________________
જે સમુદ્રતીરે ચર્ચા
છે.
' પ્રબુદ્ધ અને ધીમાન વરલીના સમુદ્રતીરે બીજી વાર મળ્યા. આજે તેઓ વરલી પરના બગીચામાં બેઠા હતા. બને ખૂબ વિચારક અને મનુષ્ય સ્વભાવના અભ્યાસી હતા. આજે તેમની ચર્ચા જૈન સમાજની વર્તમાન સ્થિતિ પર અને તેના આગેવાન કાર્યકર્તાઓ પરત્વે શરૂ થઈ. બંને મિત્રો જૈન સમાજની વર્તમાન જરૂરિયાતોના અભ્યાસી હતા, બન્ને અવલોકનકારનું કામ કરનારા હતા, બન્ને કોઈ સંસ્થા સાથે જોડાયા ન હતા, પણ સમાજમાં ચાલતા બનાવથી વાકેફ રહેનારા હતા. સમાજમાં એક વર્ગ એવો છે કે જેનું કાર્ય ટીકા કે ચર્ચા જ કરવાનું હોય એમ તેઓ ધારી લે છે. સમાજ જાણે નાટક કરનાર હોય અને પોતે પ્રેક્ષક હોય તેમ કામ કરનારાઓની નાની મોટી બાબતો પર ટીકા કરવાની કક્ષા સુધી જ તેઓ પહોંચેલા હતા. ઘરમાં ચાલતી વાતો પરથી અને કાંઈક છાપામાં વાંચેલી હકીકત પરથી તેઓ અભિપ્રાય બાંધી લેતા અને પ્રસંગ મળે ત્યારે તે પર ચર્ચા કરતા. સમાજના વિકાસને અંગે તે બંનેમાંથી કોઈને સક્રિય ફાળે જરા પણ ન હતું. ધનવાન અને વિચારક અભ્યાસીઓ સમાજ પ્રત્યે આવી ટીકાકારની દૃષ્ટિવાળી વાતો જ કર્યા કરતા હોય તે વર્ગના તેઓ સભ્યો હતા.
કઈ કઈ રાયઠારી ચર્ચા પણ તેઓ કરતા. કોંગ્રેસના આગેવાનો, કાર્યકરે, સ્થાનિક નેતાઓ તેમની ચર્ચાનો વિષય બનતા અને કઈ કઈ વાર અર્થશાસ્ત્રના કોયડા ઉકેલવાનો પણ તેઓ પ્રયત્ન કરતા. જો કે ચર્ચા ચર્ચ ખાતર જ કરતા, પણ બને સરસ અભ્યાસી અને તાર્કિક હેવાને પરિણામે ચર્ચાની જમાવટ ખૂબ થતી. માત્ર તેઓ બે જણ જ ચર્ચા કરતા, તેમાં આજે તેમને બાળસખા દુર્લભજી તેમની સાથે થઈ ગયે.
ઘણે વખતે મળ્યા એટલે મિત્રોને ખૂબ આનંદ થયો. અરસપરસ ખૂબ રસ લઈ સમાચાર પૂછ્યા. પછી બન્ને મિત્રોએ દુર્લભજીને પૂછ્યું કે હાલમાં તે શું કરતું હતું ? દુર્લભજીએ જવાબમાં જણાવ્યું કે પોતે કોઈ મોટા શેઠ સેદાગરને ત્યાં નામું લખો હતો, પરણ્યા હતા, સંતતિ પણ વધવા માંડી હતી અને અવારનવાર સમાજના કાર્યમાં ભાગ લેતે હતે. એ દુર્લભજી સેવાભાવી હતે. મેટ્રિક સુધી અભ્યાસ કરી સંગને લઈને નોકરીએ રહી ગયો હતો. સ્વયં સતેષી હતો અને બની શકતી સેવા અનુકૂળતા પ્રમાણે કરવી એવી વૃત્તિવાળે હતે. બોલવામાં એ બટકબોલો પણ શુદ્ધ નિષ્ઠાવાળો હતો. એની સાથે ખબર અંતરના ભાવ પૂછાયા પછી જૈન સમાજની વર્તમાન પરિસ્થિતિ પર વાત ચાલી.
પ્રબુદ્ધ-“ભાઈ દુર્લભજી ! તું તે સમાજની સેવા કરે છે ત્યારે જણાવ તો ખરો કે આટલાં વર્ષોથી તું શું પરિણામ બતાવી શક્યો છે સમાજની દેરવણીમાં તેં શું ફાળે આપે ?'
* અંક નં. ૨, લેખ સ્વતંત્ર અને સ્વયં સંપૂર્ણ છે. લેખ નં. ૧ ચાલુ વર્ષના વૈશાખ માસના અંકમાં પૃ. ૧૫૬-૧૬૧ માં પ્રકટ થયે છે.
( ૨૬ ) eds
