________________
બ્રિટિશ પ્રજાસંઘમાં હિંદનું સ્થાન
સમુદ્રપારના સંસ્થાનો
પ્રાણજીવન જોશી
પંદરમી સદી યુરેપના ઈતિહાસમાં મહાસાગરે ઓળંગી નવા માર્ગો અને નવા દેશે શોધવાના સાહસ માટે પ્રસિદ્ધ છે. ઈ. સ. ૧૪૮૭ માં બાર્થો લેડુ ડાયસ દક્ષિણ-આફ્રિકાની પ્રદક્ષિણું કરી ગયે, ઈ. સ. ૧૮૯૨ માં કોલમ્બસે અમેરિકા ખંડને પ્રસિદ્ધિમાં આણ્યો, . સ. ૧૪૯૭ માં વાસ્તે ડી ગામાએ હિંદને જળમાર્ગ દ્રઢી કાઢ્યો અને એ જ વર્ષે કેબટે કેનેડાની હસ્તી અમેરિકાના નકશા પર સિદ્ધ કરી.
આ સમયે હિંદમાં સૈયદ વંશને અસ્ત થયો હત; દી વંશના પતનની ધંટા વાગી રહી હતી અને મોગલાઈના આગમનની તૈયારી ગાજતી હતી. દક્ષિણ આફ્રિકામાં હોટેટ અને બુશમેન નામની જંગલી જાતો અને જંગલી પશુઓ નિરંકુશ રીતે અહીંતહીં ભટકતાં હતાં અને કેનેડામાં રેડ-ઈન્ડિયને અને એસ્કીમે લેકે નિશ્ચિત છવન માણતાં હતાં.
દક્ષિણ-આફ્રિકા શોધવાનો યશ પોર્ટુગીઝ નાવિકોને છે, ત્યારે કેનેડા શોધવાને યશ ઈટાલિયન નાવિકને જાય છે. પણ આ નવા શોધાયેલા દેશોમાં એ નાવિકની માતૃભૂમિનું શાસન નથી થયું એ એક એતિહાસિક વિચિત્રતા છે. ઈ. સ૧૫૨૪ માં કેનેડા માંસનું કેલની બન્યું. ઈ. સ. ૧૬પર માં દક્ષિણ આફ્રિકા ડચ પ્રજાના શાસન હેઠળ આવ્યું. આ પછી ૨૦૦ વર્ષને ઈતિહાસ આંગ્લ-ફ્રેંચ સ્પર્ધા અને આંગ્લ-ફ્રેંચ યુદ્ધોને છે. ઈ. સ. ૧૭૬૦ માં ઈગ્લાંડે ફ્રાંસ પાસેથી કેનેડા અને ઇ. સ. ૧૮૧૫ માં ડચ પાસેથી કેપ પડાવ્યું.
વરરાજાને આટલી બધી પીડા ઊપડવાનું કારણ શું? શું ઝેર્યું હતું?” મને સીધો પ્રશ્ન થયે. પણ મારા ટાંગા બેકી રમતા હતા; અને જીભ ઝલાઈ ગઈ હતી. ત્યાં એક છોકરો બોલી ઊઠ-“દાદા ! અમે બધાએ વીશીમાં રોટલા, ખીચડી, કાંદા બટાકા, ખૂબ ખાધા'તા, અને આંહી પણ કળી, ચેવડો, ચટનીનો સારી રીતે સ્વાદ કર્યો તે !”
હું ! ત્યારે પેટ ચોળીને પાંસા શૂળ ઊભી કરી છે એમ કહાની ! મૂર્ખ ! જે તે હજરીમાં ઘાલવાથી આવી માંગલિક ક્રિયા વખતે શારીરિક વ્યાધિ ઉત્પન્ન થવા સંભવ; માટે જ લગ્નપ્રસંગે વર-કન્યાને અપવાસ ઉપર રાખવામાં આવે છે તેનું કારણ આ છે. હવે સમજ્યો ?” મારા વડીલે મને સંબોધીને પ્રવચન કર્યું.
હું સમજે. આપણે કેટલાક રિવાજોનું મૂળ જાણ્યા વિના આપણે હાંસી કરીએ છીએ તે હું બરાબર સમજે, અને મેં મારા કાન પકડયા.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
