________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
મ હા
વી ૨.
નિ વ ણ
પિતાને આત્મવિકાસ સાધવા અદ્વિતીય સહાયકના વિયોગથી અથવા તે નિરવધિ પ્રભુ પ્રત્યે પ્રશસ્ત રાગ હેવાથી ભવવાસિને પ્રભુના નિર્વાણને પ્રસંગ ભલે દુઃખદાયી નિવડ હોય, પરંતુ તાવિક દૃષ્ટિથી વિચાર કરીએ તો પ્રભુના પાંચે કલ્યાણક જીવમાત્રને સુખકારી જ છે. દીક્ષા, કેવળ અને નિર્વાણના સાધનભૂત શરીરમાં અવધિજ્ઞાન અને તીર્થકરનામકર્મ સહિત અવતર્યા માટે દેવગતિમાંથી ચ્યવન કલ્યાણક કહેવાયું. બાકીના દેવોનું વન–ચ્ચવીને મનુષ્ય દેહમાં અવતરી અનેક દેહ ધારણ કરવાના હે અથવા તો તે જ દેહમાં મુક્તિ મેળવી ચરમશરીરી થવાના છે કે તીર્થેશના દેહમાં ઉત્પન્ન થવાના હે-કલ્યાણક કહેવાતું નથી, કારણ કે તીર્થંકરનામકમવાળા જ દે અથવા નારકીઓ ચ્યવને જે માનવદેહમાં અવતરે છે ત્યાં તીર્થ સ્થાપે છે અને ધર્મને પ્રચાર કરે છે. બાકીના સામાન્ય કેવળી તીર્થ સ્થાપતા નથી, તેમજ સઘળા ય ઉપદેશ આપતા નથી. એટલા માટે તેમનામાં ઘણા ભેદ છે પણ તીર્થકરમાં કોઈ પણ ભેદ હૈ નથી. કેવળજ્ઞાન મેળવ્યા પછી સઘળાની એક સરખી પ્રવૃતિ હોય છે.
પ્રભુને જન્મ ભવ્યાત્માઓને તે સમયે અને ભાવીમાં આત્મહિત સાધવામાં કારણભૂત હોવાથી અવન, પછી જન્મ કલ્યાણક કહેવાય છે, ત્યારપછી ભવ્યાત્માઓને ચારિત્રમાર્ગના દર્શક અને કેવળજ્ઞાન મેળવવાને અચૂક ઉપાયસૂચક હોવાથી દીક્ષા કલ્યાણક અને પછી કર્મજન્ય અનેક પ્રકારના સંતાપોથી સંતપ્ત થયેલા ભવ્ય સંસારને ઉપદેશદ્વારા જાગૃત કરી પરમ શાંતિસ્વરૂપ મુક્તિની વાટે વાળ્યા માટે કેવળજ્ઞાન કલ્યાણક અને અંતે સર્વસંગથી મુકાઈ નિર્વાણ પામ્યા તે ભવ્યાત્માઓને શુદ્ધ સ્વરૂપના સંપૂર્ણ વિકાસનું બેધક હોવાથી નિર્વાણ પણ કલ્યાણક તરીકે કહેવાયું. આ પ્રમાણે પ્રભુની પાંચે અવસ્થા ઉત્તરોત્તર કમિક આત્મવિકાસવાળી હેવાથી અને ભાવવાસી ભવ્યજીને ક્રમિક આત્મિકવિકાસની બાધક અને સહાયક હોવાથી એકાંતિક, આત્યંતિક સુખદપણે કલ્યાણક તરીકે કહેવાઈ છે.
અદ્યપિ નિર્વાણ પછી સંપૂર્ણ વિકાસવાળી સિદ્ધાવસ્થામાં પ્રભુની સાદિ અનંત સ્થિરતા ભવ્ય સંસારને શેકપ્રદ હોય જ નહીં, અત્યંત હર્ષપ્રદ જ હોય છે; છતાં વિશ્વના સાચા હિતેષી અને નિષ્કારણું બંધુને હમેશને વિગ પ્રશસ્ત રાગી ભવ્યાત્માઓને અસહ્ય થઈ પડવાથી વિગસ્વરૂપ નિર્વાણુ શેકનું કારણ બન્યું. જે નિર્વાણ સુખદ અને હર્ષને હેતુ ન હેઈને કેવળ શેકતું જ કારણ હોત તે શ્રી ગૌતમ પ્રભુને શોકના અંતે પ્રાપ્ત થયેલ કેવળજ્ઞાનનું કારણ ન બનત.
જેમ દીપકના પાત્રમાંથી તેલ અને બત્તી બંને સર્વથા બળી જાય છે ત્યારે દીપક સર્વથા બુઝાઈ જાય છે, નિર્વાણ પામી જાય છે તેમ કામણ તૈજસ શરીરરૂપે તેલ અને આયુષ્ય કર્મના ઉદયરૂપ બત્તી સર્વથા બળી જવાથી એ શાસનનાયક પરમકૃપાળુ શ્રી મહાવીર પ્રભુ સંસારમાં ફરીને ન અવતરવારૂપ નિર્વાણ પામ્યા. જેઓ, એ પરમેચ્ચ
For Private And Personal Use Only
