________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
-
-
યોગદૃષ્ટિ સમુચ્ચય :: સમાલોચના.
૧૨૫
ખંતથી કરવાની આવશ્યકતા છે. મૂળ ગ્રંથ સ્વાધ્યાયમાં રાખવા જેવો છે. જેમ ભગવદ્ગીતાનું પઠન નિરંતર અન્ય ધર્મીઓ કરે છે, તેમ આ ગ્રંથના અમુક અમુક ભાગનું પઠન-સ્વાધ્યાય જેનએ કરવા જેવું છે. જેમ કરવાથી આત્મજ્ઞાન જાગ્રત થશે અને મોક્ષમાર્ગ પરનું પ્રયાણ સહેલું થશે. મૂળ ગ્રંથને અંગે આટલું ટૂંકુ વિવેચન કર્યા પછી હવે આ ગ્રંથનું જે વિવેચન ડૉ. ભગવાનદાસે કરેલ છે, તે તરફ દૃષ્ટિપાત કરીએ.
ડે. ભગવાનદાસ ગદષ્ટિસમુચ્ચય પંથના વિવેચક છે. તેઓએ આ ગ્રંથ તેમના રવ. પિતા મનસુખભાઈ કિરતચંદને સમર્પણ કરેલ છે. સ્વ. મનસુખભાઈ એક અધ્યાત્મરસિક વિદ્વાન હોઇ શ્રીમદ્ રાજચંદ્રતા પરમભક્ત હતા. ડૉ. ભગવાનદાસને અધ્યાત્મ રસને વારસે તેમના પિતાશ્રી તરફથી મળેલ છે. ડો. ભગવાનદાસના વિદ્વત્તાભરેલા અધ્યાત્મરસવાળા લેખોથી શ્રી જૈનધર્મ પ્રકાશતા વાંચકો પરિચિત જ છે. ગ્રંથની શરૂઆતમાં ગ્રંથના પ્રકાશક શ્રી મનસુખભાઈ તારાચંદ મહેતાએ ટૂંકું નિવેદન લખેલ છે. ત્યાર પછી વિવેચક મહાશયે ટૂંકી પ્રસ્તાવના લખી છે. અને પછી લંબાણથી ઉપઘાત લખેલ છે. આખો ઉપધાત સંભાળથી મનનપૂર્વક વાંચવા-વિચારવા જેવો છે, જેમાં વેગનું સ્વરૂપ બતાવેલ છે. “ પરિશુદ્ધ એ સર્વ ધર્મવ્યાપાર તે યોગ” એવી વ્યાપક વ્યાખ્યા આપેલ છે. પાતંજલ દ્યોગશાસ્ત્રમાં “
રોત્તવૃત્તિનિરોધ: ” એવી જે યોગની વ્યાખ્યા આપેલ છે, તેની સાથે જેના દર્શન પ્રમાણે “ગ”ની વ્યાખ્યાનો સમય કેમ થઈ શકે તે બતાવેલ છે. ઉપોદઘાતમાં યોગદષ્ટિનું સામાન્ય દિગદર્શન કરાવેલ છે. દષ્ટિ શબ્દને તાત્વિક અર્થ ઘટાવેલ છે, ભક્તિયોગ, જ્ઞાનયોગ અને કમોગનું સંક્ષિપ્તમાં સ્વરૂપ બતાવેલ છે. શાસ્ત્ર કર્તા શ્રી હરિભદ્રાચાર્યને ટૂંક પરિચય કરાવ્યો છે.
પ્રકાશક ભાઈશ્રી મનસુખલાલે પણ ગ્રંથમાં માંગલિક વકતવ્ય શરૂઆતમાં લખેલ છે, તેમાં મનુષ્ય જીવનમાં થોગનું સ્થાન, મેક્ષપ્રાપ્તિનું કારણ, અજ્ઞાનરૂપી અંધકારમાંથી જ્ઞાનરૂપી પ્રકાશ તરફ લઈ જવાનું સાધન વિગેરે શબ્દમાં છે ગનું મહાભ્ય બતાવેલ છે.
ગ્રંથની અનુક્રમણિકા પશુ સવિસ્તર ઘણી ખંતથી લખેલ જેવામાં આવે છે. દષ્ટિ ફેરવતા વિવક્ષિત વિષય તરત નજરે પડે છે, અને સમગ્ર વિષયનું દિગ્દર્શન થઈ જાય છે. પ્રસ્તુત ગ્રંથના વિવરણમાં ડો. ભગવાનદાસે ગ્રંથને સંસ્કૃત મૂળ લેક, તેને કાવ્યાનુવાદ, અક્ષરાર્થ, લેક ઉપરની હરિભદ્રાચાર્ય સ્વો પણ વૃત્તિ, તેનો અર્થ અને તે ઉપર લંબાણથી સરલ સુંદર ભાષામાં વિવેચન કર્યું છે; અને જ્યાં જ્યાં જરૂર જણાય ત્યાં ત્યાં જૈન આગમગ્રંથે, અન્ય અધ્યાત્મગ્રંથ અને તત્વજ્ઞાનીઓના વચનો ટાંકી ગ્રંથને સમૃદ્ધ કરેલ છે. શ્રી આનંદઘનજી મહારાજ, દેવચંદ્રજી મહારાજ, ઉપાધ્યાય યશોવિજયજી મહારાજ, શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજી વિગેરેના વચનને છૂટથી ઉપયોગ કર્યો છે. આવા અધ્યામ વિષયમાં ડે. ભગવાનદાસને આવા અધ્યાત્મરસવાળા સાહિત્યનું કેટલું જ્ઞાન ઉપસ્થિત છે, અને યોગ્ય સ્થાને તેને ગ્ય ઉપયોગ કેવો કર્યો છે તે જોતાં તેમને માટે આપણને માન ઉપજે છે. પિતાના વિષયમાં નિષ્પન્ન એક સમર્થ વિદ્વાન વક્તાનું અમુક વિષય ઉપર વ્યાખ્યાન ચાલતું હેય,
For Private And Personal Use Only
