________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
અરમાન
-
-
-
-
| શ્રી યોગદષ્ટિસમુચ્ચય !
(સમાલોચના ) ભાઈશ્રી . ભગવાનદાસ મનસુખભાઈ મહેતાએ વિવેચન લખેલ મહર્ષિ શ્રી હરિભદ્રાચાર્યપ્રણીત યોગદષ્ટિસમુચ્ચય ગ્રંથ સમાચના માટે અમને મળ્યો છે. શ્રી મનસુખલાલ તારાચંદ મહેતાએ પિતાની સ્વર્ગથ પત્ની લીલાવતી હેતના પુણ્ય સ્મરણાર્થે પોતાના ખર્ચે આ ગ્રંથ પ્રકાશિત કર્યો છે. લગભગ આઠસે પાનાને દળદાર ગ્રંથ હોવા છતાં કિંમત ફક્ત રૂપિયા છ રાખેલ છે. ભાવનગરના પ્રસિદ્ધ મહદય પ્રેસમાં આ ગ્રંથ સુંદર કાગળ અને ઉત્તમ રીતે છપાયેલ અને બંધાયેલ છે. જૈનદર્શનના અભ્યાસીઓ અને સાહિત્યરસિકેએ આ ગ્રંથ પિતાના ઘરમાં વસાવવા જેવો છે.
મૂળ ગ્રંથ “ગદષ્ટિસમુચ્ચય” જૈનધર્મ અને તત્વજ્ઞાનના સમર્થ' યુગપ્રધાન આચાર્યશ્રી હરિભદ્રસૂરિની કૃતિ છે. તેમને સમય લગભગ આઠમા સૈકાને છે. આખો મૂળ ગ્રંથ જૈનદર્શનની દષ્ટિએ યોગનું તાત્વિક સ્વરૂપ નવીન શેલી એ રજૂ કરે છે. વિવેચક મહાશય પ્રસ્તાવનામાં લખે છે તેમ “અનેક યોગશાસ્ત્રોના નવનીતરૂપ આ યોગદષ્ટિસમુચ્ચય શાસ્ત્રનું સ્થાન અનુપમ છે. અનેક નવીન અને મૌલિક વિચારધારાઓ રજૂ કરી અપૂર્વ યોગદષ્ટિરૂપ દિવ્ય નયનના ઉમીલનરૂ૫ નિર્મલ બેધકાશ ફેલાવનાર આ ગ્રંથરત્નનું સ્થાન અનન્ય છે.” આ મૂળગ્રંથ વાંચતા અમારા મન ઉપર એવી છાપ પડે છે કે-જાણે એક મોક્ષાર્થી-મુમુક્ષુ મોક્ષમાર્ગ તરફ પ્રયાણ કરતે હોય તે પ્રમાણે પ્રયાણ કરતાં તેના આત્માનો વિકાસ-આત્મજ્ઞાનનો આવિર્ભાવ ક્રમશ: તે હેય, મુમુક્ષુ પિતાના પ્રયાણમાં સતત જાગ્રત રહેવા યત્ન કરતા હોય અને આવા મોક્ષમાર્ગના પ્રયાણની આત્મિક જાતિમાં આત્માના ક્રમે ક્રમે વિકાસ પામતા શુદ્ધ અવસાચો-આત્મિક ભાવોને પોતાની માનસિક ભૂમિમાં નેધ કરતો જ હોય, આત્માનો જ્ઞાનબોધ ક્રમશ: નિર્મળ થત અનુભવતો હોય, તેની જૂદી જૂદી સીમાઓની કલ્પના કરી અભ્યાસી બોને મદદરૂપ થાય તે માટે તેના વિભાગો પાડતો જતો હય, પ્રથમની મિત્રાદષ્ટિથી શરૂ કરી છેલ્લા આઠમી પરા દષ્ટિ સુધી-કેવળજ્ઞાનના અંતિમ બોધ સુધીની આત્મિક દશાઓનું વર્ણન તે મુમુક્ષ કરતે હેય-એવી આ ગ્રંથ ની જનતા જણાય છે. મુમુક્ષુનું મેક્ષમાર્ગ ઉપરનું પ્રયાણ તા. અખંડિત-સળંગ છે. તેમાં કાંઇ સીમાચિહ્નો વસ્તુસ્થિતિ નો (Objetively) હોતા નથી પણ જુદા જુદા મિત્રા આદિ યોગદષ્ટિના સીમાચિહ્નો તે મુમુક્ષુની દોરવણી માટે પાડેલા છે, જેથી મુમુક્ષુ માર્ગમાં પોતે કયાં સુધી પહોંચે છે તેની ચકાસણી કરી શકે,
આ યોગદષ્ટિસમુચ્ચય ગ્રંથની કલ્પના અને રચના જૈન શાસ્ત્રોમાં અને ખી ભાત પાડે છે. આગમોમાં અને ત્યાર પછીના આધ્યાત્મિક જૈન શાસ્ત્રના ગ્રંથમાં જૂદે જુદે ઠેકાણે આત્મવિકાસના જૂદા જૂદા આવિર્ભા બતાવવામાં આવ્યા છે, પણ સળંગ પદ્ધતિસર પાતંજલ યોગદર્શનની જેમ એક પેગશાસ્ત્રની જેમ દૃષ્ટિએ રચના થયેલ હોય એમ જણાતું
For Private And Personal Use Only
