________________
અધુર અહિંસા
પ્રવકત્તા મુનિશ્રી લાભચંદજી મહારાજ, [પૂ. મુનિ શ્રી સ્થાનકવાસી સંપ્રદાયના એક અજોડ વકતા છે. ૨૫૦૧ મી બુદ્ધજયંતિ પ્રસંગે નેપાલમાં કાઠમંડુ ગામમાં તા. ૧૪-પ-પ૬ ના રોજ તેઓશ્રીએ “ શકિાનું અનંત ઝરણુંઅહિંસા એ વિષય પર મનનીય પ્રવચન આપ્યું હતું. અત્રે તેમાંથી સંક્ષેપ પ્રવચન રજુ કરવામાં આવ્યું છે –સંપાદક. ]
અહિંસાના બે રૂપ છે અને તેને મનનીય તેમજ વિચારણીય છે તે જાણી લેવા જરૂરી છે. એક તે કઈ એક ગુણના પ્રતીકરૂપે નથી પણ નિષેધાત્મક છે અને બીજુ વિધેયાત્મક. એક સર્વોપરિ આધ્યાત્મિક અનુઅહિંસાને સામાન્ય અર્થ અથવા શાસનનું પ્રતીક છે. વધુ વિચાર તેને વિવિધ હેતુ-પ્રયોગ એ સુચવે કરવાથી આપણને તેમાં અનેક ગુણોને
કે કાઇને પીડા ન પહોંચાડે, સમાવેશ થઈ જાય છે. કોઇની હિંસા ન કરો. આ તે અહિંસાનું કેવળ નિવા-કરૂપ થયું “ કાઇને પીડા ન પહોંચાડે !” પણ અહિંસાનું એક વધારે ગહન
એ નાનું સરખું વાકય હૈવા છતાં અને રહસ્યભર્યું રૂપ છે. જેને આશય
તેની અપેક્ષા એટલી જ વિસ્તૃત છે. છે કે તમારા જીવનને એની રીતે ઘરે એની વિશાળતા ત્યાં સુધી છે કે કોઈ કે તમારી શારીરિક, માનસિક કે
તમને પીડા આપે
તમે આધ્યાત્મિક ક્રિયાઓ વડે, કોઇપણ
કાછને પીડા ન પહોંચાડે. આનો પ્રાણુને, કોઈપણ પ્રકારે શાંતિ,
અર્થ એ થશે કે તમારે ક્રોધ ઉપર વિક્ષોભ અને વિષાદની અનુભૂતિ
વિજય મેળવવાને છે; પ્રતિ હિંસાને થવાને સંભવ નષ્ટ થઈ જાય !
ત્યાગવાની છે અને ઉત્તમ ક્ષમાને હવે આપણે એની વિશદ્ ચર્ચા
ધારણ કરવાની છે એટલું જ નહિ
તમારી સહિષ્ણુતાની ચરમ સીમા રૂપે કરીએ.
અપકાર કરનાર સાથે પશુ ઉપકાર નિષેધાત્મક અહિંસા:-આ તત્ત્વ કરો એ રીતે તમારે એના એ સ્વરૂપના પણ અનેક પ્રકારે છે; જે અMાનપૂર્ણ વહેવારને માફ કરી તેને
