________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
હ૧૨
જૈન ધર્મ પ્રકાશ.
ज्ञानसार सूत्र स्पष्टीकरण.
જમાદક (૬). ornaraşt144 [ Jain pliilosoplıy]
અનુસંધાને પુષ્ટ ૨૬૯થી. ध्यानदृप्टेर्दयानद्याः, शमपूरे प्रसर्पति ।
विकारतीरवाणां, मूलाउन्मूलनं जवेत् ॥ ભાવાર્થ...ધ્યાનવૃષ્ટિથી પ્રભવેલી દયારૂપી નદીનું શમરૂપી પાણીનું પૂર ચ સતે કાઠે ઉગેલાં વિકાર રૂપી વૃક્ષે મૂલથી ઘસડાઈ જાય છે.
વિવેચન---કોઈ પણ વિષયમાં મનનું એકાગ્રપણું થવું તે ધ્યાન કહેવાય છે. શુભાશુભ અધ્યવસાયગે તેમાં થયેલા પરિણામ મુજબ તે ધ્યાન શુભાશુભ અથવા શુદ્ધાશુદ્ધ કહેવાય છે. ધર્મધ્યાન અને શુક્લધ્યાન એ બે શુભ અથવા શુદ્ધ
વાનના ભેદ છે ત્યારે આર્તધ્યાન અને રૈદ્રધ્યાન એ બે અશુભ અથવા અશુદ્ધ, 'પાનને ભેદ છે. આપાવિચય, અપાત્રિચય, વિપાકરિચય, સંસ્થાનવિય એ ચાર પ્રકારે ધર્મધ્યાન થાય છે. સર્વજ્ઞ પરમાત્માએ આ પણ એકાંત ક
લ્યાણને માટે ગ્યતાનુસારે જે જે આજ્ઞા કરેલી છે (મુનિને માટે ક્ષમા, માદેવ, આર્જવાદિ દશ પ્રકારની સખ્ત આજ્ઞા ફરમાવી છે તેમજ તેજ દશવિધ માર્ગને ચાશક્તિ બની શકે તેટલે અંશે આરાધવા ગૃહસ્થ શ્રાવકને પણ ફરમાવ્યું છે, એમ પરમકૃપાળુ ભગવંતે જે જે વિધિનિષેધ ભવ્ય પ્રાણીઓના એકાંત હિતને અર્થ જણાવેલ છે), તેનું શ્રવણ, મનન અને નિદિધ્યાસન કરી તે પ્રમાણે વર્તવા વફલત નહિ કરતાં સદા સાવધાન રહેવું તે આજ્ઞાવિચય. રાગ, દ્વેષ,કામ, ક્રોધ, મેહાદિ અંતરંગ શત્રુઓથી સદા ચેતતા-જાગતા રહેવું તે અપાયરિચય. પ કરેલાં શુભાશુભ કર્મના ઉદય અનુસારે જીવને જ્યારે શુભાશુભ સંયેગ મળે ત્યારે હશોક નહિ કરતાં તે દરેક પ્રાપ્ત સગમાં સમભાવ રાખી સ્વકર્તવ્યપરાયણ ર. હેવું તે વિપાકચિય. ચાદ રજવાત્મક સંપૂર્ણ લેકનું સરધા–સ્વરૂપ વિચારી અંતે સંપૂર્ણ કાકાશના પ્રદેશ જેટલા અસંખ્ય પ્રદેશવાળા પોતાના આત્માના સ્વરૂપનો નિર્ધાર કરી સ્વભાવરમણ થવું તે સંસ્થાનવિય ધર્મધ્યાન સમજવું. 1ળી 1 પૃથકત્વ વિતર્ક સપ્રવિચાર, ૨ એક વિતર્ક અપ્રવિચાર, ૩ સૂક્ષ્મકિય
અપ્રતિપાતિ અને ૪ વિગતકિય અનિવર્તી એ રીતે ૪ ચાર પ્રકારનું ધ્યાન . . ગયા અંકમાં “શમાઇક” ને બદલે ભૂલથી “ તુનાષ્ટક ” લખાએલું છે, તથા બીજા પ્લાકમાં એક નોટ લખાયેલું છે તે સુધારીને વાંચવું.
For Private And Personal Use Only
