________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૧૮
શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાર
[ ચૈત્ર.
કર્મ કહેવામાં આવે છે. પૂર્વે આવા સંસ્કારોથી આર્યાવત્ત સંસ્કૃતિ પામેલ હતા, અને તે સંસ્કૃતિએ દુનિયાના બીજા દેશો ઉપર ઊંડી અસર કરી હતી. આજે આ સંસ્કૃતિનું યથાવિધધમરૂપે પાલન થતું હોય એમ જોવામાં આવતું નથી.
વૈદિક સંસ્કારમાંથી નીકળતો ગ્રાહાભાવ. વૈદિક બધા સંસ્કારે નિરર્થક છે એમ કહેવાનો આશય નથી, તેમાં કેટલાક ભાગ સ્વરૂપષક છે, તે વિચારીએ.
૧ ઉપનયન એટલે ગુરુ પાસે જઈ યોગ્ય ઉમ્મર સુધી અભ્યાસ કરે, ગુરુની સેવાભક્તિ કરવી અને ભિક્ષાવૃત્તિમાં સંતોષ માની જિંદગીની પહેલી વીશીને સંસ્કાર પ્રાપ્ત કરવા.
૨ ચાર વ્રતમાં વિશુદ્ધ બ્રહ્મચર્ય પાળવું, સત્ય બોલવું, આવશ્યકકર્મ કરવાં અને બ્રહ્મવિદ્યાની પ્રાપ્તિ કરવી. એ પણ સંસ્કારની જાગૃતિ માટે ઠીક ગણાય.
4 સમાવર્તનમાં સ્નાતકને યોગ્ય વિશુદ્ધ ગૃહસ્થાશ્રમ ચલાવવાની વિધિ છે. આમાં ગાહથ્ય ધર્મનું જેટલું પાલન તેટલે સંસ્કૃતિ વિકાસ છે.
૪ વિવાહ-આમાં આઠ પ્રકારના લગ્નની વિધિ છે. બાહ્ય લગ્ન વગેરે કેટલાક રિવાજે ઠીક લાગે છે, પરંતુ જેટલા સદેષ રિવાજો છે તે તો આત્માને બંધનકર્તા જ ગણાય. નિર્મળ ગૃહસ્થાશ્રમથી જ સંસ્કૃતિ વિકાસ પામે છે.
બાકીના ઉપવિત સંસ્કાર (જનોઈ આપવી તે), શૈચ (શુદ્ધિ રાખવી તે ), ચલ ( શિર મુંડન કરાવવું તે), સીમંતોનયન (માથાના વાળ ઓળવા તે ), નામકરણ, નિષ્ક્રમણ, અન્નપ્રાશન વગેરે સરકારે બાહ્યાચાર છે. ફક્ત ગર્ભાધાનને વિષય બુદ્ધિપૂર્વક સમજાય તે તે દંપતી સુખી થાય છે. - હવે વિચારવા એગ્ય પંચ મહાયજ્ઞને વિષય રહે છે. એ સંસ્કાર નથી પણ નિત્યકર્મ છે. બ્રહ્મયજ્ઞ, દેવયજ્ઞ, પિતૃયજ્ઞ અને નૃયજ્ઞ એવા તેના નામ છે. આ યજ્ઞને અંગે કરાતી ક્રિયા નિર્દોષ હોતી નથી. બહારની ક્રિયાથી બ્રહ્મની પ્રાપ્તિ થવાનો સંભવ ઓછો રહે છે, બ્રહ્મને ખુશી કરવા માટે અગર બ્રહ્મને મેળવવા માટે બ્રહ્મત્વ જ પ્રાપ્ત કરવું પડે. એ બ્રહ્મત્વ બહારની ઉપાધિને આશ્રય કરતું જ નથી. બ્રહ્મ એ કઈ આત્માથી પવસ્તુ નથી, આત્મિક ગુણની સાથે એ સંલગ્ન છે, એટલે આત્મિક ગુણની પરાકાષ્ઠા એ જ બ્રહ્મ, અને એને પ્રાપ્ત કરવા માટે તે ગુણની વૃદ્ધિ આવશ્યક છે. આ ગુણની વૃદ્ધિ તે જ જૈન દષ્ટિએ બ્રહ્મયજ્ઞ છે.
દેવયજ્ઞમાં અગ્નિ, વરુણું વગેરે દેને ખુશી કરવા માટે તેની પૂજા કરવામાં આવે છે અને જવ, તલ વગેરે વસ્તુઓને તેમ કરવામાં આવે છે અને એવું માનવામાં આવે છે કે આ દેવે આપણું રક્ષણ કરી રહ્યા છે. આ ક્રિયા પણું જૈન દષ્ટિએ સાવવ છે, જેથી આત્મિક લાભ કરી શકતી નથી.
પિતૃયજ્ઞમાં–મૃત્યુ પામેલા પિતાના પૂર્વજોને શ્રદ્ધાથી સંભારી શ્રાદ્ધ આદિ ક્રિયા કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આમાં “ કરે તે પામે ” એ નિયમ સચવાત નથી. આપણે
For Private And Personal Use Only
