Atmanand Prakash Pustak 090 Ank 06 07

Author(s): Pramodkant K Shah
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 8

ન્યાયાભાનિધિ શ્રીમત પૂજ્યપાદ આચાર્યશ્રી આત્મારામજીનું
વ્યક્તિ દર્શન શાહ નગીનદાસ હરજીવનદાસ (શતાબ્દિ ગ્રંથમાંથી સાભાર)
યુગે યુગે, યુગના પ્રમાણમાં ઘણીવાર સમાજની ધારક શક્તિ પ્રમાણે યુગાવતાર જન્મે છે; કોઈ કઈ વાર સમાજ-શક્તિથી અધિક પ્રચંડ, સમાજ ઝીલી ન શકે એવું સામા પ્રગટ થાય છે. એ સામાથ્ય માત્ર યુગાવતાર જ નહિ પણ યુગપ્રધાન અવતારે છે. યુગપ્રધાન આખા યુગને દોરે છે, ફેરવે છે અને તેને પલટો આપીને તેનું નવું સર્જન કરી નાંખે છે યુગાવતાર યુગને દોરે છે, તેને પલટો આપે છે અને તેને સંરક્ષક બનીને તેને કઈક નવીનતા દે છે. એક હોય છે અડ ક્રાંતિકાર, બીજો હોય છે સમર્થ સુધારક : બંને સમાજનાં ઘેરણાથી ખૂબ ઊંચા હોય છે.
બંનેમાં સુધારકતા અને ક્રાંતિકારત્વ હોય છે જ, પણ વધતા-ઓછા પ્રમાણમાં. નિશ્ચય, અડગતા અને સ્વતંત્રતા બન્નેમાં હોય છે, પણ સંરક્ષક-સુધારક ક્રાંતિને પગલે ચડી છેવટ સમાજની સ્થિતિને સુધારવા મથે છે; જ્યારે કાંતિકાર તને ખીલવી, પલટાવી, સારું હોય તેને પણ નવીનતા આપી તેમાંથી ક્રાંતિ જન્માવે છે, એક સુધારો જન્માવે છે, બીજે ક્રાંતિ અવતારે છે.
આ બેમાંથી આત્મારામજી કયા વામાં આવી શકે ? એ પ્રશ્નનો ઉત્તર આપતાં પહેલાં તેમની સ્થિતિને-સાગોને વિચાર કરીએ,
રાજા સ્થાપનાના હોંશીલા છતાં તેમાં નિષ્ફળ નીવડતાં. ધાડપાડુ ગણાતા પિતાના ત્રિ પત્ર ભાગ્યયોગે વણિક–વેના રક્ષણ તળે આવી રહ્યા. તે જ અરસામાં લગભગ પંજબકેશર રાગજીતસિંહનું મૃત્યુ થયું. પંજાબના વિગ્રહ થયા અને રિલામ યુગમાં સૌથી પ્રથમ પરીઓને શરણે જનાર પ્રાંત હારેલા, થાકેલા યોધ્ધા જેવા સૌથી છેલા વિદેશીઓને તાબે થયા. સમય પંજાબનો જ નહિ પણ આખા ભારતના એકાંન્તિકાળને આરંભ-યુગ હતા. દત્તા રામજણી ઉંમરનો થયો તે વેળાયે પંજાબના વિગ્રહ પૂરા થઈ ગયા હતા અને લાન્સ ભાઈ એ પંજાબને થાળે પાડતા હતા, અઢાર વર્ષની વયે દીક્ષા લીધા પછી ત્રણેક વર્ષ બળવા થયા અને કાપે. તે કાળ અકાંતિ, અવ્યવસ્થા અને અવિશ્વાસને હતા. મભયની બુમ તે ચોમેર પડી રહી હતી, અટલ ધર્મરક્ષણનું ઝનૂન તે કાળે ભારતના જીવનમંત્ર થઈ ગયું હતું.
આત્મારામજીનું વ્યક્તિત્વ, એ અતિ, અવિશ્વાસ અને ભવસ્થા તેમજ હિંસાના તાંડવથી ત્રાસી કડયું અને છેવટે ધર્મઝનને ઘડાયું. એ ઘડતરને અહિંસક ધર્મ જુદી દિશામાં વાળ્યું,
[ આમાનંદ પ્રકાશ