________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
૨૮૭
દ્રવ્યગુણપર્યાય વિવરણ.
અનુભવાય છે. જ્યારે દ્રષ્ટિ વસ્તુઓના પરસ્પર ભેદને મૂકી કેવળ તેમના અભેદને અવલ પ્રવર્તે છે ત્યારે તેને બધુ ંયે કેવળ સતરૂપ ભાસે છે અને સત્ઝાડુકષ્ટિ ગમે તેટલી વિશાળ હોય છતાં લેવુ મુકવું આદિ લેાકવ્યવહાર તે ભેદને આભારી છે તેથી જ્યારે જ્યારે કાઇ પણ વ્યવહાર કરવાના હાય છે ત્યારે દ્રષ્ટિ કેાઇ ભેદ તરફ ઢળે છે. પર્યાયાથિક નયની દ્રષ્ટિમાં જગતમાં અધા પદાર્થો નિયમથી ઉત્પન્ન થાય છે અને નાશ પામે છે અને વ્યાકિ નયની દ્રષ્ટિમાં બધી વસ્તુ હંમેશને માટે ઉત્પત્તિ અને નાશ વિનાની છે.
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
×
સન્મતિ પ્રકરણ ( ૫ સુખલાલજી.) નાગમનયમાં વિશેષતા ( અન્ય પુસ્તકથી )
પ્ર૦ નૈગમનયનું સામાન્ય વરૂપ કો.
૩૦ સામાન્ય તે જાતિ વિગેરે અને વિશેષ તે ભિન્ન ભિન્ન વ્યક્તિ એમ ઉભયને નૈગમનય માને છે. સામાન્ય ધર્મોથી સેંકડો વ્યક્તિઓમાં એક્તા બુદ્ધિ પેદા થાય છે અને વિશષ્ટ ધર્મોથી દરેક વ્યકિત ભિન્નભિન્ન આળખી શકાય છે. મતલખ કે વિશેષ વિના સામાન્ય નથી અને સામાન્ય વિના વિશેષ નથી. એમ નૈગમનય માન્ય રાખે છે. એ નય અંશગ્રાહી હાવાથી એક દેશને પશુ પૂર્ણ માની લે છે. જેમકે દરેક સંસારી જીવના આઠ રૂચક પ્રદેશ નિ`ળ ( સિદ્ધ ભગવાનના જેવા શુદ્ધ ) હાવાથી નૈગમનચે સંસારીજીવ પણ સિદ્ધ સમાન છે.
X
X
નૈગમનય સામાન્ય અને વિશેષ વિગેરે જ્ઞાનવડે વસ્તુને માને નહિ પણ સામાન્ય વિશેષવડે વિગેરે અનેક રૂપથી વસ્તુને માને તે નૈગમનય કહેવાય છે. દાખલા તરીકે કોઈ પૂછે કે તમે કયાં વસે છે ? ત્યારે કહે કે અમે ભરતખંડમાં વસીએ છીએ. ત્યારે કહું કે તમે ક્યાં દેશમાં વસે છે ? ત્યારે કહે કે હું ગુજરાતમાં રહુ છું. આમ નૈગમનય સામાન્ય વિશેષવડે વિગેરે જ્ઞાનવડે વસ્તુને માને નહે પણ ઉપર લખ્યું તેમ સામાન્ય વિશેષ વિગેરે અનેક રૂપથી વસ્તુને માને છે. સામાન્ય તે વિશેષ થાય છે. વળી વિશેષ તે સામાન્ય થાય છે. આમ સામાન્ય વિશેષના અનેક રૂપથી વસ્તુને માને છે. વળી આ નય અશગ્રાહી હાવાથી દેશ ( ખંડ ) ને પણ સંપૂર્ણ સત્ય માની લે છે. વળી આ નયસ'કલ્પ વિકલ્પને ભજનારા છે તેથી કલ્પનાથી પણ વસ્તુને વ્યવહાર કરે છે અને એ રૂપે નહે પર તુ ઉપર કહ્યું તેમ અનેક રૂપે વસ્તુને માને છે.
સ
For Private And Personal Use Only
X
