________________
મ ન ન મા દુરી શ્રી વિમર્શ નિદ્રાની કરકસર
માતાને મેળે પડી શક્તિનું કરાતું સ્તનપાન નિદ્રા એ નાનકડી નિવૃત્તિ છે, થેડી ઉઘતી વખતે જે સંકલ્પ-વિકલ્પ રાખે છે, વારનું મૃત્યુ છે. જે નિવૃત્તિ ભેગવી શકતે પોતાના માથા પર “આ કરવું ને તે કરવું”. નથી, તેનાથી પ્રવૃત્તિ પણ કરી શકાતી નથી. ના વિચારને મિથ્યાભાર ભરે છે, તે સારી
તો યાંથી રીતે ઉંઘી શકતું નથી. સ્વપ્નાઓ તેને ઉંઘ જેને મરતાં ન આવડે, તેને જીવતાં કયાંથી આવડે ? જે મરી જાણે છે, તે જ જીવી જાણે માણવા દેતાં નથી. સુપ્તાવસ્થામાં પ્રકૃતિ સાથે
તેનું તાદામ્ય થઈ શકતું નથી. પછી નવી છે, વીરનું એક જ મૃત્યુ હોય છે. ડરપોકના સેંકડો હોય છે. એ જ રીતે ઉંઘી શકતા નથી, શક્તિ આવે કયાંથી? તે સારી રીતે જાણી શકતો નથી.
શરીર આત્માનું મંદિર છે. ઉંઘ તેનું
સમારકામ છે. ઉંઘતી વખતે શરીરને થંભાવી ઉંઘ અને જાગૃતિ એ પરસ્પરાવલંબી છે.
- દેવું જોઈએ. અને પ્રત્યેક અવયવને ખાલી કરી A : Aી છે અને જાગૃતિ એ ખર્ચ નાંખવા જોઇએ. શરીરનાં બધાં અવયને પૂર્ણ છે. ઉંઘમાં શરીર નવી શક્તિઓ કમાય છે ,
- ક પણે શિથિલ (Relax) કર્યા વગર અને તેને અને જાગૃતિમાં તે ખર્ચે છે. જે કમાણી ન
પૂર્ણ આરામની સ્થિતિમાં રાખ્યા વગર ત્યાં હોય, તે ખર્ચ કેમ થઈ શકે? એથી ઉલટું
પૂણું સમારકામ થતું નથી. સુતી વખતે સમાજે ખર્ચ ન કરે, તેને કમાવવાને આનંદ પણ
રકામ કરનાર પ્રકૃતિને પૂર્ણપણે સંપાઈ જવું શી રીતે મળે? એમ છતાં લેકે નિદ્રાની
જોઈએ. આ સમારકામ વખતે અનુકૂળ સામગ્રી કિંમત ભાગ્યે જ સમજે છે. અતિનિદ્રા અને
અને પૂર્વ તૈયારી પણ જોઈએ. શાંત જગા, અનિદ્રા એ આધુનિક જગતના વ્યાપક
ખુલ્લી હવા, શરીરની સ્વચ્છતા, મનની પ્રસન્નતા રેગે છે.
વગેરે સમારકામની સામગ્રી છે. શ્રદ્ધાપૂર્વક જ એ પણ જીવનની મહત્વની ક્રિયા તન-મનને પરમાત્માને શરણે સેંપીને સૂવું એ છે. શામાં એને મુક્તિના અવિરત પ્રયાણના વગેરે સમારકામની પૂર્વ તૈયારી છે. સહાયક સામગ્રી માની છે. સામાન્ય રીતે નિત્ય
જેને આહાર પર કાબુ છે, જે શરીરમાં બે પ્રહરની વિધિપૂર્વક નિદ્રા ત્યાગી જીવનમાં
ઓછો કચરે થવા દે છે, જે અતિ શ્રેમથી પણ વિહિત કરાયેલી છે. તેની પાછળ નક્કર
શરીરને પ્રમાણ બહાર ઘસી નાંખતે નથી, જે હેતુ છે. જેમ વ્યક્તિ જીવનની દિવાલે તેડયા
બ્રહ્મચર્ય પાળી સમારકામમાં ચુના-માટી તૈયાર વિના, અહંકારની શૃંખલા ફેંકી દીધા વિના
: રાખે છે, જે પિતાની સુઘડ ટેથી રેગોને અને સંપૂર્ણ કામના રહિત થયા વિના સમાધિ
શરીરમાં પ્રવેશવા દેતું નથી, તે નિદ્રાને પૂર્ણ પ્રાપ્ત થતી નથી, તેમ જાગૃત જીવનની સાંકળે તેડયા વિના અને સંપૂર્ણ પણે મનને અને
લાભ ઉઠાવી શકે છે. શરીરને પ્રવૃત્તિમાંથી ખેંચી લીધા વિના સાચી થેડી ઉંઘ લેનારે ગાઢ ઉંઘ લેવી જોઈએ. નિદ્રા પ્રાપ્ત થતી નથી. સમાધિ એટલે ઉંઘમાં ખલેલ પહોંચે તેવા વાતાવરણમાં સવું બ્રહ્મ સાથે તાદામ્ય અને નિદ્રા એટલે પ્રકૃતિ- નહિ. જે જગ્યાએ શાંતિ હય, જીવજંતુને
