________________
રાજા પડીભર તા અકળાયા, પણ વળી પાછા સ્વસ્થ થઈ તે ઓલ્યા : “ ૫‘ખીરાજ ! ક્ષત્રિયવટ એ સાવ એવી વેપારની ચીજ નથી કે આપણા ત્રાજવામાં તાળાય. એવી એવી વાર્તાને તાળવાના ત્રાજવા પ્રભુએ સતાના હૃદયમાં જ ગાઠવ્યા છે. કાઈ પણ ઉપાયે હું તને આ હાલે આપવાના નથી. તેને બદલે તું બીજો જે આહાર માગે તે આપવા હું તૈયાર છું.”
ખાજ જરા વધારે નજીક આવીને ખેઠો અને ખોલ્યા : “ રાજન્ ! આ હાલાનુ લેાહી માંસ જેવું મીઠું' છે એવું મીઠું લેાહી માંસ તું મને કયાંથી આપીશુ ? તેં માટા મોટા યજ્ઞા કર્યાં છે એટલે કદાચ તારા લેાહી માંસ મીઠાં હોય ??’
રાજા તરત જ ખેાલી ઊઠયો : “ તે। હું મારા આખા દેહ આપવા તૈયાર છું. ભલા ખાજ ! તેં ઠીક મા` કાઢયો.”
ખાજ વળી. હસ્યા અને ખેલ્યા: “ તારા દેહ તા છે જ પણ મારાથી એ શી રીતે લેવાય ? તારા પર આ આખી પ્રજાના આધાર. તારા પર વર્ષોંશ્રમ ધમના આધાર. તારા પર આ હાલા જેવા અનેક દીન જીવાના આધાર. એ બધાયના આધારના નાશ કર` એ કેમ પાલવે? ને રાજા! તું પણુ એક હાલા માટે આ ત્રણ લેાકનું રાજ્ય, આ જુવાની, આવા સુંદર દેહ--આ બધું ક્ના કરવા તૈયાર થયા છે, એટલે તારા જેવા મને બીજો કાઈ મૂખ દેખાતા નથી.”
રાજાએ હરખાતાં હરખાતાં જણાવ્યું : “ પંખીરાજ! તારી વાત સાવ સાચી છે, વટને સાચવવાના આગ્રહ રાખનારા લેાકેા મૂર્ખ જ હાય છે. ડાઘા લેાકા માટેભાગે વટ જેવી ચીજને માનતા નથી, અને માને છે તે પ્રસંગ આવ્યે વટને જતેા કરતા અચકાતા નથી. દુનિયા આવા ડાઘા લેાકેાથી જ ચાલે છે. તું સાચું ખેલ્યેા એવું સાચું ભાગ્યે જ કાઈ ખેલે છે. સાચું ન ખાલવું એ પણ એક ડહાપણ જ છે ને ? ભાઈ! હવે તું કથારના ભૂખ્યા છે એટલે મને ખાવા માંડું, તું ખાતા જા અને આપણે વાત કરતા જઈશું.”
ખાજ ફરીવાર હસ્યા અને માલ્યા : “રંગ છે શિબિ રાજા! રંગ છે. તારે જેવી ક્ષત્રિયવટ છે તેવી મારે પક્ષીવટ છે. મારા અધિકાર આ હાલાના લેાહીમાંસ જેટલા જ લેાહીમાંસ પર છે. હું તને એમને એમ ખાવાને નથી. તું મને આ હાલાની ભારાભાર લેાહીમાંસ તાળી આપ એટલે તે લઈ લઈશ અને અમે બધાય તેનું ભાજન કરીશું.”
આજના આ વાકયો સાંભળીને રાજાએ તરત જ યજ્ઞશાળામાં જ ત્રાજવા મગાવ્યા. એકમાટી છરી મંગાવી, માંસને તાળનારા ખોલાવ્યા, અને પછી દેહના કાપ મૂકવા શરૂ કર્યાં. ત્રાજવાના એક પલ્લામાં હાલા ભેટો એટલે ખીજા પલ્લામાં રાજાએ પેાતાના જમણા પગ કાપીને મૂકયો.
σ
રાજાએ જમણા પગ કાપીને મૂકો અને તાળનારે ત્રાજવું ઊંચું કર્યું એટલે તરત જ બાજ ઓલ્યા : રાજન્ હજુ એહ્યું છે. હાલાવાળુ ત્રાજવું ઊંચું પણ નથી થતું.”
રાજાએ તત જ પેાતાના ડાખા પગ કાપીને પલ્લામાં મૂકયો. ત્રાજવું ફરીથી ઊંચું થયું અને બાજ ખાલ્યેા : ‘· રાજન્! હજી ઘેાડુ ઓછું લાગે છે આ હાલા ા ભારે વજનદાર છે.’
ત્યાર પછી તા રાજાએ જમણી જાંધ મૂકી, ડાબી જાંધ મૂકી અને છતાંયે ત્રાજવુઊંચું' પણ ન થયું એટલે તેા રાજા પેાતે જ આખા પલ્લામાં બેસી ગયા અને ખાલ્યા : “ પંખીરાજ ! હું નહાતા કહેતા કે મને જ ખાવા માંડ ! હવે તારા પણ વટ રહ્યો. લે આવ.”
રાજા આ પ્રમાણે ખેલે છે ત્યાં તે। આકાશમાંથી પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ ! લેાકેા બધા સ્તબ્ધ થઈ ગયા અને રાજાની સન્મુખ એ તેજસ્વી દેવા આવીને
ખડા થયા.
“ રાજન ! તને ધન્ય છે. તારા ત્યાગથી તે` ત્રણ લેાકાને આંજ્યા છે. અમે ધ્રુવા તારી પરીક્ષા કરવા માટે જ ખાજ અને હાલા થઈને આવ્યા હતા. તું જેને ડાહી દુનિયા કહે છે તે ડાહી દુનિયા તારા જેવા મૂર્ખાઓના પ્રભાવથી જ ફાવે છેએમ ખાતરી રાખજે, માનવી તે શું, પણ અમે દેવા પણ આવી મૂર્ખતાના પાઠ લેવા માટે તારા જેવાને હૂઁઢીએ છીએ. રાજન્ ! અમને રજા આપ.”
શિબિ ત્રાજવાના પલ્લામાંથી ઊભા થયા અને અને દેવાને પ્રણામ કરતા ખાલ્યા : “ પ્રભુ! ! મારાં પર આપે કૃપા કરી. આપની થી સેવા કરું ?”
4.
દેવા ચાલતા થયા અને જતાં જતાં કહેવા લાગ્યા : “ તારા જેવા સાધુ પુરુષાનુ` અસ્તિત્વ એ જ માનવ સમાની મેટામાં માટી સેવા છે. તારા જીવનની સુવાસ આસપાસ ફેલાય એથી વધારે માટી સેવા વ્ઝ શીહાય ?' એમ કહી દેવા અંતર્ધાન થઈ ગયા.
હા
