Anusandhan 1995 00 SrNo 05

Author(s): Shilchandrasuri
Publisher: Kalikal Sarvagya Shri Hemchandracharya Navam Janmashatabdi Smruti Sanskar Shikshannidhi Ahmedabad

Page 77

(७०) मूकी दईश'. राजसभामां बेठेल चंद्र शेठ ए सांभळीने पछी पोताने घरे आव्यो. आगले दिवसे शेठे बाळकोने माटे तलसांकळी बनाववा तल लावी राख्या हता. बाळको तेना बूकडा भरतां घरमां भमतां हतां. ते वखते पेला राक्षसो अने तेमनी बहेन शेठना घर पासे आवी अंदर पेसवानो लाग जोतां दरवाजा आगळ अदृश्य रूपे ऊभा रह्यां. शेठ घर बच्चेना ओरडामा हता, त्यारे एक बाळके आवीने का, 'आ कडवा ने कांकरावाळा तल अमे केम खाईए ?' एटले खीजाईने शेठ बोल्या, 'कडुआ-बडुआ सोही खाहि' (एटले 'कडवा-बडवा जेवा छे तेवा खाओ'). दरवाजा पासे रहेला कडुआ,बडुआ अने सोहीए बाळकना धीमा शब्दो न सांभळ्या , पण शेठ चीडाईने मोटे अवाजे जे बोल्या ते सांभळ्यु. तेमने थयुं 'अहो ! अमे अदृश्य होवा छतां शेठने अमारा अहीं होवानी अने नामोनी पण खबर पडी गई ! तेमनी पासे मंत्रशक्ति लागे छे. आपणने खाई जवान कहे छे'. डरीने राक्षसो प्रकट थई आवीने शेठने पगे पड्या, अने तेमना नामकाम जाहेर करवा वीनव्या. शेठे एक वार राजानी समक्ष रजू करी पछी तेमने मुक्त करवानुं अभयदान आप्यु.
___कथानो आधारभूत कथाघटक विवध रूपांतरे भारतीय कथापरंपरामां अने विदेशनी लोककथाओमां मळे छे. जेम के जैन परंपरानी यव राजर्षिनी कथामां, 'धम्ममद'-अट्ठकथामांनी एक कथामां, गुजरात-राजस्थाननी टीडा जोशीनी कथामां, गुजराती 'गुरुमंतर' के 'घसो लालिया घसो' अने 'खडबड खडबड खोदत है' ए लोककथाओमां वगेरे वगेरे. विगते चर्चा माटे जुओ मारो लेख The Tale of the Royal Monk Yava (Indological Studies, पृ. ३४२-३४३.)
अमुक संदर्भमां बोलायेलां वचनो योगानुयोग बीजाओने काने पडतां तेओ जुदा ज अर्थमां ( पोताने लागु पडतां) समजी बेसे छे, अने परिणामे हत्यारो पोते पकडाई गयो एम समजीने शरणे आवे छे, जेथी वक्ता बची जाय छे-एवा स्वरूपनो आ घटक छे. आर्ने-टोम्प्सननी कथाप्रकृतिनी सूचिमा एनो क्रमांक १६४१ छे. (The Doctor Know-all-सर्वज्ञ डोक्टर). टोम्प्सने तेमना पुस्तक The Folktaleमां युरोप अने एशियामां तेनां चारसोथी वधु रूपांतरो मळतां होवानुं नोंध्युं छे. (पृ. १४४१४५).