________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
એમનામાં શુષ્ક ક્રિયા જડતા આવતી કે નથી એમનામાં શુષ્ક જ્ઞાનજડતા ઉત્પન્ન થતી. એટલે જ એ શ્રાવક અને સાધુઓની ધાર્મિક ક્રિયાના શુદ્ધ આગ્રહી બને છે અને શાંતિસાગરને તેમજ હુકમ મુનિને નિરુત્તર કરી દે છે.
એ યુગ એટલે નવા નવા પાને જમાને, ખંડન-મંડનન કાળ, એમના પર એની અસર પ્રબળપણે થાય છે. હિંદુત્વને, આર્ય ત્વને શુદ્ધ કરવા જેમ દયાનંદ બંડન-મંડનની હાકલ કરે છે તેમ જૈનશાસનને ઉદ્ધારવા આત્મારામજી પણ એ જ પડકાર કરે છે. એમને પડકાર એકલા સ્થાનકવાસી સામે જ થતો નથી, પણ એમની યુક્તિઓ સર્વ ધર્મોને દઝાડે છે. વળી એ જૈનશાસનમાંથી તિવર્ગને, શિથિલાચારી મૂર્તિપૂજકને તેમ જ અમૂર્તિપૂજકને, હુકમ મુનિઓને અને શાંતિસાગરને પણ વીણી વીણીને ખંડન-મંડનની યુક્તિથી ઢીલા કરી નાંખે છે.
પણ એ શાત્ર ખંડનથી જ અટકીને ઊભા રહેતા નથી. મકાન પડવાનું કામ જેટલું સહેલું છે તેથી કઠણ મકાન ચણવાનું છે અને એથી યે વધારે મુશ્કેલ કામ તો છે સારું જૂનું સાચવીને. તેની સાથે કે ઉપર નવું ચણતર ઊભું કરવાનું. આત્મારામજીએ ખાસ નવું કાંઈ કર્યું નથી, પણ જાનું સારું સાચવી રાખીને, નકામું ને નબળું પાડી નાંખીને તેને સ્થાને નવું ચણતર જરૂર જેગું ઊભું કરવાને સબળ પ્રવાસ સેવ્યો છે.
એમનો સમક્તિશદ્વાર ગ્રંથ કે એમને અજ્ઞાનતિમિરભાસ્કર ગ્રંથ ખૂબ યુક્તિથી ભરેલા ડનનાં ઉદાહરણ પૂરાં પાડે છે, તે એમને તત્વનિર્ણયપ્રાસાદ ખંડન ઉપર નિયામક મંડન કર છે. અને એમના જેનતજ્વાદશ તો ખંડન-મંડન ઉપરાંત વ્યવહારનો પણ ઉત્તમ ગ્રંથ થઈ પડે છે.
એ ગ્રંથનો કેટલેક ભાગ એટલે સુંદર છે કે તેના લેખકને જૈનશાસનના અર્વાચીન મન કડીએ તો જરા યે અતિશયેક્તિ ગણાય નહિ. શ્રાવકના-ગૃહસ્થ ધર્મના આચારવિવાર અને રહેણીકરાણી, તેમ જ સાધુતાના આચારવિચાર અને તે સર્વ વ્યવહાર સાથે તત્ત્વના મેળવી ગુણીમાં એમને અનેકાંગી જ્ઞાન, વિશાળ વાચન અને મનન તેમજ શાશ્વત ધમ સાથે મેળ જતી સાચી વ્યવહારકુશળતા એ સેવે એ ગ્રંથના રચનારના બોદ્ધિક, વ્યવહારુ, તાર્કિક અને સંયુનિક વ્યક્તિ ત્વની પ્રબળ છાપ તટસ્થ વાચનાર પર પણ પાડ્યા વિના રહેતાં નથી.
મુંબઈ વિગેરે સ્થળોના વિરોધને પી જઈને એ શ્રી વિરચંદ ગાંધીને અમેરિકા માને છે.
એમાં પણ એમની શાસન–સેવાની ધગશ અને નીડરતાથી એમની નસે નસ તરબોળ થઈ રહી હોય એમ દેખાય છે.
એ જ મહિનામાં એક અંગ્રેજી ભણેલા યુવકને જૈન તત્ત્વના નિશ્ચયનય અને વ્યવહાર બેલડીનો આ સર ગળે ઊતારી દઈ તેને જગતની સર્વ ધર્મ પરિષદ માટે તૈયાર કરો અને તેમાં યશપ્રાપ્તિની ઈચ્છા વગર પણ અઢળક યશ કમાવે એ જેવી તેવી બુદ્ધિપ્રતિભાનું–જેવા તેવા વ્યક્તિત્વનું કામ ન હોય !
યુરોપીય વિદ્વાનોની શંકાનાં સમાધાન પણ એડલી જ કુશળતાથી એ કરે છે અને જૈનમત. બદ્ધમતની શાખા નહિ પણ એક ભિન્ન સનાતન ધર્મ-શાસન છે, એમ સાબીત કરી શકે છે. એ એમના વ્યક્તિત્વની જ્ઞાનસમૃદ્ધિનાં દર્શન કરનારને સાનંદ સંતોષ આપી રહે છે.
પ)
(આત્માનંદ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
