________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
૧૮.
જૈનધર્મ પ્રકાશ.
પણ આવે છે. આ બાબતમાં પણ તેઓ જૈન ગ્રંથને બરોબર મળતા આવે છે. જૈન ધમની બુદ્ધ ધર્મથી સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આ પ્રમાણે સાબીત થવાથી અમે એક પગલું આ ગળ વધવા સમર્થ થયા. બુદ્ધકો વારંવાર નિગ્રંથ અથવા જેને તેના હરીફ ધર્મ તરીકે તેના ગ્રંથમાં દર્શાવે છે, પણ તેઓ આ પ્રમાણે કદી સૂચવતા નથી કે જૈન ધર્મ તે ન નીકળેલે ધર્મ છે. ઉલટું જે રીતિથી તેઓ જેનોને માટે બોલે છે તે તે સામું તેમજ બતાવે છે કે આ નિગ્રંથને ધર્મ ( જેનીઝમ) બુ દ્ધના સમય પહેલાં ઘણું વધે અગાઉ સ્થાપિત થયેલ ધર્મ છે, અથવા બીજા શબ્દોમાં બોલીએ તે જનધર્મ બુદ્ધ ધર્મ કરતાં ઘણું વધારે પ્રાચીન હેય તે સંભવ રહે છે. આ મતને વધારે દ્રઢ કરવાના કારણેને આપણે હવે પછી વિચાર કરશું. જ્યારે આપણે એક બાજુ બુદ્ધ ફલાફીના મુખ્ય નિયમને બારીકીથી અભ્યાસ કરીએ, અને બીજી બાજુ જૈન ફીલોસોફીના નિયમને પણ અવગાહીએ, ત્યારે તે બંને વચ્ચે એટલે મહદ અંતર ભાસે છે કે તે બંને એક મૂળમાંથી ઉત્પન્ન થયા હોય તે પણ વિચાર ટકી શકે નથી. બુદ્ધ કઈ પણ સત્તા સ્થાયી હોય તેમ માનતા નથી. તેઓ તે ફકત ચાલુ ઉત્પત્તિ માન્યા કરે છે. બુધે જે છેલ્લા શબ્દો ઉચ્ચાર્યા તે આ હતા કે “સર્વ અરથાયી-અધવે છે. કોઈ પણ સ્થીર, સ્થાયી, નિશ્ચળ, ધ નથી” સુષ્ટિમાં ઉત્પન્ન થયેલી સર્વ વસ્તુની અસ્થીરતા, ક્ષવિનાશી પણાના બુદ્ધના આ વિચારે પછીથી સર્વ વસ્તુ અધર છે, અસ્થીર છે તેવા ક્ષબુવિન શીપણાના સિદ્ધાંતને જન્મ આપે, કે જેનાથી હિંદુસ્તાનની સેફીમાં ઘણે ફેરફાર થયો. આ સિદ્ધાંત આ પ્રમાણે છે-દરેક વસ્તુ એક ક્ષશું માત્રજ જીવે છે, અને બીજી ક્ષણે તેને વિનાશ થઈ જાય છે, અને તેની જગ્યાએ તેવીજ જાતની બીજી વસ્તુ ઉત્પન્ન થઈ જાય છે. જેને આપણે અસ્તિત્વ અને વૃદ્ધિ કહીએ છીએ તે આવી રીતે ફવિનાશી અસ્તિત્વમાંથી ઉપજેલી વસ્તુઓ જ છે. પ્રત્યેક ક્ષણે ઉત્પત્તિ અને મૃયુ, તેવી વસ્તુની સ્થિતિમાંથી તેની વૃદ્ધિ થાય છે અને તેનું અસ્તિત્વ રહે છે. આ વિચિત્ર સિદ્ધાંતને વધારે સ્પષ્ટ રીતે સમજાવવા માટે મારે વધારે વિગતમાં ઉતરવું પડશે. તે તે ખુલ્લું જ છે કે બુદ્ધ લોકે કોઈપણ વસ્તુનું ચાલુ અસ્તિત્વ સ્થીર પણ, ધવપણું માનતા નથી, અને તે - મના આ નિયમોને તેઓ અનેક તર્કિક વિચારોથી અનુસરે છે. આ પ્રમાણે તે સિદ્ધાંતાનુસાર આત્મા અને પુદગળના પણ સ્થાયી અસ્તિત્વની તેઓ ના પાડે છે. આત્માના સ્થાયી અસ્તિત્વ-સ્થીર ભાવની માન્યતા રાખનાર તેમની દષ્ટિમાં મોટામાં મોટા નાસ્તિક ગણાય છે. આ સર્વે બાબતમાં જે લોકોની આ છે તેનાથી તદન અલગ નહીજ છે. તેમને મત પ્રમાણે આ
For Private And Personal Use Only
