________________
યાંત્રિક દરજીની જીવનકથા ૨૩૯
૧
3 વિવું. મામા મારવા વગર કામ જાણ કરી
(૩) સેંટનું જોડા સીવવાનું યંત્ર –(ઈ. સ. ૧૭૯૦) આ યંત્ર નીચે પ્રમાણે હતું એક અણુદાર આરી એકદમ નીચે આવી ચામડાને કાણું પાડતી. તે જ વખતે એક ફરતી રીલમાં દોરો એક ટચલી આંગળી જેટલી ચીપ વડે, પડેલા કાણામાં બરાબર આડા જતો. દરો આડે થતાંની સાથે એક આંકડિયા નાકાને સોયે, કાણું ઉપરના દેરાને કાણામાંથી નીચે દાબી એકદમ ઉપર લાવતો. દેરે નીચે દબાવાથી નીચેની બાજુએ દોરાની આંટી તૈયાર થતી. આ થતાંની સાથે જ ચામડું એક ટકા જેટલું આગળ ખસતું, આરી વડે ફરીથી કાણું પડતું, દોરો આડો આવતા, આંકડિયામાં ભરાતો અને સોયો એ દોરાને કાણામાં ઘાલતા – આ પ્રમાણે નવીન થયેલી આંટી પહેલી આંટીમાં મળી જતી. આ જેને સાંકળીનું શીવણ કહે છે તેનું સ્વરૂપ છે. આમાં સોય વાપરવામાં આવી નથી એ યાદ રાખવા જેવું છે. '
(૪) દરજીઓનું તોફાન –(ઈ. સ. ૧૮૪૧) ઓગણીસમી સદીની શરૂઆતમાં યુરોપમાં ઠેકઠેકાણે ધાધક્કીને મામલે હતે. સિપાઈઓ સેકડોની સંખ્યામાં કપડાં જલદી શીવડાવવા તલ
-- પતા અને પરિણામમાં સીવવાના યંત્રની શોધને
વિશેષ જોરથી પ્રોત્સાહન મળ્યું. આ પહેલાં સીવવું, ધાગા મારવા વગેરે કામો ઘણું કરીને સ્ત્રીઓ કરતી હેવાથી, પુરુષોએ તે તરફ બેદરકારી દાખવી હોય એ સ્વાભાવિક છે.
સને ૧૮૩૦-૩૪ દરમ્યાનમાં બાર્થેલેમી થીમોનિયર નામના ફેન્ચ દરજીએ એક સીવવાનું યંત્ર તૈયાર કર્યું અને તેનું પેટંટ મેળવ્યું. એણે બનાવેલા યંત્રમાં ઘણોખરો ભાગ લાકડાને હતો. તે યંત્ર ફેન્ય સરકારને પણ પસંદ પડયું હતું અને લશ્કરી કપડાં સીવવા માટે આવાં ૮૦ યંત્રો થીમોનિયરનો દેખરેખ નીચે ચાલુ હતાં. દરજીઓને આ ‘યંત્ર પિતાના પેટ ઉપર પગ મૂકે એમ લાગ
વાથી તેમણે થીનિયરના કારખાનાને આગ ચિત્ર ૧
લગાડી દીધી. થોમેનિયર મરતે મરતે બચી ૧ સેટના યંત્ર ઉપર કેવી સિલાઈ થાય છે. ગયે. ત્યારપછી વચલા ગાળામાં શું થયું તે બતાવતી આકૃતિ.
તેની માહિતી નથી. પરંતુ બિચારા થીમે૨, ૩, ૪. થીમોનિયરના યંત્ર ઉપર સિલાઈ નિયરને ઈ. સ. ૧૮૫૯ની સાલમાં દરિદ્રાકેવી થાય છે તે બતાવતી આકૃતિઓ.
વસ્થામાં મરવું પડયું એવી ખબર પડે છે. સ” સોઇ; “ક”=કાપડ; “બ'=સુતરની રીલ. એણે બનાવેલું યંત્ર નીચે પ્રમાણે ચાલતું - હતું.-એના યંત્રમાં સ્ત્રીઓ જે પ્રમાણે ભરતકામ માટે સોય વાપરે છે તેવી સંય હતી, (જુઓ ચિત્ર ૧). સીવવાના પાટિયા નીચે દોરાની રીલ હાઈ, રીલમાંના દેરાને એક છેડે એક ઠેકાણે મજબુત પકડી રાખવામાં આવતું. ચિત્ર ૧–આકૃતિ ૨ માં બતાવ્યા પ્રમાણે
}
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
