Jain Dharm Prakash 1947 Pustak 063 Ank 12

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha

Page 7

અંક ૧૨ માં |
પંડિત સુખલાલજીનું પ્રવચન
તેજવીઓને મેં જોયા છે કે જે હંમેશને માટે તે ક્ષેત્ર છોડી દે છે. એટલું જ નહીં પણ પોતાની સંતતિ કે પોતાના લાગતાવળગતા કોઈને એ રસ્તે જતાં તદ્દન રેકે છે. આનું મૂળ ધર્મ અને તત્ત્વજ્ઞાનનું શિક્ષણ લેનાર દેનાર પ્રત્યેની આપણું તુચ્છ દષ્ટિમાં રહેલું છે.
એક વાર એક સમર્થ સંસ્થા ચલાવનાર બહેનને કહેલું કે તમે ધર્માશિક્ષણને જેટલો આગ્રહ રાખે છે, ઓછામાં ઓછું તેટલું બહુમાન તો ધર્મશિક્ષક પ્રત્યે રાખવું જ ઘટે. જો તમે ધર્મ શિક્ષકને હાર્દિકે આદરથી નહીં જોતા હે તે અગર ન જોઈ શકો તે ખરી રીતે એમાં ધર્મ શિક્ષણની હત્યા છે. જૂની પ્રણાલીમાં દોષ જેનાર નવા શિક્ષિત ગણાતા વર્ગે પિતાને આશ્રયે ચાલતાં વિદ્યાલય કે છાત્રાલયનાં પણ ધર્મ કે તત્ત્વજ્ઞાનના શિક્ષણ વિષે કોઈ ધ્યાન ખેંચે એવો સુધાર કર્યો નથી એ એ એક દુદેવ છે. ઘણી વાર એમ જ લાગે છે કે નવ શિક્ષણ પામેલા વકીલ, સોલિસીટર, બેરીસ્ટર, રાક્ટર કે વ્યાપારી એ બધા નવી સંસ્થાઓમાં ધર્મ અને તત્વજ્ઞાનનું શિક્ષણ આપે અપાવે છે, તે માત્ર તીર્થપુરોહિતની વૃત્તિ જેવું છે. એવા પુરોહિત જે તીર્થમાં રહે તેની પવિત્રતા અને મહત્તાના ગુણગાન કરે છે તે ફક્ત યાત્રાળુઓની ધર્મશ્રદ્ધા સતેજ કરી તે દ્વારા ધન મેળવવા, કેમકે પુરોહિતે પોતે જ એ તીર્થોની પવિત્રતા ભાગ્યે જ સાચવતા હોય છે. એ જ રીતે ઘણું વાર કહેવાતી નવી સંસ્થાના સુત્રધારો પણ ભલે ધર્મ પ્રત્યે શ્રદ્ધા ધરાવનાર ધનવાનેની શ્રદ્ધાને સંસ્થાના (ધર્મ અને તત્વજ્ઞાનના શિક્ષણના નામે) હિતમાં હોવાની સદ્દવૃત્તિથી પ્રેરાયા હેય છતાં ય તેઓ છેવટે ધર્મ અને તત્વજ્ઞાનના શિક્ષણમાં મહત્વને કાંઈ ફેરફાર કરી શકતા નથી. અને જાની પાઠશાળાઓની નવી આવૃત્તિ ઊભી કરતાં દેખાય છે.
વિશેષતા એ હેસ છે કે જાના પાઠશાળાના ગામડિયા કે ઋલી વિદ્યાર્થીઓ બંખાર. નથી હોતા, જ્યારે કોલેજ અને યુનિવર્સીટીના છાત્રો પૂરા બંડખોર હોવાથી વિદ્યાલયો કે છાત્રાલયોના સંચાલકોની પૂરેપૂરી ઠેકડી કરે છે. અને રીતે ધર્મ તત્વજ્ઞાનની વગોવણી થાય છે તેથી આ પ્રશ્ન નવેસરથી તત્કાળ વિચારણા માંગે છે.
પ્રાચીન પુસ્તકના પ્રકાશન અને સમ્પાદનને નાદ લાગ્યો છે તે એક રીતે સારી જ વસ્તુ છે પણ દુર્દેવે એમ બન્યું છે કે આ ક્ષેત્રમાં કામ કરનાર મેટો ગુરુવર્ગ કે પંડિતવર્ગ એ દ્વારા સમાજ કે જ્ઞાનની કઈ ઉન્નત ભૂમિકા સાધવાને બદલે પોતપોતાની નામના, પિતપોતાની જુદી પેઢી અને પોતપોતાના જુદા કાને પિષવા ખાતર જ કચરા પટ્ટી જેવા
પ્રકાશન કે સમ્પાદન કાર્યમાં સમાજની અને પોતાની સમગ્ર શક્તિનો અપવ્યય કરે છે. * જ્ઞાનમાં કે વિચારમાં નવો ફાળો આપવાની વાત તો બાજુએ રહી પણ ઘણી વાર એવા ભાષાંતરો અને નવી ટીકાઓ રચાતાં છપાતાં દેખાય છે, કે જયાં મૂળને સમજવા માટે એક ગુરુની જરૂર હોય ત્યાં તેની સંસ્કૃત ટીકા સમજવા અનેક ગુરુની જરૂર પડે. જુદા જાદા ચોકાની સ્પર્ધા પણ એવી કે એક સાધુ અણસમજુ શ્રદ્ધાળુ શ્રાવકને અમુક ગ્રંથનું મહત્વ ઠસાવી તેની મદદ લે તે બીજે તેથીય ઉતરતા ગ્રંથનું મહત્વ તેથી ય વધારે પિતાના અણસમજી શ્રાવકને સમજાવી તેની પાસેથી વધારે મદદ લે. આમ જ્યાં દેખે