________________
૨૮ પ્રબુદ્ધ જીવન
જુલાઈ ૨૦૧૭ મહાવીર વસ્યા કે આપણે હળવાફૂલ ! જીત્યા. “મેરા મહાવીર' તું બીજા તપ કરવામાં કાચો હોય તો ધર્મ તને એક સહેલું તપ બોલવા જેવા શબ્દો છે. અંતરમાં પ્રસન્નતા છવાઈ જાય એવો આ સૂચવે છે: “ઊણોદરી'. રોજના ભોજનમાંથી એક કોળિયો તો ઓછો મંત્ર છે. શ્રાવક પાસે શ્લોક હોય તો કોઈ વાતે શોક ન હોય. કર. ત્યાગનો એકડો શીખાશે. તન ઠીક રહેશે, છોડવાની ભાવના
કવિ પ્રીતમદાસનું ‘હરિનો મારગ છે શૂરાનોએ કાવ્ય યાદ પોષાશે. ફરી ફરી કહેવાનું હોય તો જૈન ધર્મ વિચાર પર ઊભેલો, કરવા જેવું છે. કવિ છેલ્લી પંક્તિમાં કેવા ઉલટથી લખે છે : અડીખમ ઊભેલો ધર્મ છે. અતિક્રમ, વ્યતિક્રમ, અતિચાર અને ‘રામ અમલમાં રાતામાતા પૂરા પ્રેમી પરખે જોને,
અનાચારનો ક્રમ એ વાત સૂચવે છે. શરૂઆત વિચારથી થાય છે, પ્રીતમના સ્વામીની લીલા તે રજની દિન નિરખે જોને.' માટે ત્યાં ચેતી જા.
આ પંક્તિમાં ‘અમલ' શબ્દ સમજવા જેવો છે. અહીં અમલ એટલે સામૂહિક રીતે ક્રિયાઓ જરૂર થઈ શકે પણ ધર્મ તો ખરો સત્તા નહિ પણ ‘નશો' એ અર્થ છે, ભક્ત તો રામના નશામાં, વ્યક્તિગત છે. દરેકનાં સ્વભાવ, પરિસ્થિતિ, કાળ વગેરે ભિન્ન ભિન્ન કૅફમાં રાતોમાતો છે. પૂરો પ્રેમી છે. આપણામાં પણ મહાવીરના હોવાના. દરેક વસ્તુ ક્યારે કેવી અસર કરશે તે ધર્મ ‘સમવાય'માં નામનો કૅફ જાગવો જોઈએ. આ પૅશન કરવા જેવું છે. જેમ વૃક્ષ સમજાવે છે. જૈન ધર્મ સ્પષ્ટતાનો ધર્મ છે. સતત માનસિક સ્થાપી ન શકાય, એને વાવવું પડે. પેલું નાનકડું રાઈના દાણાથીય અભ્યાસનો ધર્મ છે. નાનું વટવૃક્ષનું બીજ માટીમાં ભળી જાય, ઓગળી જાય, ઓતપ્રોત ‘જે જે સમયે જીવમાં જેવા જેવા ભાવ જાગે છે તે તે સમયે જીવ થઈ ત્યારે પ્રગટે. નાનકડા બીજમાં વટવૃક્ષ પલાંઠી વાળીને બેઠું તેવા તેવા શુભ કે અશુભ કર્મ બાંધે છે.' કેવડી મોટી વાત સરળ હોય છે ને! તેમ આપણા બીજને ધર્મમાં ઓળઘોળ કરી દેવો રહ્યો. શબ્દોમાં કહી દીધી છે !
ધર્મ આપે છે, જીવમાત્ર પ્રત્યે અમાપ મૈત્રી. સંસારમાં તો આપણા આપણા સાંસારિક જીવન માટે નિર્બસનીપણું, અન્નાહાર જેવા પાંચ-પચીસ, સો-બસો મિત્રો હોય અહીં તો ચોર્યાસી લાખ જીવ કેવા ઉત્તમ ગુણો જન્મતાં જ મળી ગયાં. યોનિ સાથે મૈત્રી કરવાની વાત છે. “અનુમોદના'ની ભાવના જ ધર્મ માતાનો ખોળો છે, સદાય શાતાદાયક છે. માતા-પિતા, કેવી રસભરી છે.
ગુરુજનોના ઉપકારોની યાદી ન બનાવી શકાય તેમ ધર્મ શું આપ્યું એક વાર કરુણાનો ભાવ જાગ્યો કે જીવરક્ષાના પ્રસંગો સામે એ કહેવું એ તો તડકાને કાચની શીશીમાં ભરવા બરાબર છે. ચાલીને આવ્યા જ કરશે. ‘જયણા કે ધમ્મ જણણી.' જયણાને ધર્મની ધર્મે કોઈની પણ આજીવિકામાં અવરોધ ઊભો કરવાની ના પાડી. જનની કહી છે. આ યાતના, આ સંભાળ, કાળજી અદભુત વસ્તુ છે. પોતાની આજીવિકા અલ્પમાં અલ્પ હિંસાવાળી હોય તે માટે અપ્રમત્ત જોઈને ચાલીએ, જોઈને બોલીએ, બેસીએ, કામ કરીએ તો સુક્ષ્મ રહી પ્રયત્ન કરવા કહ્યું. ગુણવાનોના ગુણની પ્રશંસા કરવા કહ્યું. જીવોની હિંસા ન થાય, એક જીવને બચાવવો એ કેવડા મોટા આનંદની જૈન ધર્મે ચિંતા કરી તો આત્માની, હિત જોયું તો આત્માનું. વાત છે. મોંઘામાં મોંઘી વસ્તુ લાખ કે કરોડ રૂપિયાથી ખરીદી શકાય છે
આદર કર્યો તો આત્માનો. આત્મા અને ગુણ એ સાચા સખા જેવા પણ એક જીવ! એ તો જયણાથી જ બચાવી શકાય છે.
ઉત્તમ શબ્દો ધર્મ આપ્યા. જૈન ધર્મ કેવો હકારાત્મક, પોઝિટીવ થિન્કીંગવાળો છે, કહે
કોઈ પણ સગુણનું નામ બોલો અને તેના વિશે વિચારો તો છે : જ્યાં લગી શરીર છે ત્યાં લગી ગુણોની અભિલાષા કરતા રહો.
ખ્યાલ આવશે કે જૈન ધર્મે તેના વિશે ઊંડાણથી વિશદ રીતે છણાવટ વિનયમૂલો ધર્મ એમ પણ કહ્યું. ધર્મના આચરણના મૂળમાં વિનય
ન કરી હોય! જૈન ધર્મનું ગણિત, આરોગ્યશાસ્ત્ર, દાન ભાવના, છે. વિનય તો સર્વ ગુણોનો રાજા છે. વિનય આવે પછી અસંભવ શું
વૈજ્ઞાનિક અભિગમ, સિવિક સેન્સ, નિગ્રંથતા, સ્વ અને પરનો વિચાર રહે! બધાં જ કાર્યો વિનયથી કેવા શોભી ઊઠે છે !
બધું સમગ્ર રીતે, સર્વગ્રાહી રીતે, સર્વ સમય માટે કહ્યું છે.
આત્મા પુરુષાર્થ કરે તો પૂર્ણતાને પાણી શકે છે, એ જ એની ધર્મ કેવો તર્કબદ્ધ છે, લોજિક કેવું પાવરફૂલ છે? બૃહતકલ્પમાં દાં છે જિનેશ્વર ભગવંતોએ ક્યારેય કોઈ એક જ હકીકતને અનુમતિ જૈન ધર્મ આપણને પ્રશ્નો પૂછવાનું શીખવ્યું. પ્રશ્ન જાગશે તો ઉત્તરે
પોઝિટીવ એટીટ્યૂડ છે. એક માટે શક્ય છે તે બીજા માટે શક્ય છે. નથી આપી તેમ જ કોઈ એક જ હકીકતનો નિષેધ નથી કર્યો.
મળશે.સામાયિકની સમૃદ્ધિ આપી અને પ્રતિક્રમણનો પારસમણિ આપ્યો. આત્મશુદ્ધિની સિદ્ધિ માટે જે કાળે જેમ અને જેટલું યોગ્ય હોય તેમ
કલ્પવૃક્ષ નીચે બેઠા છીએ. સ્વાધ્યાયની બારમાસી વસંત અહીં અને તેટલું તે કાળે આચરવાનું કહ્યું છે. દ્રવ્ય, ક્ષેત્ર, કાળ અને ભાવને
છે. હવે એમ કહીશ કે, જૈન ધર્મે મને શું આપ્યું એ તો પ્રશ્ન જ ક્યાં અનુસરી બાહ્ય ક્રિયાઓ કરવાનું કહ્યું છે. અતિ સર્વત્ર વર્જયતે એ હે મહત્ત્વનો પશ તો એ જ છે કે જૈન વાત પણ અહીં સુસંગત છે.
જૈન ધર્મ નિયાણું કરવાની ના પાડી છે પણ આપણે તો ધરાર મને ગમતી અને આચરવામાં થોડી સહેલી બે વસ્તુઓ મને હોંકારો
નિયાણું કરવાના કે, ભવોભવ મને જૈન ધર્મ મળજો. * * * દઈ રહી છે. પહેલી અદ્ભુત ચીજ છે: “અનર્થદંડવિરમણ.” મોટા પાડી
(આશાદીપ ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ આયોજિત વ્યાખ્યાનમાળામાં જે ભા બનવાનું છોડજે, પાપકાર્યોની સલાહ નહિ આપતો, મળશે
વાર્તાલાપ કર્યો તેનું લેખિત રૂ૫ અહીં છે.) કંઈ નહિ પણ કર્મ બંધાશે. વિવાદથી બચવા મન અને વગર પૂણ્ય ૧૮/૬૪, મનીષ કાવેરી, મનીષ નગર, ચાર બંગલો, અંધેરી (વ.), સલાહ ન દેવી.
મુંબઈ-૪૦૦ ૦૫૩. Mob. : 9820611852.
