________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ઉપદેશકને મળી, પિતાની ઓળખાણ આપી, શું કરવું? ઉપનિષદમાં કહ્યું છે કે “સત્ય બોલવું, આભાર માની ત્યાંથી વિદાય થયા. ત્યાર બાદ પ્રિય બલવું, પણ અપ્રિય એવું સત્ય બેલવું ફરીથી દેખાય નહીં. કેટલાંક વર્ષો વહી ગયાં. નહીં.”૩ જે સત્ય બોલવાથી સામાને અપ્રિય લાગે અચાનક એક વખત તે બંનેને મેળાપ થઈ ગયા. તેમ હોય, તે તે સત્ય બોલવું નહીં, પણ મૌન ઉપદેશકે કહ્યું કે “ફરીથી તમે દેખાયા જ નહીં. ધારણ કરવું. આ સલાહ સર્વ પ્રસંગ માટે યોગ્ય આટલાં વર્ષો સુધી માં હતા?યુવાન, કે જે છે? અલબત્ત નકામા કારણ વિના અપ્રિય ભાષા તે વખતે પ્રૌઢ બની ચૂક્યું હતું, તેણે માનપૂર્વક બેલવી નહીં. “કાણને કારણે હિજડાને હિજડે, ઉત્તર આપેઃ “ગુરુદેવ, વખતે મને જીભ રોગીને રોગી કે ચોરને ચોર ન કહે” એ ઉપર કાબૂ રાખવાને-વાણી ઉપર સંયમ કેળવવા આદેશ આપવામાં આવ્યો છે અને તે બરાબર છે. ને ઉપદેશ આપ્યું હતું. ત્યારથી તે જીવનમાં પરંતુ આપણે આપણું કોઈ સ્વજનને તેને ઉતારવાને હું પ્રયત્ન કરી રહ્યો છું. આટલાં હિતના માટે બે કટુ શબ્દો કહેવાની ફરજ ઊભી વર્ષોના અંતે પણ તેમાં હું સફળ થયા નથી. થાય ત્યારે તે ન કહેતાં શું આપણે મૌન ધારણ હજી મારી વાણી ઉપર હું કાબૂ મેળવી શકે કરવું ? ખરી રીતે જ્યારે હિતકર અને પ્રિય વચ્ચે નથી. એટલે જ્યાં આ પ્રથમ ઉપદેશ હું જીવનમાં પસંદગીને પ્રશ્ન ઊભું થાય ત્યારે પ્રિયના ભેગે ઉતારી શકો ન હોઉં, ત્યાં બીજે ઉપદેશ લેવા હિતકરને પસંદગી આપવી જોઈએ. ગુરુજનેનાં કઈ રીતે આવું ?” વાણી ઉપર સંયમ કેળવો કડવાં વચનોથી તિરસ્કારાયેલા જેને મહત્તાને એ કેટલું દુષ્કર છે તે આ દષ્ટાંતથી સમજાશે. પામે છે. એવી સૂક્તિ ધ્યાનમાં રાખવા જેવી છે. આમ છતાં પણ વાણી ઉપર સંયમ કેળવે એ
- હવે આપણે શ્રી મ ભાઈએ આપેલ ફિલસુફ ખાસ જરૂરી છે. તેને અભાવે કેવા અનર્થે
બન્ડ રસેલનો દાખલે તપાસીએ. વ્યાઘે ઘાયલ સરજાય છે તે શ્રી મનસુખલાલભાઈ એ ઉદાહરણે કરેલી સેંકડી કઈ બાજુએ ગઈ છે તેમ વ્યાઘે આપી સમજાવ્યું છે.
પૂછતાં ફિલસુફે તે લકડીને બચાવવાના હેતુથી શ્રી મનસુખલાલભાઈએ વાણીના સંયમના બેટો જવાબ આપે અને પછી કહ્યું કે “આ મુખ્ય ત્રણ લક્ષણો જણાવ્યાં છે. તે એ છે કે પ્રસંગે હું સાચું બોલ્યા હોત તે વધારે સારો વાણી હંમેશાં સત્ય (તથ્ય), હિતકર (પધ્ય) અને માણસ ગણાત તેમ હું માનતા નથી.” આ પ્રિય હેવી જોઈએ. પણ આવું હંમેશાં શકય છે બાબતમાં મહાત્મા ગાંધીજીને અભિપ્રાય ટાંકતાં ખરું ? સત્ય હોય તે એકી સાથે હિતકર અને શ્રી મ. ભાઈ કહે છે કે વ્યાઘને ઉત્તર આપવા પ્રિય હોય તેવું કેટલીક વખત બનતું નથી. તે ફિલસુફ બંધાયા ન હતા. આ પ્રસંગે મૌન પછી સત્ય હિતકર હોય પણ પ્રિય ન હોય અથવા સત્યથી ચઢી જાય છે, અને શબ્દના પ્રયોગના પ્રિય હોય પણ હિતકર ન હોય તેવા પ્રસંગોએ બદલે મૌનમાં વધારે સત્યોપાસના રહેલી છે?
3. सत्ययात् प्रिय ब्रयात् मा ब्रूयात् सत्यमप्रियम् । ४. तहेव काण काणे चि पंडग पंडगे त्ति वा । वाहिय वा वि रोगि त्ति तेण चोरे त्ति नो वये ॥
દશવૈકા. અ. ५. गीभि गुरूणां परुषाक्षराभिस्तिरस्कृता, यान्ति नरा महत्वम् ॥ ૬. મૌનં સત્ય વિશિક્તિ !
આ ૭ ગા ૧૨
૧૮૬]
[આત્માનંદ પ્રકાશ
For Private And Personal Use Only
