Jain Dharm Prakash 1964 Pustak 080 Ank 09

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha

Page 9

અંક ૯ ]
ધમધર્મ વિવેક
( ૮૩ )
ત્યારે આપણે આપણાં જરા જેવા લાભને માટે એજ પ્રમાણે પુરૂષાર્થ એ ધર્મ માનવાનો છે આપણે અસત્ય એલીએ છીએ ત્યારે એ અસત્યને અને બીકણપણું એ અધમ ગણાય. જે માણસ ડંખ છેડો ઘણે તે આપણે અનુભવીએ છીએ જ. પિતાનું આત્મવીર્ય ફેરવી પરાક્રમ કરી બતાવે છે, કારણ એ સત્ય ઢાંકવા માટે બીજા અનેક જાતના અને પોતાના કાર્યમાં યશરવી થાય છે અને પિતાના ઢાંકપિછાડા અને અસત્ય કાર્યો શોધવા પડે છે. એ કાર્યથી યશ મેળવી જાય છે તે માણસ સાચો ધર્મ બધી ખટપટ એક અસત્ય છુપાવવા માટે કરવી પડે આચરે છે એમ ગણવામાં હરકત નથી. કારણ ત્યારે એથી આપણા આ માના આવરણે વધે અને બીકણ અને વેવલા માણસો સારા કાર્યમાં, હીંમત જ અનેક જાતના નવા બંધને સ્વયંમેવ આવી ઉભા બતાવી શકતા નથી. તેઓ તો વિચારમાંને વિચારમાં રહે તે માટે જ અસત્યને અધર્મ કે પાપ કહેવાય વખત ઈ બેસે છે. અને હિંમત હારી કાર્ય કરી છે. આપણું આત્મા ઉપર અનંતકાળથી આવી શકતા નથી. તે માટે જ બીકણપણું એ અધર્મ પડેલા બંધને અને આવરણ આપણને હંમેશ અવળે ગણાય છે. બીકણુ માણસ પહેલાથી આ કાર્ય માગે તાણી જાય છે. એ પ્રસંગે આપણું ભાન પિતાથી થશે કે કેમ તેની શંકા કરે છે અને કદાચ ભૂલાઈ જાય છે. અને ક્ષણિક અ૫ દ્વાભને માટે આપણે કાર્ય કરવા બેસીશું તો તેમાં યશ મળશે કે આપણે અધર્મના આચરણ કરતાં શરમાતા નથી. કેમ એવા કપનાના ઘોડા દોડાવવા માંડે છે. તેમજ અસત્ય અને પાપ કે અધર્મનું કેવું ઘોર પરિણામ ! આપણું માટે બીજાઓ શું કહેશે એની ચિંતા
રાખતો રહે છે. તેમજ લોકે નિદા કરશે કે કેમ પપકાર કરવો એ ધર્મ છે. અને પરપીડા
એવી બીક રાખે છે. અને એ રીતે એ શુભ કાર્ય એ અધર્મ છે. શા માટે? પરોપકારમાં ત્યાગ અને
કરતા અચકાય છે તેથી જ એ અધર્મ ગણાય છે. સંયમ કેળવાય છે. આખરે આપણે આમાં મુક્ત પરાક્રમી માણસ પોતાને પુરૂષાર્થ ફેરવતા એવા થવાને હોય તો તે સર્વસ્વ ત્યાગથી જ થવાનો છે.
નિર્માલ્ય વિચારે મનમાં પણ આવવા દેતા નથી. એ સારી પેઠે સમજી રાખવું જોઈએ. ઘેડ પણ
તેથી જ એ ધર્મ ગણાય છે, અત્યાર સુધી જે જે પરોપકાર આપણું હાથે થાય તો એ આત્માને ઉંચે
પ્રાતઃસ્મરણીય યુગપુરૂ થઈ ગયા છે તેમનું ચરિત્ર ચઢાવવાનું પ્રથમ પગથિયું છે. પરોપકારમાં કોઈનું
તપાસતા આવુ જ સાહસ અને પુરૂષાર્થ એમણે કાંઈ લેવાનું નથી હોતું. ઉલટું કાંઈને કોઈ આપને પ્રગટ કર્યો છે એ જોવામાં આવે છે. વાનું જ હોય છે. અને એને લીધે આત્માને જે સાત્વિક આનંદ મળે છે તેથી આમાના આવરણે જેમ પુરૂષાર્થ ધર્મ ગણાય છે તેમજ પ્રેમ એ આછા પાતળા થવામાં કોઈને કાંઈ મદદ જ થાય છે. પણ ધર્મ ગણાય. પ્રેમ જુદી જુદી પરિસ્થિતિમાં માટે જ પરોપકારને ધર્મ કહે છે. તેથી ઉલટુ પર જુદા જુદા નામ ધારણ કરે છે, તો પણ એ બધી પીડાને પાપ ગણવામાં આવે એમાં આશ્ચર્ય નથી. અવસ્થામાં એક જ ભાવના અનુસ્યુત હોય છે એ કારણ પારકાને પીડા આપવાથી એક નવો શત્રુ ભૂલવું નહી જોઈએ. પિતા પુત્ર માટે અગર ગુરૂ આપણે ઉત્પન્ન કરીએ છીએ. ભલે અત્યારે જ એ શિષ્ય માટે જે ભાવના ધરાવે છે તેને વાત્સલ્ય કહે આપણું કાંઈ બગાડી શકતો નહીં હોય, પણ પ્રેમ છે તેમ મિત્રો આપસમાં જે પ્રેમ રાખે છે તેને અને અદેખાઈની ગાંઠ કે બંધન તો પડી જવાનું. સ્નેહનું નામ અપાય છે. પતિપત્ની આપસમાં પ્રેમ કાલાંતરે તેને પરિપાક થઈ એ પાપને બદલે કરે છે ત્યારે પુત્ર પિતા માટે અને શિષ્ય ગુરૂ માટે આપણે આપ્યા વગર ચુકવાને નથી. માટે જ પર- તેમજ ભક્ત પોતાના દેવ માટે ભક્તિ દાખવે છે, પીડા એ અધમ અને પાપ ગણાય છે.
શિષ્ય જ્યારે ગુરૂના ચરણમાં પિતાનું બધુ જ અર્પણ