________________
૩૦૮ શ્રી જૈન ધર્મ પ્રકાશ
[ અશ્વિન ૨૫૯–પ્રશ્ન-ભાદેવનું આયુષ્ય (સ્થિતિ) કેટલું ?
ઉત્તર-જધન્ય આયુષ્ય ૧૦૦૦૦ વર્ષનું અને ઉત્કૃષ્ટ આયુષ્ય ૩૩ સાગરોપમનું જાણવું. ચાર પ્રકારના દેવોમાંના ભુવનપતિના ૨૦ ઈકો સિવાયના કેટલાએક અસુર ઉમારાદિ દશે નિકાયના દેવ દેવીઓનું અને વ્યંતર દેવ દેવી આદિનું જઘન્ય આયુષ્ય દશ હજાર વર્ષનું હોય છે, તેથી ઓછું આયુષ્ય કોઈ પણ દેવનું હેય જ નહિ. તમામ ઈદ્રિનું આયુષ્ય તે તે સ્વસ્થાન(દેવલેક)ના નિયમ પ્રમાણે ઉત્કૃષ્ટ જ હોય, પણ જધન્ય આયુષ્ય ઈદ્રોને ન હોય. તમામ દેવોમાં સૌથી ઊંચ કેટીના એકાવતારી સર્વાર્થસિદ્ધ વિમાનના દેવાદિનું ઉત્કૃષ્ટ આયુષ્ય ૩૩ સાગરોપમનું હોય છે. આ રીતે બંને પ્રકારના આયુષ્યની ઘટના સંક્ષેપમાં જાણવી.
૨૬૦–પ્રશ્ન પૂર્વે જણાવેલા પાંચ પ્રકારના દેવમાં કોને કોને અવશ્ય વૈક્રિય લબ્ધિ હોય જ,
ઉત્તર-નરદેવ(ચક્રવર્તી રાજાઓ ને અને ભાવદેવને વેક્રિય લબ્ધિ હોય જ, બાકીના ત્રણ પ્રકારના દેવામાં તેવો નિયમ ન હોય, કારણ કે જેમ દ્રવ્યદેવમાં બધાને વૈક્રિય લબ્ધિ ન હોય, પણ હોય તે કોઈને હોય તેમ ધર્મદેવમાં પણ શ્રી વિષ્ણુકમારાદિ જેવા મહાપ્રભાવશાલી મુનિવરોને વૈક્રિય લબ્ધિ હોય, પણ બધા :ધમદોમાં વૈકિય લબ્ધિ ન હોય. દેવાધિદેવમાં વૈક્રિય લબ્ધિથી પણ ચઢી જાય તેવી અનંતી શક્તિ હોય છે પણ તેમને ઉત્સુકતા ન હોય, તેથી તે વિમુર્વણું કરે નહિ. વળી લબ્ધિને પ્રયોગ, એ પ્રમાદ રથાન છે. શ્રી દેવાધિદેવમાં પ્રમાદ નથી, તેથી વિકુવણી કરે નહિ. નરદેવ ક્રિય લબ્ધિથી પોતાના જેવાં કે બીજાના જેવાં ઈચ્છા મુજબ એકથી માંડીને અનેક રૂપ વિમુર્તી શકે. એ જ વૈક્રિય લબ્ધિના પ્રતાપે ભાદેવ મરજી મુજબ વધારેમાં વધારે અસંખ્યાતા ૩૫ વિકલી શકે. એટલી શક્તિ ભાવ દેવની હોય. અન્યત્ર કહ્યું છે કે-ભાદેવ જધન્યથી ૧-૨-૩ રૂ૫ અને ઉકષ્ટથી સંખ્યાતા રૂ૫ વિક. જે કે તેમની અસંખ્યાતા રૂ૫ વિકવિ શકે તેવી શક્તિ છે પણ તેટલા રૂપ વિક” નહિ. મનુષ્ય વગેરેને જેવી વૈક્રિય લબ્ધિ હોય તેનાથી ચઢતા દરજજાની વૈક્રિય લબ્ધિ ભાવેદેવને હાય.
૨૬-પ્રશ્ન-ભવ્ય દ્રવ્યદેવ મરણ પામી અનન્તર ભવે કઈ ગતિમાં જાય ?
ઉત્તર–ભવ્ય દ્રવ્યદેવ મરણ પામી અનન્તર ભવે દેવગતિમાં જ જાય, જે બીજી ગતિમાં જાય, તો તે દ્રવ્ય દેવ કહેવાય જ નહિ. કારણ કે જેણે દેવાયુષ્ય બાંધ્યું હોય, તેવા જ મનુષ્ય તિર્યએ ભવ્ય દ્રવ્ય દેવ કહેવાય. તેઓ તે દેવાયુષ્ય બાંધેલ હોવાથી દેવગતિમાં જ જાય.
૨૬૨-પ્રશ્ન-ભવ્ય દ્રવ્યદેવ જે દેવલોકમાં જાય છે તે ભુવનપતિ આદિ દેવોના કથા સ્થાને જાય ?
ઉત્તર-સામાન્ય નિયમ પ્રમાણે એમ કહી શકાય કે મોક્ષમાર્ગના આધક છે દેવલોકમાં જાય તે વૈમાનિક દેવપણું જ પામે. એમાં પણ આરાધનાની તરતમતાને આધીન વૈમાનિક દેવપણાની તરતમતા સમજવી. તે સિવાયના છ ભવનપતિ આદિ સ્થલે દેવપણું પામે.
