________________
અંક ૭ મો. ] સમુદ્રતીરે ચર્ચા
૧૬૧ ભાઈ ગાળો વરસાવનાર અને મારા કાના શબ્દો બોલનાર થયો. એમાં પોપટપણાને દોષ નહોતો, પણ એના ઊછેર અને સંસર્ગને સંબંધ હતો.
અને એનો મોટામાં મોટો વાંધે વૃદ્ધ હંસની શાંતિ તરફ હતો. જો એ વૃદ્ધ હસેએ કાગડાને બે મીઠાં વચનો સૌમ્ય વાણીએ કહ્યાં હોત અને તેની ઊડ તે ઊડ નહોતી, પણ ચાળા હતા એમ કહી દીધું હોત તો કાગડાને સુધરવાનો પ્રસંગ મળત. અને પ્રબુદ્ધની નજરે તો જવાન હંસ વધારે ઉપગી કાર્ય કરી ગયો એમ એણે બતાવ્યું. જે એટલી અક્કલ પણ જુવાને ન આપી હોત તે કાગડો તો ફાટીને ઢમઢેલ થઈ જાત. છેવટે પ્રબુધે કહ્યું કે દષ્ટાંત હંમેશા એકદેશીય હોય છે, તેને પર ચારે હાંસે ધ્યાનમાં રાખી ચર્ચા કરવા જઈએ તો ઠીક, નહિતર ઘણી વાર સામ્યતાના વ્યામોહમાં પડી જવાય છે અને પ્રગતિ પંથમાં પાછળ રહી જનારને ગેરઇન્સાફ આપવાને પરિણામે એના વિકાસના માર્ગો બંધ કરી દેવાય છે.
ધીમાનને આ છેલ્લી દલીલ જરાપણુ બંધ બેઠી નહિ. એને વિચારપૂર્વક કરેલો નિર્ણય હતો કે કોલસાને હજાર પાણીએ ધુઓ તે પણ તેની મેલાશ અને કાળાશ જાય જ નહિ. પ્રબુદ્ધને સ્પષ્ટ મત હતો કે જન્મથી કોઈ મેલો કે કાળો હોઈ શકે જ નહિ, સમાજના વિચિત્ર તરંગોને આધીન પડી એ ઘસડાય છે, પણ એને મઠના પોપટ જેવી તક મળે તો એનામાં વિકાસ કરવાની શકયતા તે જરૂર છે.
મોડો વખત થવાને કારણે અહીં ચર્ચા બંધ પડી. પ્રબુધે ધીમાનને સરસ વાર્તા કહેવા માટે અભિનંદન આપ્યું, પણ વાર્તાના પ્રવાહમાં તણાઈ જઈ સત્યને મારી ન નાખવાની વિજ્ઞપ્તિ કરી. આનંદ ચર્ચા કરતા અને મિત્રો ખૂબ ગંભીર બની ગયા હતા. ૫રસ્પર પ્રેમ બતાવી અને આનંદથી છઠ્ઠા પડ્યા અને આવા માનસશાસ્ત્રના કોયડા પર ચર્ચા કરવાની તક વારંવાર લેવાની ઈચ્છા બતાવી પોતપોતાને ઘેર જવા માટે મેટરમાં બેસી ગયા. અવકાશે તેમના માનસશાસ્ત્રના કેયડાની તવદષ્ટિએ થતી ચર્ચા પર આપણે અવારનવાર દષ્ટિનિક્ષેપ કરવાની ભાવના રાખીએ.
મૌક્તિક
ઉપદેશક દુહા. દોસ્ત પારખીએ દાતણ કરતાં, સગે પારખીએ સાંઇ
સ્ત્રી પારખીએ ત્યારે કે, જ્યારે ઘરમાં ન હોય કાંઇ. કરી ભસે કર્મને, કહે થશે થાનાર; આપ તજે ઉદ્યોગને, એ પણ એક ગમાર.
