________________
મહત્તા કેની વધારે–શાહ કે શહેનશાહની ?
આ બધું ખાનસાહેબે બરાબર સાંભળ્યું.
બાદ સુલતાન પાસે જઈ ખાને તરત જ કહ્યું. “હે, જહાંપનાહ, બારોટ આપણે આપેલો ગરાસ ખાય અને કીર્તિ વણિકની ગાય તેનું કારણ સમજાતું નથી.”
સુલતાને તરતજ બારોટને દરબારમાં લાવી મંગાવ્યું. આથી ખાન તે ખુશી થયો, પરંતુ ચાંપસી મહેતા વિચારમાં પડી ગયા.
બારોટ આવતાં જ નિત્યનિયમ પ્રમાણે ઉપરા સાપરી કવિતે બોલવા શરૂ કર્યા, તેને બેલતે વચમાં જ અટકાવી સુલતાને કહ્યું, “તમે વણિક મહાજનનાં વખાણ કેમ કરે છે.
બારોટે કહ્યું –
“કહે બંબ હમ બરદજ દીઈ, એ તો ઉનકે બડુને કીર્યો.” અર્થાત વણિકેના વડવાઓએ જે કર્યું છે. તેના બિરૂદે હું તે કહી સંભળાવું છું. જેમાં ‘દકાલ દેહથ નું બિરૂદ તો જગડુશાના સમયથી પ્રાપ્ત થયું છે, કે જે સમયે પનોત્તરો દુકાળ પડતાં તેમણે રાવ, રાણા, રંક,–જતી અને સતી વિગેરે સર્વેને બચાવ્યા હતા. પનોત્તર દુકાળે ત્યાર પછી કસમ ખાધા કે “હું હવે પૃથ્વી ઉપર ફરીથી નહિ આવું” અથાત્ એ દુકાળ ફરીથી પડ્યો નથી.
આ સમયે પોતાની હારમાં પણ બારેટને વણિક મહાજનનાં વખાણ કરતો સાંભળી સુલતાનને ક્રોધ ચઢ્યો. અને ક્રોધાવેશમાં સુલતાને તરતજ સભા બરખાસ્ત કરી, અને તે ઈન્દ્રમહેલમાં ચાલ્યો ગયો.
સુલતાનના ગયા બાદ ચાંપશી મહેતાએ બારોટને કહ્યું. “હે બારેટ મેટાઓ સામે બાથ ભીડીએ નહિ.—એમાં હારીએ અથવા જીતીએ તેમાં હાણુજ છે બારોટે કહ્યું:
“કાયર ષણ અને ક્રીપણુ વચન, કાજબ કેટ નિધાન,
જ્ઞાનીદાન ભરવચન, એ ગજદંત સમાન.” એટલાં વાનાં એકતે બહાર નીકળવાં કઠણુ, અને બહાર નીકળ્યાં પછી તે ફરીથી પાછાં સમાવાં પણ કઠણું, તેજ માફક કદી પરમેશ્વર કેપે તો પણ હું મારે બેલ ફેરવી શકનાર નથી. લેડું, રાઈ અને કવિતા એ ત્રણેની કિંમત કદી આંકી શકાતી નથી. જેમ દાતા દાન કરતી વખતે પાત્રકુપાત્ર જેત નથી, તેજ માફક ભાટ ચારણ બોલતી વખતે “આ ફલાણો સાંભળશે” એ જેતા નથી કે તેની બીક પણ રાખતા નથી, તેમજ અમ બારેટને “મરણ” તૃણ સમાન છે.
આ પ્રમાણે ટેકીલા બારોટનાં વચન સાંભળતાં શેઠે તેને સાબાશી આપતાં કહ્યું “તમે ફિકર કરે નહિ. તમારા ટેકીલા વચનને ખાતર બાદશાહ જે કાંઈ માગશે તે અમે આપીશું. “આટલી વાતચીત થયા બાદ સર્વે પોતપોતાના સ્થાનકે ગયા.
(અપૂર્ણ)
