Aajna Sadhuo Navin Manas ne Dori Shake

Author(s): Sukhlal Sanghavi
Publisher: Z_Darshan_ane_Chintan_Part_2_004635.pdf

Page 5

૩૮૪ 1
દર્શન અને ચિંતન
કે અત્યારે જે અથડામણી સાધુઓ અને નવીન પ્રજા વચ્ચે દેખાય છે તેવી કાઈ પણ જાતની અથડામણી અત્યાર અગાઉ સાધુ અને ગૃહસ્થો વચ્ચે, ખાસ કરી કેળવણી અને સંસ્કારની બાબતમાં, ઊભી થયેલી ખરી? ઈતિહાસ કહે છે કે નહિ. શ્વેતાંબર સમાજમાં ભગવાન મહાવીર પછી અત્યાર લગીના ઇતિહાસમાં અનેક તકરારા, કલહા અને અથડામણી થયાનાં પ્રમાણે મળે છે, પણ એ અથડામણીએ જ્યારે ધાર્મિક હતી ત્યારે તેની બન્ને બાજુના વિધી સૂત્રધારા માત્ર સાધુએ જ રહેતા. સાધુએ પૂર્ણ અહિંસક હાઈ હિં་સાયુદ્ધ સીધી રીતે ખેલી ન શકે, એટલે દેરવણીનાં સૂત્રેા હાથમાં રાખી પોતપોતાના ગચ્છની છાવણુંીએમાં દાખલ થયેલ શ્રાવક સિપાઇઓ વાટે જ લડતા; અને એટલું બધું કૌશલપૂર્વક લતા કે લડવાની ભૂખ પણ સૌની શમે અને અહિંસા પણ સચવાઈ કહેવાય. એ રીતે જૂના ઈતિહાસમાં શ્રાવકા શ્રાવકા વચ્ચેની ધાર્મિક લડાઈ પણ ખરી રીતે સાધુ સાધુએ વચ્ચેની જ લડાઈ હતી. પણ આપણે જૂના ઇતિહાસમાં આજના જેવા એક પણ દાખલેો નહિ જોઈ શકીએ કે જેમાં સીધી રીતે સાધુએ અને શ્રાવકા વચ્ચે જ લડાઈ લડાયેલી હાય. આનાં કારણામાં ઊતરવું એ બહુ રસપ્રદ છે અને તે ઉપરથી વર્તમાન પરિસ્થિતિ સમજવામાં ભારે મદદ પણ મળે તેમ છે.
સાધુઓનુ બિંદુ
સાધુ
જૂના વખતમાં કેળવણીનું ધોરણ અને શ્રાવક વચ્ચે આજના જેવું ભિન્ન ન હતું. ગૃહસ્થે વ્યાપારધંધા કે વ્યવહારની બાબતમાં ગમે તેટલું પાવરધાપણુ મેળવે તાય ધાર્મિક શિક્ષણની બાબતમાં તેઓ સાધુઓને જ અનુસરતા. સાધુઓનું દૃષ્ટિબિંદુ એ જ ગૃહસ્થાનું દૃષ્ટિબિંદુ; સાધુઓનાં શાસ્ત્રો એ જ ગૃહસ્થાનાં અંતિમ પ્રમાણે। અને સાધુઓ દ્વારા દર્શાવાતા શીખવવાના વિષયે એજ ગૃહસ્થાના પણુ અભ્યાસના વિષયો, તેમ જ સાધુએ પૂરા પાડેલાં પુસ્તકે એ જ ગૃહસ્થાની વાચનમાળા અને લાયબ્રેરી. એટલે કેળવણી અને સંસ્કારની દરેક બાબતમાં ગૃહસ્થાને સાધુઓનું જ અનુકરણ કરવાનુ હેવાથી તેમનો ધર્મ હિન્દુસ્તાનની પતિવ્રતા નારીની પેઠે સાધુના પગલે પગલે જવા-આવવાને હતા. પતિનું તેજ એ જ પેાતાનુ તેજ એવી પતિવ્રતા સ્ત્રીની વ્યાખ્યા છે. તેથી એને સ્વતંત્ર પુરુષાર્થ કરવાપણુ ભાગ્યે જ રહે છે. જૈન ગૃહસ્થોની પણ શિક્ષણ અને સંસ્કારિતાની બાબતમાં એ જ સ્થિતિ રહી છે. સિદ્ધસેન અને સમતભદ્ર તાર્કિક ખરા, પશુ તે