________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૨૦
છો જેન ધર્મ પ્રકાશ
[ ચૈત્ર
માંસલ કરે, પુષ્ટ ભરાવદાર બનાવે, માટે શ્રવણ પર જેટલે ભાર મૂકવામાં આવે છે તેના કરતાં અનેકગણે ભાર મનન-મીમાંસન પર મૂકવા ગ્ય છે; પરંતુ વર્તમાનમાં તેથી ઊલટી જ પરિસ્થિતિ દશ્ય થાય છે. હાલમાં વાંચન-શ્રવણ ખૂબ વધ્યું છે, પણ મનનશક્તિ જાણે કુંઠિત થઈ ગયેલી જણાય છે; તેથી કરીને જ ઘણું લોકેનું જ્ઞાન પણ ઊંડા અવગાહનવાળું તલસ્પર્શી હેવાને બદલે પ્રાયઃ છીછરું, ઉપરછલું ને ઉપાટિયું પ્રતિભાસે છે અને તેથી કરીને જ ગંભીર વિચારશીલ તત્વ નવનીત સમા સાહિત્યને બદલે ફુલ્લક છાસબાકળા જેવા સત્વહીન નિર્માલ્ય સાહિત્ય પ્રત્યે વિશેષ અભિરુચિ દષ્ટિગોચર થાય છે. મહાત્મા દેવચંદ્રજી મહામુનિ પિકારી ગયા છે કે
તત્વ રસિક જન ચેડલા રે, બહુલે જન સંવાદ જાણે છે જિનરાજજી રે, એ સબલો વિખવાદ..ચંદ્રાનન જિન !
અધ્યાત્મ તત્ત્વનું મન થાય એટલે પછી તેનું પરિશીલન થાય-પરિભાવન થાય. પરિ–સર્વથા, શીલન-સ્વભાવભૂતપણું. મૃતબેધનું સર્વથા આમસ્વભાવભૂતપણું, અંતરાત્મ
પરિણામીપણું, ભાવિતામ પણું થવું તે પરિશીલન. આવું પરિશીલન અધ્યાત્મ જેને થાય છે તેના હૃદયમાં અધ્યાત્મ તત્વ વજલેપ દઢ અંકિત થાય છે; પરિશીલન ને તે અધ્યાત્મ યોગીને અહેનિશ સૂતાં બેસતાં જાગતાં ઊઠતાં
નિરંતર તે પરમાર્થ વિષયનું જ અનુસ્મરણ રહ્યા કરે છે. આ અંગે પરમ ભાવિતાત્મા શ્રીમદ્ રાજચંદ્રજીનું સ્વાનુભવ વચન છે કે- રાત્રી અને દિવસ એક પરમાર્થ વિષયનું જ મનન રહે છે. આહાર પણ એ જ છે, નિદ્રા પણ એ જ છે, શયન પણ એ જ છે, સ્વપ્ન પણ એ જ છે, ભય પણ એ જ છે, ભોગ પણ એ જ છે, પરિગ્રહ પણ એ જ છે, ચલન પણ એ જ છે, આસન પણ એ જ છે. અધિક શું કહેવું? હાડ, માંસ અને તેની મિંજાને એક જ એ જ રંગનું ૨ગન છે. એક રોમ પણ એનો જ જાણે વિચાર કરે છે.” આમ પરિશીલનવડે કરીને પરમાર્થ જેના આત્મામાં પરિણત થયો છે, તે ગી પુરુષનું ચિત અન્ય કાર્ય કરતાં પણ આત્મધર્મમાં જ લીન હેય,–સંસાર સંબંધી બીજાં કામ કરતાં પણ પતિવ્રતા સ્ત્રીનું ચિત્ત પોતાના પ્રિયતમમાં જ લીન હેય તેમ.
આ શ્રવણ, મનન ને પરિશીલન જે કહ્યા તે જ બીજા શબ્દમાં શ્રતજ્ઞાન, ચિંતાજ્ઞાન ને ભાવનાજ્ઞાન કહી શકાય. વાક્યર્થ માત્ર વિષયવાળું મિથ્યાભિનિવેશ રહિત જે જ્ઞાન તે શ્રુતજ્ઞાન તે કાઠીમાં નાંખેલા દાણુની પેઠે જેમનું તેમ રહે છે, વૃદ્ધિગત થતું નથી. * " वाक्यार्थमात्रविषयं कोष्ठकगतबीजसन्निभं ज्ञानम् ।
श्रुतमयमिह विज्ञेय मिथ्याभिनिवेशरहितमलम् ॥ यत्तु महावाक्यार्थजमतिसूक्ष्मसुयुक्तिचिन्तयोपेतम् । उदक इव तैलबिन्दुर्विसपि चिन्तामयं तत् स्यात् ॥ ऐदंपर्यगतं यद्विध्यादौ यत्नवत्तथैवोच्चैः। पतत्तु भावनामयमशुद्धसद्रत्नदीप्तिसमम् ॥"
–શ્રી હરિભદ્રસૂરિકૃત પિડશક
For Private And Personal Use Only
