________________
ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૭
પ્રબુદ્ધ જીવન
શેત્રુંજી નદી વિશે તમે શું જાણો છો?
'૫. સનિરાજ શ્રી પ્રશમરતિ વિજયજી મ.
ગીરના જંગલમાં વસતા સિંહને એશિયાખંડની શોભા તરીકે સરકારી દૃષ્ટિએ. બેય રીતે આ નદી મહાન પુરવાર થાય છે. સૌ જોવામાં આવે છે. આ સિંહની સંખ્યા ૨૦૦ થી ૨૬૦ની વચ્ચે છે. પ્રથમ રાષ્ટ્રીય દૃષ્ટિએ વિચારીએ. (૧) ગઈ ચોવીશીના પ્રથમ તીર્થંકર આ સિંહની પ્રજાતિ વિશે દુનિયાના દરેક દેશમાં વિધવિધ સ્તરે ચર્ચા- શ્રી કેવળજ્ઞાની ભગવાનના જન્મકલ્યાણક પ્રસંગે ઈશાનેન્દ્ર વૈતાઢચ વિચારણા થતી હોય છે. મજાની વાત એ છે કે ગીરના સિંહને પીવાનું પર્વત પાસે શાશ્વત નદી ગંગાનું એક વહેણ પ્રગટાવ્યું હતું. એ નદી પાણી શેત્રુંજી નદી પાસેથી મળે છે એવું દશ્ય એક આખા ઈલાકામાં વરસો સુધી ગુપ્ત રીતે વહેતી હતી. પાછળથી તે શેત્રુંજય પર્વત જોવા મળે છે. શેત્રુંજી નદીની કોતરોમાં સિંહ, સિંહણ અને સિંહબાળ પાસેથી પ્રકટ થઈ. આમ તો આ ગંગા નદી છે પરંતુ તેને શેત્રુંજય ખેલતા હોય છે. શેત્રુંજી નદીના કાંઠે મોટી શિલા પર, વનરાજ નદી આ નામ મળ્યું છે. જૂનું નામ શત્રુંજયા. ચારેય પગ ફેલાવીને સૂતો હોય એવું દૃશ્ય રોજનું થઈ ગયું છે. આ મુદ્દામાં બે વાત અગત્યની છે. એક, આ મૂળતઃ ગંગા નદી કેશવાળીવાળું માથું શેત્રુંજી નદીના પાણી તરફ ઝૂકાવીને પાણી પી છે. બે, ગંગાને આ તરફ લાવનાર ઈન્દ્ર છે, ઈશાન ઈન્દ્ર. રહેલા વનરાજને જોનારા મંત્રમુગ્ધ બની જતા હોય છે. શેત્રુંજી (૨) એક રાજા હતો. નામ શાંતન. (શાંતનુ નહીં.) એને ચાર નદીના તીરે ભીની માટી પર સિંહના પંજાના નિશાન પડેલા હોય દીકરા હતા.નીલ, મહાનલ, કાલ, મહાકાલ. દરેક દીકરાના જન્મ છે. એની આજુબાજુ બેસીને સેલ્ફી લેનારા યુવાનોની સંખ્યા ઘણીમોટી વખતે રાજાને મોટા મોટા સંકટ આવ્યા. ધીમે ધીમે તે સમૃદ્ધિની
રીતે બરબાદ થઈ ગયો. રાજ્ય ગુમાવી દીધું. આ રાજાને ધરણેન્દ્ર જૈન હોવાના નાતે તમે શેત્રુંજી નદી વિશે સાવ ન જાણતા હો જણાવ્યું હતું કે “તું છ મહિના શેત્રુંજી નદીના જ કિનારે નિવાસ કર. એવું તો ન જ બને. શેત્રુંજી નદી નાહ્યો નહીં, એનો એળે ગયો આ જ નદીનું પાણી પીવાનું રાખ. અનાજ, ફળ અને વનસ્પતિ તે જ અવતાર, આ કડી લગભગ બધા જ ગાતા હોય છે. નિયમિત રીતે વાપરજે જે આ નદીની માટીમાં, આ નદીના પાણીથી ઉગેલા હોય. શેત્રુંજી નદીને દર વરસે જુહારવા કેટલા જણ જાય છે તે પ્રશ્નનો આ નદીના જળથી સ્નાન કરજે અને એ રીતે સ્વચ્છ થયેલા દેહ જવાબ પાંગળો છે. શેત્રુંજય તીર્થની યાત્રાએ જે જાય છે તે સૌ પણ શેત્રુંજયની સ્પર્શના કરજે. ચોક્કસ તપશ્ચર્યાપૂર્વક આ રીતે તું છ મહિના નવટૂંકમાં જાય જ છે એવું નથી. જેમ નવટુંક જનારા યાત્રાળુ ઓછા નદી કાંઠે વીતાવીશ તો તારા સંકટ નષ્ટ થઈ જશે.” છે તેમ શેત્રુંજી નદીને જુહારવા જનારા જૈનો ઘણાં જ ઓછા છે. રાજા ધરણેન્દ્રના માર્ગદર્શન અનુસાર ચારેય દીકરા સાથે છે
શેત્રુંજી નદીને જૈનોની ઉપેક્ષાવૃત્તિથી કાંઈ ફેર પડતો નથી. એ મહિના રહ્યો. એના તમામ સંકટ ખતમ થઈ ગયા. તે રાજા ત્યારબાદ તો સોરઠની મા જેવું ગૌરવ પામી છે. લાખો મનુષ્યો જીંદગીભર ચોંસઠ લાખ વર્ષ સુધી રાજ્યવૈભવ સાથે જીવ્યો. સુખે જીવ્યો. છેવટે શેત્રુંજી નદીના પાણી પીએ છે. લાખો પરિવારના વસ્ત્ર, વાસણ, દીક્ષા લઈ ગિરિરાજ પરથી મોક્ષે ગયો. એના પરિવારને પણ મોક્ષ ઘરને સ્વચ્છ રાખવામાં શેત્રુંજી નદીના પાણી જ બારેય માસ, દિવસ- મળ્યો. રાત વાપરતા હોય છે. અમરેલી અને ભાવનગર શહેર શેત્રુંજી નદીના સૂર્યદેવે શેત્રુંજી નદીના કિનારે જિનમંદિર બંધાવેલું તે અત્યંત ધાવણ પીતા આવ્યા છે.
પ્રભાવશાળી હતું. શાંતન રાજાએ રોજ આ મંદિરમાં જિનપૂજા કરી નવાણું યાત્રા કરનારો જૈન, એકવાર ત્રણ ગાઉની ફેરીએ જાય હતી. એમાં પણ ઇશાનેન્દ્ર જ પ્રેરણાદાતા. છે ત્યારે શેત્રુંજી નદીને રોહીશાળા પાસેથી જોઈ લે છે. આ સિવાય (૩) સૌધર્મઇન્દ્ર. એણે ભરત ચક્રવર્તીને જણાવેલું કે “શત્રુંજય શેત્રુંજી નદીને મળવાનું એનેય યાદ નથી આવતું અને જે નવાણું પર્વત પાસે ચૌદ મહાનદીઓ વહે છે. એન્ટ્રી, નાગેન્દ્રી, અમલહ્રદા કરતા જ નથી તેઓ ત્રણ ગાઉની ફેરી કરવાના નથી એટલે એમને વગેરે નામ છે. દરેક નદીનું પ્રાગટ્ય ઈન્દ્ર અથવા દેવ દ્વારા થયેલું છે.” શેત્રુંજી નદી યાદ આવતી નથી. સાવ જ કોઈ નથી આવતું આ નદી આ મહિમા સાંભળ્યા બાદ ભરત ચક્રવર્તીએ આ શેત્રુંજી નદીમાં પાસે, એવું નથી. અમુક જેનો શેત્રુંજી નદીના તીરે સમયે સમયે સ્નાન કર્યું હતું. નદીમાં જ ઉગેલા કમળ તેમજ નદી કાંઠે ઉગેલા ફૂલ બરાબર પહોંચતા હોય છે. જેટલો મહિમા આ નદીનો છે એની તેણે લીધા હતા, કળશામાં નદીનું પાણી ભર્યું હતું. એ બધું સાથે તુલનામાં વિચારીએ તો લાગે કે આ નદીને જુહારનારા ઘણાં જ લઈને તે ગિરિરાજ પર ચડ્યા હતા તેમજ એ જ કમળ, ફૂલ અને ઓછા છે.
જળથી આદિનાથદાદાની ભક્તિ કરીને તે પુલકિત બન્યા હતા. શેત્રુંજી નદીને બે દૃષ્ટિએ જોઈ શકાય છે. શાસ્ત્રીય દૃષ્ટિએ અને (ઈશાન ઈન્દ્ર, ધરણ ઈન્દ્ર અને સૌધર્મઇન્દ્ર અલગ અલગ સમયે
