________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
તરી શકતા નથી પરંતુ ડૂબી જાય છે તેમ ક્રિયા વગરનું જ્ઞાન પચતુલ્ય છે અને જ્ઞાન વગરની ક્રિયા અધતુલ્ય છે. બન્નેને સમન્વય સધાય ત્યારે જ મેાક્ષમાગ સધાય છે.
શ્રીમદ્ ઉમાસ્વાતિ વાચકનુ સમ્પર્શનજ્ઞાન ચાળ મોક્ષમાસૂત્ર પરમાત્મા મહાવીરનું છે. જેમ ખીજના ચંદ્રમાં ઊગે તે તે પછી અવશ્ય પૂર્ણિમા થવાની; તેમ આ માનવજન્મ પામી સભ્યક-શ્રદ્ધાનરૂપ પરિણામ આત્માએ મેળવ્યું ! અવશ્ય મુક્તિરૂપ ફળનું ખીજવવાયુ ને સંસ્કારા વધતાં વધતાં ગુણવિકાસ સધાતાં આત્મામાં અવશ્ય કેવલજ્ઞાન-દર્શનરૂપ પૂર્ણિમા થવાની. ક્ષાયપાત્મિક સમ્યકવના અસ ંખ્ય ભેદો હાવાથી આવે અને જાય
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
માનનારા હૈ।વાથી પરમાત્માના સ્યાદ્વાદ દૃષ્ટિખિ ૬વાળા માના અપલાપ કરે છે.
પરમાત્મા મહાવીરે જે સિદ્ધાંતે ભવિષ્યની પ્રજા સમક્ષ મૂકયા છે તે ૨+૨=૪ જેવા ચાસ છે, એમણે નવા મૂકયા નથી. પૂર્વના તીર્થંકરાના પણુ એ જ સિદ્ધાંતા છે. પાંચ કારણોથી પ્રત્યેક કા વ્યાવહારિક કે આધ્યાત્મિક સિદ્ધ થઇ શકે છે; કાળ, સ્વભાવ, ભવિતવ્યતા, પુરુષાર્થ અનેક આમાં ક્રાની કાઇ વખતે મુખ્યતા હૈાય છે અને અન્યની ગૌણતા હોય છે; માનવ જન્મ સુધીના વિકાસની પ્રથમની કાર્ડિએમાં ભવિષ્યતાની મુખ્યતા હોય છે અને અન્યની ગૌણુતા હેામ છે; માનવ જન્મ પામ્યા પછી તો પુરુષાર્થાંની મુખ્યતા હેાય છે. જો ક્રમ અને તેમ તે પણ છેવટે વધારેમાં વધારે અર્ધ પુદ્ગલ-કાર્યાં વગેરે ઉપર જ મનુષ્ય મુસ્તાક રહે તે પુરુષાથ કરી શકે નહિ. અને પુરુષાથ કર્યો વગર કન્ વિનાશ થઈ શકે તેમ નથી. છેવટે વિજય આત્માના પુરુષાર્થતા છે; કર્મને વિજય ભવ્યાત્મા ઉપર નથી જ, પરંતુ આપણા આત્માઓમાં ક્રમના ભૂતપૂર્વ સામ્રાજયને અંગે નિભળતા છે ત્યાં સુધી આપણને કાલને! પરિપાક થયે નથી-કનુ બળ છે, ભવિતવ્યતા બળવાન છે વગેરે વગેરે નિમિત્તોને આગળ કરી આપણી નિબળતા છુપાવવી પડે છે.
પરાવત કાળમાં આત્મ-પ્રકાશની પૂર્ણિમા થતાં સંપૂર્ણ પ્રકાશ પ્રકટવાને; શ્રી વીરપરમાત્માના આત્મામાં નયસારના ભવમાં આ ખીજ ઊગી ગયું હતુ. સ્યાદ્વાદ તે નયને સિદ્ધાંત પરમાત્માએ અદ્ભુતરીતે સમજાવ્યા કે જે અન્ય દનમાં નથી, વસ્તુને જુદા જુદા દૃષ્ટિબિંદુથી જોવું તે સ્યાદ્વાદ અને ભિન્ન ભિન્ન દષ્ટિબિંદુ તે નયેા. દૃષ્ટાંત તરીકે આપણે પરમાત્મા પાસે પ્રાથના કરીએ છીએ ૐ ‘ હે પ્રભુ ! અમાને તમારા જેવા બનાવેા. મુક્તિ આપે.’ શુ પ્રભુની પાતાની પાસે મુક્તિ નામની ચીજ છે કે તેઓ આપે ? નહિ જ; પરંતુ આ વ્યવહારનયનું વચન છે અને તે નય તરીકે ખરાખર છે. વાસ્તવિક રીતે એવભૂત નયથી આત્માને આત્માવડે આત્મા માટે આત્મામાંથી આત્માની મુક્તિ પ્રગટ કરી શકે છે. પણ તે પરમાત્માના અવલંબનથી અર્થાત્ નિમિત્તથી. નિમિત્ત અને ઉપાદાન બન્ને કારણેા મળે ત્યારે જ કાર્ય સિદ્ધ થઈ શકે છે. પ્રસંગે કહેવું પડે છે કે—જેઓ હમણાં હમણાં નિમિત્તને ઉપાદાન કારણુ ઉપર જ વજન આપી અણસમજુ આત્માઓને ક્રિયામાગ બંધ કરાવી રહ્યા છે તેઓ એકાંત નયને
.
મહાવીર ભગવાન
પરમાત્મા મહાવીરે ક`ના સિદ્ધાંત કેવલજ્ઞાનથી તપાસી જે રીતે રજૂ કર્યો છે તે અન્ય ઇ દર્શીનમાં નથી. સત્તુ વગર કાણુ આવા સૂક્ષ્મ સિદ્ધાંતા રજૂ કરી શકે ? આત્મા વિભાવ પરિણતિમાં પડે ત્યાર પછી રાગ દ્વેષ, ચાર કાયા અને પછીથી ઇન્દ્રિયા વિકારા અને શરીર, પુત્ર, પરિવાર, મકાનઃ હાટ, હવેલીમાં મમત્વા વષતા જાય. અને એ રીતે વિષચક્રમાં આત્મા ગુંચવાઈ રહ્યો છે. આ પ્રકારના કર્મો બાંધી રહ્યો છે, જ્ઞાન ચેતનાની જાગૃતિ વગર કર્યું ચેતના અને કમફળ ચેતના અનુભવી રહ્યો છે. આ ક્રમનુ વિશાળ અને સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ જૈન દાનમાં જ છે.
૫
For Private And Personal Use Only
