Jain Dharm Prakash 1947 Pustak 063 Ank 12

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha

Page 8

શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
[ આશ્વિન ત્યાં પ્રકાશન સંસ્થાની અવિવેકી હરીફાઈને લીધે નથી યોગ્ય સાહિત્યનું યોગ્ય રીતે સંપાદન થતું, નથી જરૂરી નવું તત્વ દાખલ થતું કે નથી પિષ્ટપેષણ અટકતું.
ભારતીય દર્શન સાહિત્યની એક વિશેષતા જૈન સાહિત્યમાં પણ આવી છે પરંતુ તે વિશેષતા ગુણરૂપે પરિણમવા કરતાં દેષરૂપે જ વધારે પરિણમી છે. એ વિશેષતા એટલે નાના કે મોટા ગમે તે મુદ્દા પરત્વે મતભેદ. ત્યાં બીજાનું ખંડન અને પિતાનું મંડન કરવાની શૈલી. આ શૈલી માત્ર વાદરૂપ ન રહેતાં વિવાદમાં પરિણામ પામી છે. એક તે જૈન સમાજ નાનો. તેમાં ત્યાગી કે પંડિતવર્ગ તેથી ય નાને. તેમાં વળી અનેક ફિરકા અને ગચ્છભેદ, આવા ભેદ વચ્ચે અરસપરસ નજીવા મતભેદમાંથી મોટી તકરારો અને વિવાદો ઊભા થાય એટલે એવે પ્રસંગે શિક્ષણ વખતે વારસામાં મળેલ ખંડનમંડનની શેલી ઉગ્ર વિવાદરૂપે અને ઘણીવાર મૂર્ખામીસૂચક ચર્ચારૂપે બહાર આવે છે. જૈન પંડિત અને જૈન ત્યાગીઓને બહુધા અંદરોઅંદર જ વાદવિવાદમાં ઉતરવું પડે છે. '
બીજા બળવાન સંપ્રદાય કે દેશના વિદ્વાન સમક્ષ તેઓ ભલે ચૂપકીદી પકડે છતાં ઘણી વાર તેઓ અંદરોઅંદર આખડે છે, એવે વખતે વારસામાં મળેલ અનેકાન્તન પ્રાણભૂત સમન્વય સિહાંત બાજુએ રહી જાય છે. અને સામસામી છાવણીઓ રચાય છે. થાનકવાસી અને મૂર્તિપૂજક, દિગંબર અને તાંબર, તેરાપંથી અને સ્થાનકવાસી એ જ પક્ષો અંદરોઅંદર આખડતા હોત તોય બહુ ન હતું. પણ હવે તે આ ચેપ એટલે સુધી વળ્યો છે કે એક જ ફિરકાના અને એક જ ગચછના બે જુદા જુદા ગુરુ ધરાવનાર પક્ષે પણ તિથિભેદ જેવી બાબતમાં મહાયુદ્ધના મોરચા માંડે છે, અને સમાજમાં અપાંશે જીવતું રહેલ સૈમનસ્ય અને ઐક્ય ધર્મરક્ષાને હાને વેડફી નાંખે છે. માત્ર પંડિત કે માત્ર સાધુઓ અંદરોઅંદર લડી મરતા હતા તે બહુ કહેવાપણું ન રહેત, અહીં તે બન્ને પક્ષકારો શ્રાવકગણને પણ સંડોવે છે. શ્રાવકો પણ એટલા બધા શાણું અને ઉદાર છે કે પિતાનું સમગ્ર શાણપણ અને આદાયે હીટલર તેમજ એલીનને ચરણે ધરી દે છે. મને તે એ જ નથી સમજાતું કે જેઓ મહાવતી અને મહાશાઅધર કે મહાવતા હોય તેઓને તેમને અહિંસા અને સ્યાદ્વાદ સિદ્ધાંત આવા વિષમ પ્રસંગે સૂઝતો કેમ નહીં હોય ? અગર તેમને સહાયક થતા કેમ નહીં હોય ? જે ભગવાનના અહિંસા અને અનેકાન્તના સિદ્ધાંતનું સામાજિક જીવનમાં આવું દેવાળું જ કાઢવાનું હોય તે આપણે બીજા સમક્ષ કયે મોઢે તેનું મહત્વ બતાવી શકીશું એ જરા વિચારે. અને જે આપણે આ રીતે વૈમનસ્ય અને તકરારનું વિષપાન કરતા રહ્યા તેમજ એવી તકરારના મોવડીઓને માન આપતા રહ્યા તે શું આપણે એવી આશા રાખી શકીએ કે ક્યારેય પણ જૈન સમાજના જુદા જુદા ફિરકાઓ સર્વમાન્ય સામાન્ય સિદ્ધાંત ઉપર ખરા દિલથી એક તખતા ઉપર એકત્ર થવાના ? આજ લગી ગમે તેમ ચાલ્યું અને નળ્યું હોય પણ હવે આ સ્થિતિ એક ક્ષણ પણ નભાવી લેવા જેવી નથી. મને આવા ક્ષદ્ર મતભેદની મહાતકરારોનું મૂળ કારણું વિચારતાં એ લાગ્યું છે કે ધર્મક્ષેત્રને કુરુક્ષેત્ર બનાવનાર પંડિતો અને ત્યાગીઓની સામે કોઈ મહાન રચનાત્મક આદર્શ નથી. એટલે