરજે” એ મારો સંદેશો છે. વળી તે યુવાન ભિખુઓ ! હું તમને થેડી પણ અતિ અગત્યની વાત કહેવા માગું છું જે તમારા ચારિક વહનમાં અતિ ઉપયોગી થશે. મનુષ્ય પોતાના દુર્ઘટ અને ભારે શ્રમે પ્રાપ્ત કરેલ ચારિત્રને ફક્ત મોહના થોડા જ કાળમાં ફેંકી દે છે, તેમાંથી તમને બચવા એક સૂત્રરૂપ શિક્ષા કરું છું. “સ્ત્રીઓનું સ્વરૂપ, સ્વર, સ્પર્શ અને સહવાસ તથા એકાંત પુરુષના હૃદયને કબજે કરે છે.” ગુરુદેવનાં આ વચનો સાંભળી શિષ્ય શરમાઈ ગયા અને ગળગળા થઈ પ્રેમપૂર્વક ભેટી પડ્યા.
પ્રભુ મહાવીરે આવી જ રીતે સંસ્કૃતિ પાલન અર્થે પિતાના જીવનના છેલ્લા દિવસોમાં આપેલ સંદેશ શ્રી ઉત્તરાધ્યયનસૂત્રમાં મોજૂદ છે. આદિવ્ય સંદેશ પ્રભુની વાણીને છેલ્લે પ્રકાશ છે. મુમુક્ષુ છવો જે શ્રદ્ધાથી આ સંદેશાને સેવે તે જરૂર પિતાના આત્માનું શ્રેય કરી શકે.
સંસ્કૃતિના પાલન અર્થે કૃતનિશ્ચયી બનેલા સંતે, પ્રાણને પણ સંસ્કૃતિને નહીં તજનાર મુમુક્ષુછવો(દેશવિરતિ તથા સર્વવિરતિ)ના અનેક ઉદાહરણ જૈન સિદ્ધાંતમાંથી, મળી આવે છે. કડવા તુંબડાના શાકનો આહાર કરી પ્રાણુનું બલિદાન આપનાર મહાત્મા
For Private And Personal Use Only
