________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૨૪
મો
ન ધર્મ પ્રકાશ
નથી. જેનદર્શનમાં આત્મા અનાદિકાળથી પુગલ-કર્મ સાથે બંધાયેલ છે, સંસારી જીવ આતમ અને અનામ તને એક સમૂહ-સંસ્થાન ( Complex) છે. પોતાના કર્મફળને સ્વયંકર્તા અને ભક્તા છે. સાંખ્યદર્શન અને તે ઉપર રચાયેલ ગદર્શનમાં માનવામાં આવે છે તેવો આભા-પુરુષ ફક્ત એક દ્રષ્ટા નથી. જૈન તત્વજ્ઞાનની આવી તત્ત્વના સ્વરૂપની માન્યતા હોવાથી, જેનદર્શનમાં આત્મા સાથે અનાદિકાળથી જોડાયેલ પુદ્ગલ કર્મની વિચારણા મુખ્ય સ્થાન ભગવે છે. કર્મ બંધના કારણે, તે કારણોને દૂર કરવાના સાધને
અને તે બંધો-આવરણો ક્રમે ક્રમે મંદ અને ક્ષય થતાં આત્માને વિકાસની ભૂમિકાઓનું લક્ષ્મ રીતે વર્ણન જૈનશાસ્ત્રોમાં મળે છે, તેનું પારિભાવિક નામ ચૌદ ગુણસ્થાનકમારોહ છે. તેનું સવિરતર વર્ણન કરનાર અનેક ગ્રંથ રચાયા છે. તેમાં સંસારી જીવમાં રહેલ કર્મતત્વ ઉપર દષ્ટિ કે દ્રિત કરવામાં આવે છે, આત્મતત્વના વિકાસ-આત્મબોધ-આત્મદર્શન ઉપર દષ્ટિ ગૌણપણે રાખવામાં આવી છે.
શ્રી હરિભદ્રાચાર્ય એવા સમયમાં થઈ ગયા છે કે તેમને યોગશાસ્ત્રની આ તુટી જૈનદર્શનના ઉતકર્ષમાં એક આવરણરૂપ જણાઈ હતી. તેઓ પાસ્ત્રના અખંડ અભ્યાસી હતા, પૂવોશ્રમમાં પદ્દર્શનનો તેમને અભ્યાસ સંપૂર્ણ હતો. જૈન આચાર્ય થયા પછી જેને આગમો અને શાસ્ત્રોને તેઓશ્રીએ અપૂર્વ પરિચય મેળવ્યો હતો. તેઓની વિચાર–ભાવના અતિઉદાર હતી, વિશ્વના ધર્મોમાં બંધુત્વ ભાવનાને તેઓ પિષક હતા, જે હકીકત આ મંથને અભ્યાસ કરતાં તરી આવે છે. શ્રી હરિભદ્રાચાર્યનું કેટલું સમદર્શીપણું હતું, કેટલી ઉદાર ભાવના હતી, ધમને નામે થતા કલહ પ્રત્યે કેટલો તિરસ્કાર હતો, અને માનવી માત્ર ધર્મના વિષયમાં કુતર્કવાદ છોડી દઈ શમ પ્રધાન ગમાર્ગ તરફ વળે એવી સબળ ઉકઠા હતી, તે હકીકત “દીપ્રાદષ્ટિ' ના વિવેચનમાં તે મહાત્માએ દર્શાવેલ છે. દરેક ધર્મવાળા પિતાના આદ્ય પ્રણેતાને સર્વજ્ઞ માને છે, સર્વને વિવાદ દરેક ધર્મમાં જોવામાં આવે છે તે સર્વજ્ઞવિવાદને કેવી રીતે તેઓશ્રીએ સમન્વય કર્યો છે અને વિશ્વધર્મભાવનાને કેવી રીતે પુષ્ટિ આપેલ છે તે આ સ્થળે જોવામાં આવે છે. તેઓશ્રી લખે છે કે
न तत्वतो भिन्नमताः, सर्वज्ञा वहवो यतः । मोहस्तदधिमुक्तीनां, तदभेदाश्रयणं ततः ॥ १०२ ॥ सर्वज्ञो नाम यः कश्चित्पारमार्थिक एव हि ।
स एक एव सर्वत्र व्यक्तिमेदेऽपि तत्त्वतः ॥ १०३ ॥ ઘણા સર્વજ્ઞ તત્વથી ભિન્ન મતવાળા નથી, તેના ભેદનો આશ્રય તેના અતિભકતોને મોહ છે, સર્વજ્ઞ નામથી ઓળખાતો સાચેસાચ વ્યકિતભેદ છતાં તત્વથી સર્વત્ર એકજ છે.
આવા સમયમાં મુમુક્ષુને માર્ગદર્શક પાતંજલ યોગદર્શનને અનુરૂપ જેનદૃષ્ટિ અનુસાર આ ગ્રંથ તેઓશ્રીએ રચેલું જોવામાં આવે છે. દરેક અભ્યાસીએ આ મૂળ ગ્રંથને અભ્યાસ
For Private And Personal Use Only
