Book Title: Sanskritini Rasdhar Part 05 Author(s): Purnachandrasuri Publisher: Panchprasthan Punyasmruti Prakashan Catalog link: https://jainqq.org/explore/023293/1 JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLYPage #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ I - , rTaka vs , ?* s h-lelle saMskRtinI rasadhAra pU.AcAryadeva zrImad vijaya pUrNacandrasUrIzvarajI mahArAja Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pU. AcArya zrI vijaya yugacandrasUrijI mahArAja prerita zrImatI sUrajabena rIkhavacaMda saMghavI graMthamALA-16 saMskRtinI 2sadhAra bhAga-5 P zauryano zaMkhanAda jagavatA prasaMgo. zabdazilpI siddhahastalekhaka pravacana zrutatIrtha preraka pU. AcAryadeva zrImad vijaya pUrNacandrasUrIzvarajI mahArAja vijayazIlacaMdrasUri graMtha saMgraha prakAzaka paMcaprasthAna puNyasmRti prakAzana 10-3268-A, kAjInuM medAna, gopIpurA, surata-395001 7), '. Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzana-nimitta sUrimaMtra prabhAvaka pU.AcAryadeva zrImad vijaya pUrNacandrasUrIzvarajI mahArAjAnA AcAryapadArohaNanA 25 varSa rajata utsava prasaMga vi.saM. 2047-2072 lekhaka paricaya jainazAsana ziratAja pU. AcAryadeva zrImad vijaya rAmacandrasUrIzvarajI mahArAjAnA paTTaprabhAvaka siMhasattvanA svAmI pU. AcAryadeva zrImad vijaya mukticandrasUrIzvarajI mahArAjAnA paTTapradyotaka prazamarasa pAyonidhi pU. AcAryadeva zrImad vijaya jayakuMjarasUrIzvarajI mahArAjAnA paTTadhararatna siddhahastalekhaka pU. AcAryadeva zrImad vijaya pUrNacandrasUrIzvarajI mahArAja nAma : saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Sanskruti's Rasdhar Part-5 prakAzana : vaizAkha-2072, me-2016 AvRtti : prathama sAhityasevA : 40-00 pRSTha : 8 + 120 prati : 2000 mukhya saMparkasUtra ramezabhAI saMghavI - surata.(mo.) 9376770777 prAptisthAna (1) jitendra kvelarsa 100, bhaMDArI sTrITa, goLadevala, muMbaI-4 (mo.) 9819643462. (3) gUrjara prakAzana ratanapoLa nAkA sAme, gAMdhImArga, a'vAda-1 phonaH 079-22144663 (4) pravacana zratatIrtha viramagAma hAIve, zaMkhezvara. (mo.) 8469377929 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________>y}} { thaI oNLa oLakha Sinojke Tujh haP na ne lEURts | sAhitya tI sAhitya tIrthanA yAtrikanI oLakha sAhitya nI inspe[* #gone big drink m Re yAtrikanI oLakha sAhitya tIrthanA yAtrikanI oLakha sAhitya tIrthanA trikanI oLakha yAtrikanI oLakha sAhitya sAthenA yAtrikanI oLaka yAtrikanI oLakha mahatva nIghanA yAtrikanI oLakha sAhitya 1f*xX] FR[ H]he "KE: A fee re ante_F%EJ | zruta jemano zvAsa che, bahuzrutone jemanA upara vizvAsa che. emane bhaktonI jarUra nathI, bhaktone emanI jarUra che. kAraNa ? emanA hAthamAM jAdu che. emaNe pasaMda karelA khUNe, sAhitya sarjananI kSaNe bhaktone pravezavuM hoya to bhale, sAhityano zuddha zvAsa phephasAmAM bharavo hoya to bhale, nahitara ApaNe ApaNI rIte rahevuM. 'nadInI jema nirAMte vahevuM'. A paMktimAM mAnanArA A sAhitya puruSa koIne joIne pANI pANI thayA nathI. AcArya haribhadrasUrijI hoya ke upAdhyAya yazovijayajI, mahArAjA kumArapALa hoya ke mahArANA pratApa, daMDanAyaka vimala hoya ke mahAmaMtrI vastupAla teozrI darekane maLI cUkyA che, joI cUkyA che, sparzI cUkyA che, itihAsane emaNe prAmANikatAthI rajU karyo che, ekAda-be ujaLI bAju dharAvanArA cora lUMTArAone devanA dIkarA jevA batAvanArA ke ekAda-be nabaLI bAju dharAvanArA rAjA mahArAjAone adhamapAtra rUpe darzAvanArA lekhakothI emanI kalama alaga tarI Ave che. sukRta sAgara, paLapaLanA palaTA, mRgajaLanI mAyA, naLa damayaMtI, mahAsatI mRgAvatI, mahArAjA khAravela, 24 tIrthaMkara, vimala maMtrIzvara, pATalIputra AvI aDhaLaka kRtiothI teoe sAmAnya janamAnasamAM saMskAranuM siMcana ne vairAgyanuM vAvetara karyuM che. 'ko'kanA te veNane vINI-vINIne vIrA UchI udhArA na karIe' kavinA A zabdo mujaba siddhahastasAhitya sarjaka pUjya AcAryadeva zrImad vijaya pUrNacandrasUrIzvarajI mahArAja haMmezA potAne tuMbaDe ja taratA rahyA che. teozrInA caraNa kamalamAM nata mastake namana... bhAvasabhara vaMdana... Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ B prakAzakIya sAhitya prakAzana samaja ane samAjanA ghaDataranuM preraka paribaLa che. AjanA karALa kalikALamAM co tarapha vera-vAsanA-viplava AdinI vikRtie mAjhA mUkI che. jIvana jIvavAnI dizA ane dazAthI mAnava samUha vikhUTo paDato jaI rahyo che, tyAre saMskAra-saMskRti-sadAcAra-dharmatIrtharakSA-ahiMsA kAje prANa pUre tevA sAhitya prakAzananI AvazyakatA ati vadhatI jAya che. dharmane jIvananI mukhya dharI para sthira karyA pachI mAnava mAtranI pragati sunizcita che. vAstavika AdhAra tarIke jo koI hoya, to te dharma ne mAtra dharma che. AvA dharmane prANAMte paNa jALavavAnI neka ane Teka pedA thAya, tevA zubha-AzayathI pUjyazrInI kAmaNagArI ane kasAyelI kalame kaMDArAyela sAhitya siMdhumAMthI nAnakaDA biMduo rUpe A pustako prakAzita karatA amArA aMtarano AnaMda niravadhi bane che. sAhitya sarjaka pUjyazrIno ApaNA sahu upara amApa upakAra che. AvuM suddhu-saraLa-sAttvika-romAMcaka-rasALa-bodhaprada sAhityalekhana karIne pUjyazrIe vizALa vAcaka vargane RNI banAvyo che. sUrimaMtra prabhAvaka pU.AcAryadeva zrImad vijaya pUrNacandrasUrIzvarajI mahArAjAnA AcAryapadArohaNanA 25 varSanA zubha-AlaMbanane prApta karIne pUjyazrI likhita 25 pustakonuM eka sAthe prakAzana karavAno je puNyalAbha amane prApta thayo che, tethI amo dhanyatA anubhavIe chIe. zaMkhezvara tIrthanA pravezadvAra samA pravacana zrutatIrthanAM prAMgaNe caturmukha jinAlayanI prathama sAlagIrI utsava daramyAna sUripada rajata varSa dina vaizAkha suda-6nI pAvana ghaDIe pragaTa thatA A sAhitya saMpuTanA prakAzana kAryamAM pUjyazrInA ziSya parivArarUpa zramaNa-zramaNI bhagavaMtonA suMdara sahayoga pUrvaka amArA saMsthAnA mArgadarzaka hRdayasparzI pravacanakAra pU.AcAryadeva zrImad vijaya yugacandrasUrijI mahArAjAnA sadupadezathI je gurubhakto-zrutabhakto udAradile lAbhAnvita banyA che, tenI A take hArdika anumodanA karIe chIe. seMkaDo hAthomAM zobhAvatA A sAhityane hajAro hAthomAM ramatuM karavA Apa sahu vAcakonA sahakAranI sadAya apekSA sAthe....... li. paMcaprasthAna puNyasmRti prakAzana vatI rameza rIkhavacaMda saMghavI - surata Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ se sUripada rajatavarSa utsava prasaMge prakAzita 25 pustaka prakAzananA . ja lAbhArthI parivuM mukhya dAtA * zrImAna azokabhAI gajerA - lakSmI DAyamaMDa, muMbai * mAtuzrI haMsAbenanA AtmazreyArthe baMsIlAla zAMtilAla dalAla - muMbaI * zrImatI cetanAbena rohitabhAi jogANI - muMbaI * zrImatI sonalabena ketanabhAi jhaverI- muMbaI * zrImatI pArUlabena bharatabhAi kApaDIyA - amadAvAda * zrImatI sejalabenanA upadhAna nimitte candrAbena navInacandra zAha-muMbai * zrImatI parIdAbena hItezabhAi sarakAra - muMbai zrImatI sarojabena bhadrikalAla zropha - amadAvAda zrImatI gItAbena svarUpacaMda mahetA - muMbaI zrImatI dharmiSThAbena sudhIrabhAi zAha - amadAvAda * zrImatI haMsAbena jayaMtIbhAI zAha - muMbaI zrImAna naTavaralAla mULacaMda zAha - mAsararoDavALA, muMbaI zrImatI mamatAbena lalitabhAI bI. paTavA - visanagara * zrImatI mAyAbena ketanabhAi vasaMtalAla kapAsI - amadAvAda * zrImAna umedamalajI bAbulAlajI jaina - takhatagaDha (rAjasthAna) * tIrtharatna kevalacaMdajI chogAlAlajI saMkalezA (rAmA) - kalyANa * zrImAna bhAgacaMdajI gaNezamalajI zrIzrImAla - kalyANa * pravINakumAra pukharAjajI pholAmuthAnA AtmazreyArthe (Ahora) - kalyANa * zrImatI pArUlabena rAjezabhAi chaganalAla zAha - vApI * nagInabhAi pauSadhazALAnA ArAdhaka bhAio - pATaNa * zrImatI paMkubAI khemacaMdajI cauhANa parivAra - dAMtarAi mATe che. tu che , Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * mAtuzrI maMganIbAi bAbulAlajI pratApajI satAvata (harajI) - bhivaMDI DaoN. bhAnubena jayaMtIlAla zAha - satrA - muMbaI * manubhAI trikamalAlanA AtmazreyArthe ha. zaileSabhAi zAha - amadAvAda sva. revIbAi mAMgIlAlajI javAnalamajI paramAra ha. ghIsulAla, kuMdanamala, DaoN. zreNika, saMprati, DaoN.vimala - valavaNa-pUnA * zrImatI razmibenanA aDhArIyA upadhAnanA upalakSyamAM ha.mahendrabhAi jamanAdAsa dozI, sAgara, sau. priyaMkA tathA aMbara-kolakAttA mAtuzrI jayAbena becaradAsa mahetA parivAra - jesara - mahuvA ha. rAjubhAi DoMbivalI zrImAna cunIlAlajI ghamaMDIrAmajI caMdana - sAMcora caMdana sTIla limiTeDa-muMbai bhAi kIrtikumAra, mAtuzrI zAMtAbena, pitAzrI mohanalAla jhaveracaMda jhaverI - kheralAvavALA (tArAbAga-muMbai)nA sukRtanI anumodanArthe ha. maMjulAbena mahendrabhAI gAMdhI - muMbai a.sau. indrAbena rAkezakumAra chatragotAnA lagnajIvananA 25 varSanA upalakSyamAM - Ahora - kalyANa kIracaMdabhAi je. zeTha tathA manojabhAi ke. zeThanA AtmazreyArthe ha. nIlAbena, kalpaka - sau.urvi, ku. dhanvI zeTha parivAra - surendranagara * ghoTI nivAsI sva. jayaMtIlAla caMdulAla mahetAnA smaraNArthe ha. ratibhAi, vizAlakumAra, darzana, vardhana dozI jabIbena pUnamacaMdabhAi parasottamadAsa - jetaDAvALA - amadAvAda ha. vipula - sau. saMgItA, piyuSa-sau. sejala * sva. indumatIbena nAthAlAla caMpAlAla zAhanA AtmazreyArthe anIlAbena bhupendrabhAi. putra : DaoN. aMkuza, Atiza, anupa, putravadhU : DaoN. dIpA, rUpAlI, pannA, pautra : mokSita, Arava, vihAna, pautrI : svarA - kalyANa Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ * pU.sA.zrI ramyazreyAzrIjInA sadupadezathI mAlegAMva nivAsI zrImatI kAMtAbena ratilAla zAha baMdhu parivAra DaoN. zaileSabhAi-sunaMdAbena, azokabhAi-sunItAbena, AziSabhAi-nayanAbena, zrIpALa-nehA, RSabha-RtvI putrI : zuklAbena vilAsakumAra zAha ku. mAcA-svIsA * bhAbharatIrthanivAsI mAtuzrI dhuDIbena kAMtilAla jIvatalAla zeTha parivAra ha. rAjendrakumAra - urmilAbena, putra : darzana-vItarAga, putrI : zItala, kIMjala, prapautra : hitAMza, prapautrI : stuti, kriyA. * zrI caMpatalAlajI jasarAjajI dosI - sirohI (rAja.) dha.5. lIlAdevI, putra - mukeza, pravINa, vimala, vipIna. sahayogI. * zaMkhezvara pravacana zrutatIrtha (vi.saM.2072)nA upadhAnatapanA ArAdhako * jAsudabenanA AtmazreyArthe navInabhAI caMdulAla viravADIyA jetaDA - surata * zrImatI damayaMtIbena praphulacandra zAha - khoDalA - muMbaI * zrImAna dinezabhAi popaTalAla zAha - dhANadhA - muMbai * zrImatI bhAgavaMtIbena caMpAlAlajI pAlarecA - lakhamAvA - muMbai zrImatI lalitAbena navInabhAI copaDA - ghoTI * eka gurubhakta parivAra - kalyANa * zrImAna dinezakumAra pravINakumArajI jaina - vAzI - muMbaI * zrImatI devIbena evaMtIlAla kAMtilAla dozI, rAdhanapura - muMbaI * zrImatI badAmIbena devIcaMdajI sisodIyAharaNa, posAliyA - thANA * zrImAna pArasamalajI pukharAjajI chAjeDa - mAlagaDha - aMdherI, muMbai * mAtuzrI maNIbena phulacaMda karaNIyA - jAmanagara - muluMDa-muMbaI Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kathAkama 13 16 11 31 36 44 sAco saMnyAsI keTalo badho nirapekSa hoya? . nIDara vyaktitva ane vaphtatva bahAravaTiyo chatAM jogIdAsa rAjadharma tarapha AMgaLI cIMdhaNuM 5 siMhasattvanuM svAmItva goMDalanuM gaurava kevAe rAjA!kevI eprajA! bhAlAdhArI jyAre mALAdhArI bane che. lUMTanI lohiyALa -lAkSmInuM prAyazcita so so salAma saMskRtine 11 saMskRtinI surakSA kAje 12 vArAMganA jyAre vIrAMganAbane che 13 marIne paNa jIvavAdo! 14 parAI pIDa 15 hindutvanI nekaTeka 16 rahI gayo raMga rajapUtAIno! 17 rAjadharmanI maryAdA 18 sagharSa: dharmanAkAme!sattAnI sAme 19 sacanI surakSA kAje saMgrAma 52 paC 25 73 78 84 89 103 111 Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ illulu sAco saMnyAsI keTalo badho nirapekSa hoya ? atithine AvakAra-satkAra Apavo e jema AryaprajAnA lohImAM dhabakato dharmasaMskAra gaNAya, ema yajamAna taraphathI sevA-satkAra meLavavA aMgenI nirapekSatA e saMta-saMnyAsInI vRtti-pravRttimAM vaNAI gayelI vizeSatA gaNAya. saMta-saMnyAsInI nirapekSa-vRttinA prabhAve paNa prajAnI atithi-satkAranI bhAvanAmAM vRddhi thayA karatI, ane prajAnI AvI bhAvanA joIne saMta-saMnyAsIonI yajamAna pAsethI ochAmAM ochI sevA svIkAravAnI nirapekSa-vRtti sudaDha banatI jatI. A bhUtakALa hato, vartamAna kALamAM lagabhaga viparItatA dRSTigocara thayA vinA nathI rahetI. Aje yajamAna pAsethI sevA svIkAratA rahevAnI vRtti eka tarapha prabaLa banI rahI che, tyAre bIjI tarapha yajamAnamAM atithisatkAranI bhAvanAmAM oTa AvelI jaNAya che. najIkanA bhUtakALamAM thayelA sAdhu-saMto-saMnyAsIonI sevA mATe yajamAnamAM keTalI badhI samutsukatA jovA maLatI, tyAre eno svIkAra karavA aMge saMnyAsIo keTalI badhI nirapekSatA dAkhavatA, eno Adarza namUno gaNI zakAya, evo bajaraMgadAsajInA jIvanano eka prasaMga khAsa saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khAsa jANavA jevo che. soraThanA gAmaDe gAmaDe maDhulImAM phoTA rUpe darzana ApatA ane bApA sItArAma' tarIke Aje biradAvAtA saMta bajaraMgadAsajI lagabhaga bagadANA gAmamAM ja vasavATa karatA. Aje jemanAmAM AsthA dharAvato varga Thera Thera patharAyelo jovA maLe che, e AsthAnAM bIjA varSo pUrve ropAI gayelAM hatAM. ethI e kALamAM paNa emanA pratye anokhI AsthA dharAvato varga A "bApu"nI AgatA-svAgatA karavA kAje badhuM ja karI chUTato. paNa yajamAna pAse ochAmAM ochI apekSA rAkhanArA bApu lagabhaga e sevA svIkAratA nahi. bagadANA nA nivAsa daramiyAna to bajaraMgadAsajInI AsapAsa pacIsa-pacAsa saMtono kAphalo jAmelo ja raheto ane Azrama dvArA badhI ja sagavaDa suvidhA sAcavI levAmAM AvatI, paNa jyAre bahAragAma javAnuM thAya, tyAre paNa Avo ja kAphalo emanI sAthe raheto, ethI gAme gAma patharAyelA emanA bhakta-yajamAno taraphathI bhojana Adino lAbha levA mATe atyAgraha thayA vinA na raheto. e Agrahane nakAravA jatAM yajamAnanuM dila dubhAyA vinA na rahetuM ane AvakAravA jAya to bApAnuM potAnuM dila dubhAtuM hatuM. kema ke A rItanuM yajamAnanuM AmaMtraNa svIkArAya, to bhaktivaza yajamAnane khaDepage potAnI sevAmAM sajja rahevuM paDe, yajamAna joke AvI sevA bhaktibhAvathI UchaLatA haiye kare. paNa ATalIya takalIpha potAnA nimitte sAmAne ApavI paDe, e emanA dilane DaMkhatuM hatuM. yajamAnanA atyAgrahane svIkAravAnuM TaLI jAya, nakAra bhaNavA dvArA yajamAnanA dilanI dubhavaNImAM potAne nimitta na banavuM paDe ane Ama chatAM baMnenAM dila saMtoSAya, evo mArga zodhatA zodhatA aMte bajaraMgadAsajIe manomana vicArIne eka lUha ghaDI kADhyo. A yUharacanA aneka yajamAno samakSa AbAda saphaLa thavA pAmI. saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ eka dahADo bApunI savArI amarelInI bAjumAM AvelA phattepurA tarapha ravAnA thaI. bhojA bhagatanI jagA tarIke prasiddha eka sthAnamAM satsaMga-bhajana-bhojanano kAryakrama raMgecaMge patAvIne bagadANA tarapha pAchA vaLatAM moDuM thatA lavajI bhagata nAmanA eka yajamAne vALa patAvIne javA eTalo badho atyAgraha karyo ke, bApu ene spaSTa rIte nakArI na zakyA. ethI ja emaNe yUharacanA mujaba javAba vALyo ke, mArA khAsa sevaka sekreTarIne pUchIne pachI ja nakkI karI zakAya ke, vALu karIne nIkaLavuM ke bagadANA jaIne vALuM karavuM! lavajI bhagatane e vAtanuM atyAzcarya thayuM ke, bApA vaLI sekreTarI rAkhatA kyArathI thaI gayA? Ama chatAM akSara paNa bolyA vinA lavajI bhagata sekreTarInA AgamananI vATa jovA mAMDyA, tyAM to bApAe thelAmAMthI eka bAkasa kADhyuM ane ene addhara uchALyuM. nIce paDelA bAkasanI chApa para daSTipAta karIne bApAe javAba vALatAM kahyuM ke, lavajI bhagata! vaLI kyAreka pAchA AvIzuM, tyAre vAta ! e vakhate tamArA AmaMtraNa aMge vicArIzuM. sekreTarInA saMketa mujaba vALu mATenuM AmaMtraNa atyAre - Aje to svIkArI zakAya ema nathI. ATalo javAba vALIne bApue javAnI taiyArI karavA mAMDI. sekreTarI tarIke koI vyaktinuM Agamana thayuM na hatuM, bApAe eka bAkasa uchALyuM hatuM ane nIce paDelA bAkasanI chApa para najara karIne ja sekreTarInA saMketanA nAme emaNe je nirNaya lIdho hato, enuM rahasya jANavAnI adamya jijJAsA jAgI hovA chatAM atyAre pUchavAno avakAza na hovAthI bApAne vidAya ApIne lavajI bhagata pAchA vaLyA. tyAre emaNe manomana evo nirNaya laI lIdho ke, vahelItake bagadANA jaIne sekreTarInA saMketanuM rahasya jANavuM.. lavajI bhagata sAthe eTalI badhI AtmIyatA hatI ke, emanA Agrahane AvakAryA vinA cAle ema ja na hatuM, paNa yUharacanAnA saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AdhAre sahelAIthI emane samajAvI-saMtoSIne bApA, bagadANApAchA AvI zakyA hatA, enI prasannatA anubhavatA bApAnI samakSa thoDA ja divaso bAda lavajI bhagata ekAeka upasthita thaI gayA. emano pahelo ja prazna e hato ke, Apa vidAya thayA tyArathI sekreTarInA saMketanuM rahasya jANavA huM atyAtura chuM. A prazna sAMbhaLIne bApAne thayuM ke, lavajI bhagata samakSa ghUha racanAnuM rahasya khulluM karavuM ja paDaze. rahasyanI pUrvabhUmikA racavA emaNe kahyuM : atithino satkAra e yajamAnano dharma che. ema e Atithya svIkAravuM ja paDe, ema hoya to bane eTaluM ochuM svIkAravuM, e saMta-saMnyAsIno dharma che. mATe yajamAna bhojana bhaktipUrvaka sevAmAM khaDe page sajja rahevA taiyAra hoya, toya mArA nimitte koIne AvI takalIpha na paDe, e mATe to vaphAdAra sekreTarI pAse apekSita icchita saMketa meLavIne pachI ja nirNaya karavAnI rItarasama meM apanAvI che. Agraha vadhI jAya tyAre huM yajamAnane kahuM chuM ke, mArI paNa nahi, tArI paNa nahi, A sekreTarInI marajI mujaba nirNaya levAno! A bAkasa huM uchALuM chuM, nIce paDyA bAda enI para baLadanI chApa UpasI Ave, to tArA Agraha aMge bhaviSyamAM vicAravAnuM ane ghoDAnI chApa UpasI Ave, to to tAruM AmaMtraNa kazI AnAkAnI vinA mAnya rAkhavAnuM ! lavajI bhagate vacamAM ja prazna karyo ke, bApu ! ApanI marajI to yajamAnane takalIpha na ApavI evI ja hoya che. mATe kadAca baLadanI chApa UpasI na Ave, to to yajamAnanAM bhAgya khUlI gayAM, ema mAnavuM paDe ne? bApue kahyuM : nA AvuM bane ja nahi ne ? sekreTarI eTalo badho vaphAdAra che ke, mArI marajI mujabano ja saMketa e darzAve, mATe ja meM saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ be bAju baLadanI chApa dharAvatA bAkasane sekreTarInI javAbadArI soMpI che. ATaluM bolIne bApu hasI paDyA. lavajI bhagate kahyuM ke, ApanuM hAsya mArA jevA yajamAna mATe raDavAnuM kAraNa banI jAya enuM zuM? bApue TUMko paNa sacoTa javAba vALyo : bhagata! sevA mATeno taravarato talasATa e sevakanI zobhA che, paNa sevAnI apekSApUrvakano thoDoya valavalATa, e to svAmInuM bhUSaNa nahi, kAramuM dUSaNa gaNAya. bApA sItArAma maDhulImAM phoTA rUpe darzana detA hovA chatAM janajananA haiye Ajeya jIvatA jAgatA che, ane vimAnamAM UDanAra keTalAya saMnyAsIo AzramanAM AlIzAna maMdiromAM ja pratiSThita che, lokahaiyAmAM eo hAjarAhajUra jovA maLatA nathI, AnI pAchaLanAM kAraNa-vAraNa paNa A prasaMganA mAdhyame nathI jANI zakAtAM zuM? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nIDara vyaktitva ane vaphtatva mukhamAMthI mulAyama ane madhamIThuM mAkhaNa jharatuM hoya, hAtha dvArA suMdara zabdonA sAthiyA racAtA hoya ane jenA kALaje khuzAmatano khajAno abhare bharyo hoya, evA kaviono kyAreya dukALa jovA maLato nathI. AthI viparIta jenuM mukha satyanA srota samuM hoya, jenA hAtha hakIkatane ja sAtha ApatA hoya temaja khuzAmatanI khidamatagArI jenA mATe svapnaya saMbhavita na hoya, evA kaviono kyAreya sukALa jovA maLato nathI. hindI bhASAmAM anokhA UpasI AvatA kavi "nirAlA" kharekhara nAmanI jema kAmathIya nirALA hatA. kavi tarIkenI kIrti emane jeTalA pramANamAM varI hatI, ethIya vadhu to nIDara-sAcAbolA kavi tarIkenI nAmanA emane varI hatI. emanuM kavitva vadhu prakhyAta hatuM ke satya-vastRtva? e kahevuM muzkela hatuM. nirALAjInuM nAma paDatuM, tyAM emanuM gItagAna sAMbhaLavA janamedanI UmaTI paDatI. eo sabhAmAM hAjara hoya, tyAM ayogyanI AratI koI utArI zakatuM nahi. ayogyane yogya pada maLe, e jema kavine saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kaThatuM, ema yogyano yogya pade abhiSeka na thAya, e paNa kavine na gamatuM. jyAM AvuM kaMI ajugatuM banatuM jovA maLe, tyAM koInI zehazaramamAM aMjAyA vinA teo Takora to avazya karatA ja. emanI A vizeSatAnA kAraNe ja nirALAjI kavionI katAramAM ApabaLe ApameLe ja alaga UpasI AvatA. emanA jIvanano eka prasaMga joIzuM, to emane varelI 'nIDaratA'nuM guruzikhara joIne Azcaryacakita banI gayA vinA nahi ja rahevAya. sarakArahastaka eka vAra dilhImAM kavisaMmelananuM Ayojana vizALapAye thayuM, A mATenAM AmaMtraNa paNa judA judA kavio para pAThavavAmAM AvyAM. AvuM AmaMtraNa nirAlAjI para na jAya e ja Azcarya gaNAya. emanA hAthamAM AmaMtraNa AvatAM ja mukhya atithi tarIke chapAyela vaDApradhAna javAharalAla naherunuM nAma jotAM ja emane Azcarya thayuM ke, A kaMI pradhAnamaMtrIonuM saMmelana nathI, A to kavionuM saMmelana che. AnA adhyakSapade to kavi ja vadhu zobhI zake. cakorane Takora karavAnI taka kavi hAthamAMthI thoDI ja chaTakI javA de. A dRSTithI paNa kavisaMmelanamAM hAjara rahevAnuM nakkI karIne nirAlAjI samayasara kavisaMmelananA sthaLe pahoMcI gayA. AmaMtrito eka pachI eka AvI rahyA hatA. adhyakSa tarIke varAyelA naherunI pAchaLa ja nirAlAjI pravezyA. kavine AvatA joIne naheru UbhAM rahI gayA. kavinA vyaktitva kRtitvathI prabhAvita ahobhAvita naherunA mukhamAMthI zabdo sarI paDyAH Avo, nirAlAjI Avo, saMmelana zarU thavAne hajI thoDI vAra che, mATe cAlo thoDI alakamalakanI vAto karIe. AmaMtritomAMthI thoDA rokAI jatA tyAM saMmelananI najIkanA sthaLe ja ToLuM bheguM thaI gayuM. naherue vArtAlApano prAraMbha karyoH kavijI, tamArA kavitvanI jema nIDara vakatRtva aMge paNa khUba khUba sAMbhaLavA : Y saMskRtirnI rasadhAra : bhAga-5 7 Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ maLyuM che. ethI tamAre moDhe ja evo koI prasaMga saMbhaLAvI ke, jethI amane nIDara vakatRtvanI vadhu pratIti thavA pAme Takora karavAnI paLa sAmethI AvI hatI. ene jhaDapI letAM kavie kahyuM: naherujI ! maMtrIsaMmelana hota, to judA judA dezanA vaDApradhAnonAM nAma jANavA aMge huM prazna karata, paNa A to kavisaMmelana che. ethI vizvanA vikhyAta kavionAM nAma, kAvyanA prakAra vagere mAhitI jANavA mAMguM, to mane saMtoSaprada samAdhAna maLe kharuM? kamase kama eTalI apekSA to huM rAkhI zakuM ke, kavi saMmelananuM adhyakSapada Apa zobhAvavAnA cho, ethI ATalI mAhitI to adhyakSazrI pAse hovI ja joIe. vaDApradhAna javAnI zehazaramamAM AvyA vinA nirAlAjIe potAnI nIDaratAno camakAro darzAvyo, A Takorane ane kaTAkSane sAnamAM samajI jaIne savaLo artha tAravatAM naherujIe hasatAM hasatAM javAba vALyo: kavi ane kAvyaviSayaka talasparzI AvI mAhitI A saMmelanamAM tamArA jevA kavizreSThanA moDhe jANavAno dhanya avasara Aje amane saune maLaze, eno AnaMda saunA mukha para chavAI gayo che, je tame joI zako cho. A rIte vArtAlApa sameTAyo. kavinA kathananuM hArda sau sAnamAM samajI gayA hatA. nirAlAjInuM nIDaratva A vArtAlApanI paLomAM sUryanI adAthI jhagArA mAratuM prakAzI UThyuM hatuM, chatAM koInI AMkha ethI aMjAI gaI nahotI. saunA hoThe hAsya ja hiloLA laI rahyuM hatuM, e hiloLe hiloLe haDaselAtA sau saMmelanamAM pahoMcyA ane jayAM nirAlAjIe kAvya ane kaviviSayaka mAhitIno dhodha asmalita vANImAM vaheto karyo, tyAre naheru sahita saune evI pratIti thavA pAmI ke, nirAlAjIe karela Takora khUba ja vAjabI hatI. AvuM nIDaratva Aje jovA maLe kharuM ? AvA nIDaratvane jIravI janAruM naheru jevuM vyaktitva paNa Aje sulabha kharuM ? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahAravaTiyo chatAM jogIdAsa soraThanA saMto jema suprasiddha che, ema bahAravaTiyAo mATeya soraTha prakhyAta che. AvA bahAravaTiyAomAM jogIdAsa khumANanuM paNa eka AgavuM sthAnamAna rahyuM che. AmAM bahAdurI karatAM paNa khumANanA vyaktitva sAthe parAkramanI jema mukhyatve pavitratA je vaNAyelI hatI, ene ja kAraNa gaNavI rahI. A bahAravaTiyAne maLelA "jogIdAsa" AvA nAma para vicAra karatAM manamAM e jAtano saMgharSa ane vimarza jAgyA vinA na raheto ke, nAma jo jogIdAsanuM to kAma bahAravaTiyA tarIkenuM kema ane kAma jo bahAravaTiyAnuM to nAma jogIdAsa kema? sAvarakuMDalAnI najIka AvelA AMbaraDI gAmanA vatanI A bahAravaTiyAne maLeluM jogIdAsa nAma kharekhara sArthaka hatuM. kAraNa ke jogIdAsane zobhe evuM ja enuM vyaktitva hatuM. e kaMI janmathI ja bahAravaTiyo na hato, jogInA dAsane anurUpa jIvana jIvanArA ene saMjogoe bahAravaTiyo banAvyo hato, chatAM enAmAM "jogI-dAsatva" to jhaLahaLatuM ja rahI zakyuM hatuM, AnI pratIti karAvato eka prasaMga jANIzuM, to ApaNe ahobhAvita banIne bolI UThyA vinA nahi ja saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rahI zakIe ke, jogIdAsa! pahelAM to tuM kharekhara jogIdAse ja hato, pachI ja tuM bahAravaTiyo hato. kahevAya che ke, jogIdAsanI kAyA evI kAmaNagArI hatI ke, enuM bahAravaTuM bhUlI jaIne bhalabhalI strIo ene bharathAra banAvavAnI jhaMkhanAmAM jhUryA karatI ane enI sAthe ekAMtamAM maLavAnA manasUbA sevyA karatI. paNa jogIdAsa satata sAgarItothI ja gherAyelo raheto, ethI AvA manasUbA manasUbA ja rahetA. jogIdAsane varavAno manasUbo dharAvatI AvI ja eka strIne ghaNI ghaNI ane ghaNA divasonI mathAmaNa bAda eka rAte potAno manasUbo saphaLa thAya, evI AzA baMdhAI. divasothI e strI jogIdAsanA rAtri raheThANa aMgenI vigato meLavatI ja rahetI hatI, emAM eka di' ene evI mAhitI jANavA maLI ke, amuka divase sAgarItonI chAvaNIthI dUra jogIdAsa ekalo ja svataMtra rAvaTImAM rAtri-rokANa karanAra hato. barAbara A taka sAdhI laIne e strI jyAM jogIdAsanI rAvaTI tarapha javA nIkaLI, tyAre madharAta thavA AvI hatI. madharAtanI A paLomAM jogIdAsa khumANanI AMkhamAMthI nidrA veraNacheraNa thaI cUkI hovAthI pathArImAM paDyo paDyo jogIdAsa paDakhAM pheravI rahyo hato. jAtajAta ane bhAtabhAtanA vicAro enA manamAM ghamasANa macAvI rahyA hatA. ethI e UMghavAno prayatna karI rahyo hato, paNa AMkha maTakuM mAravA taiyAra na hatI. tyAM to nIrava rAtane cIrato eka madhura dhvani enA kAnamAM athaDAyoH jogIdAsa jAgo cho? dhvanimAMthI chalakAtI madhuratA parathI jogIdAse nakkI karI nAkhyuM ke, koI strI mane maLavA mAMgatI lAge che. eno ja A dhvani che. ethI jogIdAsa ekadama sAbado banI gayo. A rIte madharAte koI strIno praveza, enA sadAcArathI siMcita enA manane akAro lAgato hato. eNe rADa pADI ke, mArI chAvaNImAM A rIte koI strInA pravezane huM calAvI levA mAMgato nathI. mane jhabbe karavA koI DAku pravezavA mAMgato hoya, to enA pravezane huM hajI calAvI lauM, paNa A rIte koI strInA 10 - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravezane sAMkhI levAnI to mArI haragija taiyArI nathI. mATe je strI mane maLavA mAMgatI hoya, e svecchAthI pAchI pharI jAya, ema huM icchuM chuM. mArA A anurodhane avagaNIne jo chAvaNImAM pravezavAnI tame ceSTA karazo, to mAro eka ja sAda sAMbhaLIne dhasI AvelA mArA sAgarItone mAro hukama zirodhArya karatAM koInI zehazarama naDe, e zakya ja nathI, jogIdAsanA A puNyaprakopanA paDaghA zame, e pUrve ja pelo madhura dhvani vadhu madhuratA sAthe raNakavA mAMDyo : jogIdAsa ! Ama mane tarachoDazo nahi, mahinAo ane varSonI agana pratIkSA bAda Aje mArI manoratha-pUrti thavAnI paLa pAkI rahI che, A paLa jo nahi sadhAya to jIvavuM mAre mATe jhera sAbita thayA vinA nahi rahe. khumANa! huM tamArAmAM amRtanuM darzana karI rahI chuM. chatAM tamane mArAmAM jherano AbhAsa kema thaI rahyo che, e huM samajI zakatI nathI. jogIdAsanA anurodhane avagaNIne e strI jyAre jogIdAsanI samakSa AvIne khaDI thaI gaI, tyAre AMkha mIMcI daIne jogIdAse puNyaprakopa ThAlavavA mAMDyo : bahena! huM tamane amRtamaya ja rAkhavA mAMguM chuM. nahi to bahena jevuM madhamIThuM saMbodhana mArA moDhAmAMthI kaI rIte nIkaLe? bhAlAdhArI ane bahAravaTiyA tarIke ja tame mane oLakhatA ho, to tame thApa khAI rahyAM cho, huM mALAdhArI chuM, ane parastrIne mAta samAna mAnanAro sadAcArI paNa chuM. A mArI sAcI oLakhANa pAmIne bhAI tarIke mane saMbodhIne je rastethI tame AvyAM cho, e ja raste saDasaDATa cAlyAM jazo, evo huM vizvAsa rAkhuM chuM, chatAM tame vizvAsaghAtanuM pApa vahoravA mAMgatA ho, toya mAre tamane A pApathI bacAvI levAM che. bolo, bahena! tamAre A pApathI UgarI javuM che ne? huM mAtra bhAlAdhArI ja nathI, mALAdhArI paNa chuM. bhAlAnA mAdhyame jIvanarakSA thaI zake, jyAre mALAnA mAdhyame sadAcAranI surakSA thatI rahe. A praznano sAnukULa javAba ApavAnI taiyArI jyAre e strImAM jovA na maLI, uparathI snehAvezanI eMdhANIo ja kaLAvA mAMDI, tyAre saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ------------ Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jogIdAse eka rADa pADIne sAgarItone sAda detAM ja-madharAte paNa sAmenI chAvaNImAMthI sAgarIto doDI AvyA. khumANe khamIrI ane khumArIpUrvaka e sAgarIto samakSa najara sthira karIne kahyuM: eka strInI mArI chAvaNImAM A rItanI upasthiti tamane yogya lAge che kharI? ATalA zabdo sAMbhaLIne ja jogIdAsanuM jigara kaLI gayelA sAgarIto pelI strInA pagamAM paDI jaIne vinavI rahyA ke, bahena tarIke A bhAInI bhAvanA Ape zirodhArya gaNavI ja rahI. madharAta bhale vadhu ne vadhu gherAI rahI hoya ane aMdhakAranA oLA bhayaprada hoya, paNa Apane jyAM pAchA pharavuM hoya, tyAM sudhI hemakhema pahoMcADavA AvavAnI amArI taiyArI che. amArA pagale pagale bhaya bhAgI jaze. sAgarItonA A anurodhane pelI strI avagaNI na zakI. kamane paNa e ja dizAmAM ene pAroThanAM pagalAM bharavAM paDyAM, je dizAmAMthI e AzAbhera AvI hatI, nirAzAsabhara haiye cAlI jatI e strIne joIne jogIdAse saMtoSano zvAsa levApUrvaka manomana e ja paLe eka evo nakkara nirNaya laI lIdho ke, A vakhate to kiratAre mArI lAja rAkhI, paNa havethI koI dahADo A rIte sAgarItonA sAtha vinA rAtrirokANa na ja karavuM, ubhayanA patananI saMbhAvanAnI viSavelane aMkurita thatAM pUrve ja DAmI devAnI kSamatA dharAvatI A Tekane jogIdAsa khumANe jIvanabhara jALavI jANI, ethI ja bahAravaTiyA tarIkenuM jIvana jIvavA chatAM soraThanA itihAsanA pAne enAM kAma-nAma e rIte aMkita thavA pAmyAM che ke, varSo vItavA chatAM lokajIbhe jogIdAsanuM nAma Ajeya levAtuM ja rahe che. bahAravaTiyo hovA chatAM e khumANa jogIno dAsa hato, enI pratIti karAvatA aneka prasaMgomAMno A to eka sAmAnya ja prasaMga che, chatAM AnA raMgamAMthI jo sadAcAranuM ATaluM badhuM sauMdarya relAI rahyuM che, to asAmAnya prasaMgonA raMga to kevA raLiyAmaNA haze? enI to kalpanA ja karavI rahI ne? 12 12 jAnana - - - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjadharma tarapha AMgaLI cIMdhaNuM AjanA netAo bhayabhIta hovAthI saghana surakSA vinA prajA vacce haravA-pharavAthI dUra bhAge che, e polIsonA paherAmAM ja rahetA hovAthI prajA sAthe e haLIbhaLI zakatA nathI, pachI prajAnI pIDa jANavAnI ane bhIDa bhAMgavA mathavAnI to AzA ja e netAo pAse kyAMthI rAkhI zakAya ? harAma hADakAM ane haiyAvihoNuM kAyAnuM mALakhuM dharAvatA netAothI vAja AvI gayelI prajA, AjathI thoDA samaya pUrve ja thaI gayelA, nirbhaya rAjA-rajavADAMo potAnI prajA mATe zirachatra samuM ane mAyALu mitrasamuM kevuM ajabagajabanuM vartana-valaNa dAkhavI gayA, enI smRti thatAM romAMca anubhavyA vinA na ja rahe, emAM Azcarya zuM? sayAjIrAva najIkanA ja bhUtakALamAM thaI gayelA AvA rAjavI hatA, prajA vacce teo nirbhayatApUrvaka haratA-pharatA, nAnAmAM nAnA mANasanI tarapha paNa madadano hAtha laMbAvatAM emane pada-mada ke moTAI naDatI nahi, emanA vyaktitvane varelI A jAtanI virala vizeSatAnI pratIti karAvato eka prasaMga jANavA jevo che. 1 saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 13 Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAjamArga para ghUmavA nIkaLelA sayAjIrAvanI najara eka vAra madada mATe koInI pratIkSAmAM mITa mAMDIne paDI rahelI eka strI para paDI. enI najara comera ghUmI rahI hatI. mAthe lAkaDAno bhAro uThAvIne e dUradUrathI AvI rahI hatI. thoDoka thAka utAravA mATe eNe koInI madadathI bhAro nIce utAryo hato, ArAma maLI jatAM have e bhAro UMcakIne AgaLa vadhavA mAMgatI hatI. A mATe ja koInA hAthano sAtha apekSita hato. enI para sayAjIrAvanI najara paDatAM ja emaNe pUchyuM : bahena ! tame koInI pratIkSAmAM khaDAM ho, ema lAge che. to zuM koI jAtanI madada mATenI A pratIkSA che ke bIjA koI hetusare tamArI mITa maMDAyelI che? A jaNAvazo, to tamane huM jarUra madadagAra banI zakIza. A praznano sAva sahaja bhAve javAba vaLatAM e strIe kahyuM: ahIM atyAre to bIjI koI jAtanI madadanI mAre zI apekSA hoya? A lAkaDAno bhAro mAthe caDAvavA huM koInI madada IcchI rahI chuM. tame jo sAthano hAtha laMbAvatA ho, to A bhAro mAthe caDAvanAra tarIke tamAro upakAra mAnIza. madada mATe mITa mAMDIne UbhelI e strIne khabara na hatI ke, sAme UbhelI vyakti sayAjIrAva pote che. eno javAba sAMbhaLIne sayAjIrAva tarIkenI potAnI oLakhANa ApyA vinA ja e bahenane hAthano sAtha ApavApUrvaka bhAro caDAvavAmAM madadagAra banIne sayAjIrAva "bhAMgyAnA bheru' banavAnI AvI taka maLyA bAda saMtoSAnubhUti mAnatA jyAM thoDA ja AgaLa vadhyA, tyAM sAmethI AvanArA eka prophesaranuM haiyuM prajAvatsala rAjavI tarIke sayAjIrAva upara ovArI UThya, emaNe najaronajara e dazya nihALyuM hatuM, jemAM rAjavIe pote hAthano sAtha ApIne lAkaDAno bhAro caDAvyo hato. e prophesara pratibhAzALI hatA, rAjavInI AvI paropakAra-priyatAnI prazaMsA-anumodanA karavA emaNe "niMdA-stuti nAmanA sAhityano eka prakAra ajamAvatAM kahyuM: "rAjavI tarIke Apano dharma to prajAnA mAthethI bhAra utAravAno gaNAya, paNa Ape to uparathI A bahenanA mAthe bhAra caDAvyo, ethI saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 14 Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAre zuM samajavuM ? rAjadharma adA karavAmAM to Apa jarA paNa UNA Utaro, e saMbhavita ja nathI !' A prazna rAjavIne paNa jarAka vicAramagna banAvI gayo. 'niMdAstuti' eTale stutigarbhita niMdA, jemAM khAmI darzAvIne khUbInAM vakhANa thayAM hoya, prazaMsAnA AvA prakArane kAvyasAhityamAM 'niMdAstuti'nuM nAma apAyuM che. prophesare A prakAra apanAvIne rAjavIne hajI vadhu paropakAranA paMthe pagaluM uThAvavA prerita karyA hatA, ethI teo rAjavInA pratibhAvanI pratIkSA karI rahyA. dekhItI rIte prophesare darzAvelI khAmImAMthI sIdho artha tAravatA rAjavIe javAbamAM jaNAvyuM. 'tamArI vAtano saMketa huM samajI gayo. tame mane ema kahevA mAMgo cho ne ke, lAkaDAno bhAro mAthe caDAvIne karelA kAmacalAu upakArane have kAyamI ciraMjIvI upakAramAM palaTAvavA mATe evuM kaMIka karavuM joIe ke, A bahenane lAkaDAno bhAro uThAvavo ja na paDe ! A jAtanA rAjadharma aMge AMgaLI cIMdhavA badala tamAro paNa AbhAra ! ATaluM kahIne sayAjIrAve vaLatI ja paLe e bahenane sAda daIne pAchAM bolAvyAM ane kahyuM: prajAne bhAramukta karavAno rAjadharma adA karavA, mArA taraphathI ATalI bheTa tamAre svIkAravI ja paDaze ane havethI lAkaDAno bhAro uThAvavAnuM baMdha karavAnuM mane vacana ApavuM ja paDaze. rAjavInI A darakhAsta sAMbhaLIne e bahena ane prophesaranI prasannatAno koI Aro-ovAro na rahyo. e bheTamAM eTalo bhAra hato ke, e bahenane jIvananirvAha kAje have bIjo koI ja boja uThAvavAnI jarUra na rahe ! vaDodarAnA e prophesara ja AgaLa jatAM poMDicerI AzramanA sthApaka araviMda maharSi tarIke prakhyAta banyA. AjanA netAo ane tyAranA rAjavIo vacce rahelA Abha-gAbha jevA virATa aMtaranI jhAMkhI karAvavA A prasaMga darpaNanI garaja sAre evo nathI zuM ? saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 15 Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jAIIII siMha sattvanuM svAmItva jenI pUrti azakyaprAyaH lAge, evI mAMgaNI zodhI kADhIne dAtAranI samakSa ene rajU karavI, e hajI sAva saheluM gaNAya, paNa durlabhano dAtAra jaDI Ave, tyAre mAMgaNI mujabanI e cIja meLavavA hAtha laMbAvavA mATe to ghaNI badhI hiMmata joIe. A saMdarbhamAM "devuM saheluM bane, ane "levuM e atidohyaluM gaNAya, Ane sUcavatI eka ghaTanAne saMbhArIe, tyAre mULInA darabAra cAMcojI paramAra ane haLavadanA dasoMdI cAraNano eka prasaMga yAda AvyA vinA na ja rahe. eka vAra haLavadanA rANA kesarajI, dhroLanA rAjavI vikramazI ane dhAMgadhrAnA darabAra maMgaLajI gomatIsnAna prasaMge acAnaka ja ekaThA thaI gayA. e snAnanI smRtimAM traNee judAM judAM vrata-saMkalpa karyo. enA parathI preraNA pAmIne mULInA darabAra cAMcojI paramAre paNa eka evo bhIkha saMkalpa karyo ke, jenI pUrti azakyaprAyaH jaNAya, evI paNa koI mAMgaNI thAya, to mAre enI pUrti karIne ja saMtoSano zvAsa levo ! ghaNA ghaNAe paramArane Avo saMkalpa karatAM vAravAno prayAsa karatAM kahyuM 16 --~~~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ke, koI rAjapATa mAMgI besaze to zuM karazo? are ! rAjapATano moha to hajI chUTI zake, paNa koI jAnanI yAcanA karaze, to tyAre zuM jAnanuM dAna karI devAnI nyocchAvarI karavAnI tamArI taiyArI haze kharI? Ano javAba vALatAM paramAra hiMmatabhera kahetA ke, vacana eTale vacana ! koI mAro jIva mAMgavA Avaze, to jIva ApI detAMya huM jarAya vicAra nahi ja karuM. jAna karatAM jIbhanI jALavaNIne vadhu mahattA ApavAnI mArI Tekane aNanama rAkhavA je kaMI bhoga Apavo paDe, e ApavAnI mArI pUrepUrI taiyArI che. game tevI mAMgaNInI pUrti karavAnI Tekane kAraNe thoDA samayamAM to cAMcojI paramAranAM nAmakAma para phUla mukAvA mAMDyA. haLavada, dhAMgadhrA ane dhroLanA rAjavIoe lIdhelA vrata-saMkalpo to sAmAnya hovAthI thoDAghaNA samayamAM ja paripUrNa thaI gayA. ekamAtra cAMcojI paramArano saMkalpa asAdhAraNa ane asAmAnya hovAthI enI pUrti divaso sudhI nA thavAthI comera enI ja vAto vATe ne ghATe carcAvA mAMDI, enI sAthe ja emanI kIrti paNa gAthA ane kathA banIne cotarapha vistaratI cAlI. ghaNAghaNAnI jema haLavadanA rANA kesarajInA kAnamAM paNa e kIrti-kathA paDaghAvA mAMDI, ethI eo ISyavaza evuM vicArI rahyA ke, huM koI cAraNanA mAdhyame evI mAMgaNI mukAvIza ke, jenI pUrti karavA cAMcojI paramAra samartha na nIvaDe ane cAraNa samakSa potAnI hAra kabUlavAnI e paramArane pharaja paDe." haLavadamAM dasoMdI cAraNanuM vyaktitva ThIkaThIka vikhyAta hatuM. kavirAja tarIke paNa teo prakhyAta hatA. emano saMparka sAdhIne kesarajIe badhI vAta karI. jemanI Teka Aja sudhI aNanama ja rahI hatI, e cAMcojI paramAranI samakSa evI mAMgaNI rajU karavAnI vAta kesarajIe mUkI ke, je mAMgaNInI pUrti na ja thaI zake, ethI paramArane potAnI hAra kabUlavA lAcAra banI javAnI pharaja paDe ! saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 -- -- -- 17 Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ haLavadanA rANAnI badhI vAta sAMbhaLIne dasoMdI cAraNe manomana thoDuM maMthana karI lIdhuM ane tarata ja javAba vALyo ke, rANAjI ! Aja sudhI paramAranI aNanamatA kema jaLavAI rahI ? e ja prazna che. emanI aNanamatAne aNanama-akhaMDa-atUTa tarIke biradAvavI, e vadhu paDatuM gaNAya. sAcI vAta to e che ke, paramAra samakSa mArA jevA koI mAthAbhAre mAMgaNa ja Aja sudhI khaDo thayo nahi hoya, mATe huM evI mAMgaNI mUkIza ke, paramAranI aNanamatA mATInA mahelanI jema kaDaDabhUsa karatI bhoMyabhegI thaI gayA vinA na rahe ! dasoMdI cAraNano javAMmardIbharyo Avo javAba sAMbhaLIne haLavadanA rANAnA harSano pAra na rahyo. emaNe cAraNane kahyuM: mULI kaMI bahu dUra nathI, mATe tamArA rAhanI kuzaLatA cAhuM chuM. tamArA pagale pagale paramAranI aNanamatAno pAyo vadhu ne vadhu halabalI UThyA vinA nahi ja rahe, ema mane lAge che. haLavadathI hiMmatabhera nIkaLelo cAraNa jema jema mULI gAma najIka AvatuM gayuM, ema ema vadhu hiMmatathI sabhara banato paga pachADatopachADato jyAre mULInA darabAramAM pahoMcyo, tyAre cAMcojI paramAra darabAra bharIne beThA hatA. dasoMdI cAraNanA darzane khuzakhuzAla banI gayelA emaNe sAmethI ja kahyuM : kavirAja ! cAraNa tarIke tamArA laMbAyelA hAthane bharI devo, e mArI pharaja che. mATe mana mUkIne mAMgI zako cho. * cAraNa to manamAM evI gAMTha vALIne ja Avyo hato ke, evuM mAMgavuM ke je paramAra ApI ja na zake ! ethI vAtane vaLa caDAvatAM cAraNe kahyuM H paramAra ! cakoranA cittamAM pANInI pyAsa jvALAnI jema jalI UThI hoya, toya e game tevA meghanI samakSa pANIno pokAra pragaTa karatuM nathI, paraMtu je megha jaLasamRddha jaNAya, taduparAMta jenAmAM dAnavIratA dIpatI hoya, evI meghamALA samakSa ja cakora pANI kAjeno pokAra pADatuM hoya che. cakora jevA yAcaka tarIke mAre paNa e jovuM ja joie saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 18 Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ke, huM mAMguM ne mAro manoratha pUro na karI zake, evAnI AgaLa mAMgaNI mUkavA karatAM to mUMgA maravuM e ja DahApaNanuM lakSaNa gaNAya ! darabArIone thayuM ke, cAraNa paramAranI pratijJAthI ajANa lAge che, mATe ja AvI AzaMkA vyakta karIne hAtha laMbAvavAnI hiMmata nathI karI zakato. ethI darabAramAMthI pokAra UThyo ke, cAraNa ! amArA A paramAranI evI to aDaga Teka che ke, koI prANanI mAMgaNI kare, to prANanuM pradAna karatAM paNa khacakATa na anubhavavo. AvI Tekane Aja sudhI koI namAvI zakyuM nathI. mATe tame manamAnyuM mAMgI zako cho. tamane mAMgatA jeTalo vicAra karavo paDe, eTalo A paramArane ApatAM nahi ja karavo paDe, ema nakkI mAnajo. darabAranI A vAta sAMbhaLIne to cAraNane vadhu cAnaka lAgI eNe kahyuM ke, je kaMI mAMgavuM hoya e mukta mane mAMgavAnI chUTa che. paNa mAre kaMI rAjakAja ke dhana-dhAnanI kAmanA nathI. mArI kAmanA to kalpanAtIta che. eTale ja mAMgaNI rajU karatAM huM khacakATa anubhavuM chuM. mArI mAMgaNI sAMbhaLIne paramArane e cIja ApavAnI azakti darzAvavI paDe, to e baMne mATe sAruM na gaNAya. enA karatAM to moDhe AvelI mAMgaNIne gaLethI utArI devAthI bAMdhI muThThI lAkhanI kahevata kRtArtha banI jaze. cAraNano A prastAva sAMbhaLIne to paramAra mauna na ja rahI zakyA. emaNe kahyuM ke, cAraNa ! jAna karatAM jIbhanuM jatana karavAnI Teka mane vadhu vahAlI che. koI jo mArI samakSa prANanI mAMgaNI kare, to AtmAnI Ahuti ApatAM huM paLanoya vilaMba na karuM. prANa karatAM vadhu moMghI cIja to tame mAgavAnA nathI ne ? mATe jarAya saMkoca ke zarama rAkhyA vinA je kaMI mAMgavuM hoya, e mAMgI lo. paramAranI A udAratA-vizALatA para Akho darabAra ovArI UThyo ane cAraNa tarapha saunI mITa maMDAI, cAraNanI mAMgaNI zI haze ? e aMge sau tareha tarehanI kalpanAnA ghoDA doDAvI rahyuM. tyAM to e saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 19 Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ghoDadoDane ekadama aTakAvI detA potAnI evI mAMgaNI rajU karIne cAraNe saune camakAvI dIdhA ke, paramAra ! to to jIvato-jAgato eka sAvajasiMha ApanI pAsethI meLavavAno mAro manoratha che. cAraNanI A mAMgaNI sAMbhaLIne samagra sabhAmAM sopo paDI gayo. saune thayuM ke, A cAraNa to paramAranI pratiSThA para pANI pheravI devA mAMgato lAge che. comera hAhAkAra chavAI gayo. paramAra mATe jIvaleNa sAbita thAya, evI mAMgaNI karanAra cAraNane roSathI sau 'gaDhavA' jevA zabdathI vakhoDavA lAgyA. paraMtu paramAra cAMcojIe to evI ja svasthatA jALavI jANIne saune zAMta pADatAM kahyuM ke, cAraNe adhikArathI uparavaTa jaIne koI mAMgaNI karI nathI. jIvatA sAvajanuM dAna jAna sATe paNa karavAno huM kola ApuM chuM. sAvajanuM dAna karavA jatAM kadAca mAre jAnane jokhamamAM mUkavo paDe, toya A mATenI mArI taiyArI che. dasoMdI cAraNane bane eTalI vahelI take sAvajanuM dAna karavAno mAro prayatna raheze. Izvara tarIke mAMDavarAjane mAthe rAkhIne paramAra rAjakAja calAvatA hatA. emane AkaMTha vizvAsa hato ke, Aja lagI kyAreya mAMDavarAje mArI AbarUnI dhULadhANI thavA dIdhI nathI. ethI sAvajanuM dAna karavAmAM paNa mAMDavarAjanI kRpAthI mane saphaLatA maLaze ja. mAMDavarAjanuM smaraNa karIne teo sUI gayA. svapnarUpe sAkAra banelA mAMDavarAja madharAta thatAM ja jANe emane jagADIne kahI rahyA ke, paramAra ! ATalI badhI ciMtA zAne kare che ? cAraNane sAvajanuM dAna karavAnuM che, emAM ATalI badhI ciMtA zAne ? coTIlAnA DuMgarAmAM ghaNA sAvaja rakhaDatA haze, emAMnA ekAda sAvajanI kAnapaTTI pakaDIne laI Avaje ne ? tAruM vacana pALavA e sAvaja cAraNane ApavA mAMDIza, to bicArA cAraNanI ja chAtI besI jaze. koInA caDAvyA chApare caDI jatA e cAraNe eTaloya vicAra nahi karyo hoya ke, A rIte sAvajanuM dAna karavuM ja agharuM nathI, AvuM dAna svIkAravuM e to agharAmAM agharuM gaNAya. saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 20 Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ svapnamAM maLavA AvA saMketa pachI to paramAranA parAkramane koI avadhi ja na rahI. siMhane paNa kAnanI bUTa pakaDIne caraNano cAkara banAvavAnuM sattva emanAmAM khaLabhaLI ja rahyuM hatuM. svapna-saMketa maLatAM to e sattva UchaLIne bahAra AvavA jANe jhAvAM nAMkhI rahyuM. bIje divase pracaMDa parAkramInI adAthI eo coTIlAnA DuMgaromAM sAvajanI zodhamAM e rIte kUdI paDyA ke, emanI aSTApada jevI cAla joIne eka sAvaja DarI jaIne jANe sasalA jevo banI gayo. enI kAnapaTTI jhAlIne emaNe cAraNane hAkala karI : sAvajanuM dAna IcchanArA cAraNane kadAca kalpanA nahi hoya ke, sAvajane dAnarUpe mAMgavo, enA karatAM to varadAna rUpe svIkAravAmAM vadhu bahAdurI apekSita che. AvI bahAdurI puravAra karavAnI paLe cAraNa kyAMka chupAI jAya e kema cAle ? sAvajanI kAnapaTTI jhAlIne enuM dAna karavA paramAra cAraNanI pratIkSA karI rahyA. e joIne cAraNanuM AkhuM zarIra bhayathI kaMpI ane phaphaDI rahyuM hatuM. A varadAna svIkAryA sivAya to cAraNano kaI rIte chuTakAro thAya? paraMtu enI koThAsUjhe enI lAja jALavI rAkhI, eNe kahyuM : paramAra ! ApanI Teka kharekhara aNanama rahI. sAvajanI kAnapaTTI pakaDIne ene sasalA jevo banAvI devA dvArA Apa to kharekhara aSTApada jevA baLiyA siddha thayA. mAMgyuM tyAre meM e vicAryuM paNa na hatuM ke, mAMgeluM maLaze, to levAnI samarthatA mArAmAM che ke nahi? kharekhara siMhasAvajanuM dAna ApavAM to Apa samartha cho, paNa ene svIkAravAnI samarthatA mArAmAM nathI, ema mAre kabUlavuM paDe che. mATe ApanuM dAna svIkRta thaI gayuM. ema mAnIne Apa A sAvajane chUTo mUkI do, evI mArI vinamra araja che. cAraNanI A arajane mAnya rAkhIne paramAre jyAre sAvajane chUTo mUkI dIdho ane e jyAre coTIlAnA e jaMgalamAM cAlyo gayo, tyAre ja cAraNanA aMgeaMgamAM pharI vaLelI dhrujArI kaMIka zAMta thaI. paramAre saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bodhanA be bola saMbhaLAvatA kahyuM ke, kavirAja ! koInA caDAvyA A rIte chApare na caDI javAya, eTalo bodhapATha A ghaTanAmAMthI grahaNa karazo, to huM mAnIza ke anubhavano eka lAkheNo alaMkAra Aje tamArA khajAne umerAyo. cAraNanI AMkha AMsubhInI hatI. e AMsue evo bheda ukelyo ke, cAraNane A rIte uzkeravA pAchaLa kono hAtha hato ? AvA paNa bahAduro bhUtakALamAM thaI gayA ke, vacana pALavA jeo jAnane jokhamamAM mUkatAM acakAtA na hatA, ethI sAvajane paNa sasalA jevA banI javAnI pharaja paDatI hatI. 22 saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ S goMDalanuM gaurava pUta hajI kapUta thAya, paraMtu ethI kaMI mAvatarathI kamAvatara na ja thaI zakAya, AvI eka kahevata suprasiddha che. Aje to lagabhaga A vAta kahevata rUpe ja sacavAI rahelI jovA maLe che. ATaluM paNa jo ke sAruM gaNAya. bAkI thoDAM varSo pUrve to pitA-putra uparAMta rAjA-prajAnA jIvana-vyavahAramAM paNa A kahevata ciratArtha thatI jevA maLatI hatI. enA prabhAve kapUta thavA taiyAra thaI gayelo pUta pAcho sapUta tarIke jhaLakI UThato. goMDala rAjyamAM banelo eka prasaMga evI preraNAno paDagho pADI zake ema che ke, mAvatara jo mAvatarapaNuM jALavI jANe, to kapUta tarIke kALuM kalaMka vahoravA taiyAra thaI gayelo pUta chellI ghaDIeya e kumArgathI pAcho pharIne sapUta tarIke itihAsAMkita banI zake che. goMDala nareza tarIke jyAre sagarAmajI ThAkoranAM nAmakAma tapatAM hatAM, tyAre rAjyasaMbaMdhI baMdhAraNamAM eka evo niyama paLAto hato ke, khetaramAM je anAja pAke, eno amuka hisso 'rAjyabhAga' tarIke rAjyamAM ApI AvavAno ! AvI Avaka paNa rAjyanA saMcAlanasaMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 23 Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAryamAM ThIka ThIka upayogI nIvaDatI. A sivAya kara' tarIke kheDUtane bIjuM kaMI ja bharavAnuM na rahetuM. ethI A niyama kheDUto rAjIkhuzIthI barAbara pALatA. goMDala rAjyamAM A rIte rAjyabhAganI vyavasthA hatI, tyAre jAmanagara rAjyamAM vighoTInI prathA cAlI AvatI hatI. A be jAtanI prathAmAM bahu jhAjho taphAvata nahoto, paraMtu e paNa hakIkata hatI ke, pAkanA pramANamAM je rAjyabhAga bharavAno Avato, enAM karatAM thoDoka ocho rAjyabhAga vighoTI-prathA mujaba Avato. baMne prathA baMne rAjyamAM barAbara paLAtI hatI. baMne vacce jo ke bahu jhAjho taphAvata paNa nahoto. paraMtu mAnavanuM mana to lobhI ane lAlacu ja rahetuM AvyuM che. enI sAkha pUrato prasaMga eka dahADo goMDalamAM banavA pAmyo. goMDalamAM gAMgajI paTelanA nAme eka kheDUta raheto hato. ene eka vAra evo vicAra Avyo ke, ApaNe goMDala choDIne jAmanagara rAjyamAM cAlyA jaIe, to tyAM vighoTInI prathA hovAthI rAjyane anAjano thoDo ocho bhAga bharavo paDe, najIvA lobha ane lAbha khAtara paTele thoDA kheDUtone A mATe uzkeryA. paTelanI hAmAM hA karanArA thoDAghaNA kheDUtoe e vAtane vadhAvI letAM kahyuM : paTela ! tamArI vAta sAcI che. goMDala rAjyamAM vighoTI prathA hoya to ApaNane lAbha thAya. mATe tame ThAkora AgaLa A aMge rajUAta to karo. pachI joyuM jaze. paTelane ema thayuM ke, mArI rajUAtane A badhA kheDUtono Teko maLI raheze. vadhu paDatA vizvAsano bhoga banIne paTele eka dahADo goMDala narezanI pAse javA ane jarA ugratApUrvaka rajUAta karavAnuM sAhasa kheDatAM kahyuM : bApu saMjogoe evI pharaja pADI che ke, amAre goMDala rAjya choDIne jAmanagara rAjayamAM vasavATa karavo paDe. paTelanI A vAta sAMbhaLIne goMDala nareze Azcarya ane AghAta anubhavyo. narezane Azcarya e vAtanuM thayuM ke, A paTelane vaLI kyA kAraNe rAjaya-tyAga karavA majabUra banavuM paDyuM haze ? narezane AghAta saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e vAtano thayo ke, A rIte goMDala rAjya choDIne paTela bIjA rAjyamAM jAya to ethI goMDalanuM gaurava haNAya. emaNe pUchyuM : paTela ! rAjyamAM koI vAtanI takalIpha paDatI hoya, adhikArIonI koI herAnagati hoya, to e aMge niHsaMkoca jaNAvo, to e viSayamAM vicAravAnI mArI taiyArI che. tame to dharatInA tAta gaNAva. mATe je koi muzkelI hoya, e khullAM dile kahI zako cho. bAkI A rIte sIdhI ja rAjya-tyAga karavAnI vAta tamane paNa barAbara jaNAya che kharI ? paTele kahyuM : rAjyamAM AvI to koI ja takalIpha nathI. paNa jAmanagaramAM vighoTI-prathA che. eno amala ahIM paNa thAya, to amane paTela kheDUtone thoDo lAbha thAya. paTelanI A vAta sAMbhaLIne goMDala-nareze evuM Azcarya anubhavyuM ke, AvA nAnakaDA eka lAbha khAtara vaLI rAjya choDavAnuM ! emaNe vAtsalyapUrvaka jaNAvyuM ke, paTela ! A to bahu nAnI vAta che. A vAtanI sAme rAjyano tyAga karavo, e to bahu ja moTI vAta gaNAya. tamArA jevA DAhyA mANasa A rIte rajane gajanuM svarUpa Ape, e barAbara na gaNAya. goMDala nareze vadhumAM jaNAvyuM ke, rAjyane AvakanuM koI sAdhana to hovuM ja joie ne ? goMDalamAM pAka pramANe rAjya-bhAga nakkI thAya che. to jAmanagaramAM vighoTI-prathA che. varSothI baMne rAjyamAM AvI prathAo cAlI Ave che. vaLI, baMne vacce koI jhAjho taphAvata paNa nathI. mATe bIjI koI takalIpha hoya to jaNAvo. to jarUra vicAra karavAnI mArI pUrepUrI taiyArI che. goMDala-narezanI A vAta ekadama vAjabI hatI. paNa paTela lobhamAM taNAyA hatA. vaLI potAnI vAtane Teko ApanArA ghaNA paTela kheDUto maLI Avaze, ethI aMte to rAjyane namatuM toLavuM ja paDaze, evI dhAraNA-bhramaNAe paTelane gherI lIdhA hatA. ethI jarAka maryAdA cUkIne paTele kahI dIdhuM ke, bApu ! Apane mana je vAta nAnI gaNAya che, e saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 25 Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaNAvA mATe karI nathI. chatAM ene eno nirNaya saravALe nAnI nathI, moTI che. kheDUta tarIke to amane lAbhano ja vicAra Ave ne? ghaNo ghaNo vicAra karyA bAda meM A nirNaya lIdho che ane ene rajU karavA ahIM Avyo chuM. Apane mAre kaMI doSa devo nathI. A doSa to varSothI A rAjyamAM cAlI AvatI prathAno ja che. kahevAya che ke, gAma pheravAya ema na hoya to gADuM pheravAya. mATe ja kheDUta tarIke mAre jAmanagara rAjyamAM javAnA nirNaya para AvavuM paDyuM che. bAkI to ApanA rAjyamAM badhI ja vAte lIlAlahera che. gAMgajI paTelanI A vAta sAMbhaLIne goMDala narezane thayuM ke, have bahu kheMcavAmAM majA nathI. emanA mana samakSa A paTela aMge thoDAM varSo pUrve ghaTelI corI jevI eka ghaTanA tAjI thaI AvI. chellA eka Rii eka ghaTanA banI pharI laIne aMte upAyarUpe e ghaTanAnI smRti karAvavAnuM manomana nakkI karI laIne aMte emaNe eTaluM ja kahyuM : paTela ! tamArA mananA dhaNI Akhare to tame ja gaNAva. mATe rAjyano tyAga na karavA aMge tamArI para dabANa karavAno mane koI ja adhikAra nathI. chatAM huM eTaluM to kahIza ja ke, jo tamane rAjya choDavAnuM vAjabI ja lAgatuM hoya ane eno nirNaya tame amalamAM mUkavA ja mAMgatA ho, to rAjya choDatAM pUrve eka vAra mane maLavA AvI javAnuM vacana Apo. paTelanI AMkhamAM AMsu UbharAI AvyAM, emaNe kahyuM : bApu ! rAjya choDatAM pUrve huM jarUra Apane maLavA AvI ja jaIza, prajA tarIke paTela kuputra banavA taiyAra thaI gayA hatA, chatAM rAjya tarIke mAvatara maTIne kamAvatara banavAnI goMDala-narezanI taiyArI na hatI, ethI ATaluM vacana maLatAM ja saMtoSAI. jaIne emaNe paTelane prasannavadane vidAya ApI. gAMgajI paTela ghare pahoMcyA, nareza sAthe thayelI vAtacIta emaNe saunI samakSa jarA garvabhera rajU karI. e vAto bIjA kheDUtonA kAne paNa pahoMcI. paraMtu jyAM moTI AzA rAkhI hatI, evA A pUrve hAmAM hA - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hAMkanArA kheDUto taraphathI hatAzA ja sAMpaDI. badhAMe paTelane evI ja salAha ApI ke, najIvA lobha khAtara AvA mAvatara jevA dhaNIne choDI devAnI bhUla na ja karAya. mATe nirNaya mAMDI vALo, paTela! vaNika hota to vAryA pAchA na vaLelA paTela hAryA pAchA vaLI jAta, paNa A paTela to evA hAryo jugArI hatA ke, have to je vaTane khAtara paNa pIchehaTha na karatAM bamaNuM ramavAnuM avicArI sAhasa kheDyA vinA na rahe. ghaNA ghaNAnA nakAra vacce paNa paTela thoDA ja divaso bAda rAjyatyAga karavAnA nirNayane amalamAM mUkavAnuM niradhArIne goMDalanareza samakSa khaDA thaI gayA. paTelane hAjara thayelA joIne nareze prazna karyo : punarvicAraNA karIne rAjya-tyAga na karavAnuM nakkI karIne ja AvyA cho ne ? gAMgajI paTele kahyuM : bApu ! Apane evuM vacana ApyuM hatuM ke, jatAM pUrve maLavA AvIza. e vacana pALavA ja Avyo chuM. pharamAvo, Apa je kahezo, e zirodhArya karIza, bAkI goMDala sAthenAM annajaLa have pUrAM thayAM lAge che, ethI jAmanagara rAjyamAM javAno nirNaya aphara ja che, ATaluM paNa jaNAvyA vinA cAle ema nathI. paTelanA nirNayanI nakkaratA loDhA jevI jaNAvA chatAM narezane vizvAsa hato ke, pote e loDhAne lAlacoLa banAvIne dhAyo ghATa apAvavAmAM jarUra saphaLa thaze. ethI varSo sudhI sAgara samA peTamAM chupAvI rAkhelI eka gupta vAtane khullI karavA mATe yogya bhUmikA racavAnA IrAdAthI emaNe pUchyuM : paTela ! eka vAtano javAba vALazo ke, A rAjyamAM koIne rAjanI corI karavAno vicAra Ave, e corI karavA taiyAra thAya, corImAM e pakaDAI jAya, evI taka UbhI thAya ane chatAM rAjya udAratA dAkhavIne ene pakaDe nahi, AvuM banI zake kharuM? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 -- -- -- 27 Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ekI sAthe thayelA praznono eka ja javAba vALatAM paTele chAtI ThokIne jaNAvyuM : bApu ! ApanA rAjyamAM koIne corIno vicAra ja na Ave, pachI AgaLanI paristhiti to pedA thAya ja kyAMthI ? goMDala rAjya mATe AvA prazno pedA thavA zakya ja na gaNAya. narezanI dhAraNA mujaba praznonI gaMbhIratA paTela kaLI zakyA nahotA. temaja AvA prazno sAthe joDAyelA potAnA bhUtakALanI AchIpAtaLI jhAMkhI paNa paTelanA aMtara samakSa UpasI AvI nahotI. ethI emaNe punaH prazna karyo ke, goMDala rAjya mATe asaMbhavita gaNAtA AvA prazno dhAro ke, upasthita thaI javA pAme, to zuM te vakhate rAjya rahema rAkhIne coranuM nAma paNa pragaTa na thavA pAme, evI gaMbhIratA jALavI zake kharuM ? Avo prazna thatAM ja paTelane potAnA jIvanamAM ghaTelI bhUtakALanI eka ghaTanA sAMbharI AvI : paTele bhUtakALamAM AvI corI karI hatI. e varSe DhagalAbaMdha pAka Utaryo hato. tyAre rAjyabhAga ocho bharavo paDe, e mATe khaLAmAMthI ja rAtorAta anAjanuM eka gADuM bharIne gharabheguM karavA pote taiyAra thayelA. paNa durbhAgya be DagalAM AgaLa hovAthI adhavacce ane aMdhArI rAte e gADuM rastAmAM ja phasAI gayeluM. gADAne jo bahAra kADhIne gharabheguM karavAmAM na Ave ane divasa ugI jAya, to corI pakaDAI gayA vinA na rahe. ethI sUDI vacce phasAyelI sopArI jevI dazA anubhavatA paTela gADuM bahAra kADhavA koInI madada jhaMkhI rahyAM. tyAM ja bhAgyayoge eka AdamInI madada maLI jatAM gADuM bahAra AvI gayuM ane e gADuM aMdhArAmAM ja gharabheguM karavAmAM paTelane saphaLatA paNa maLI javA pAmI. A rItanI corI karyAne varSo vItI gayAM hatAM, Aja sudhI e corInI vigata potAnA sivAya koI jANatuM ja nahotuM. gADuM bahAra kADhavAmAM jeNe madada karI hatI, e goMDala-nareza pote ja hoI zake, evI to paTelane svapneya kalpanA AvI zake, e zakya ja na saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 28 Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hatuM. ethI AvI corInI smRti thavA chatAM paTele bedhaDaka javAba vALyo ke, bApu ! goMDala-rAjya mATe jyAM corI ja saMbhavita nathI, tyAM AvA praznone avakAza ja kyAM rahe ! mATe pha2mAvo bIjI koI AjJA hoya to ! loDhuM lAlacoLa banI UThe ane tarata ja ghaNano ghA paDatAM dhAryo ghATa ghaDAI jAya, e rItano rahasya-sphoTa karatAM nareze kAnamAM kahyuM : paTela ! yAda karo e bhUtakALa ! rAjyabhAga ocho bharavo paDe, e AzayathI tame rAtorAta ja gADhuM anAjathI bharIne gharabheguM karavAno prayAsa karelo, tyAre adhavacce phasAyelA e gADAne bahAra kADhavA tamane koI sahAyaka baneluM, AthI ja tamArI corI saphaLa banelI. mATe mAruM kahevuM ATaluM ja che ke, goMDala choDIne je rAjyamAM jAva, tyAM AvA gaMbhIrapeTA ane udAra-dila dhaNI hovAnI khAtarI karyA pachI ja goMDala choDavuM hoya to choDajo. suraMgamAM cinagArI caMpAtAM ja jema halacala ne hohA macI jAya, ema nareze karelA A rahasya-sphoTathI paTelanA manamAM mathAmaNano mahAsAgara hiloLe caDyo. paTela vicArI rahyA : goMDala-nareza ja e dahADe zuM mane rAjya-corImAM sahAyaka banyA hatA. oha ! to to AvA gaMbhIrapeTA, varSothI A corInI vAtane haiyAmAM ja chupAvI rAkhanArA ane mArI AbarUne aNadAga rAkhanArA dhaNI bIje kyAM maLavAnA ? mAvatara tarIke eo mahAna che, to kapUta tarIke mArA jevo bIjo kulAMtrara koNa nIkaLavAno ! gAMgajI paTelanI AMkhamAMthI zrAvaNa-bhAdaravo vahI nIkaLyo. goMDala-narezanA paga pakhALIne paTele kahyuM : ApanI salAha zirodhArya che. mATe have bIje kyAMya nathI javuM. na khamI zakAya evo mAro aparAdha che, ene maMtavya gaNavAnI prArthanA karavAno adhikAra paNa huM jo ke khoI beTho chuM. saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 29 Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paTelane ghaNuM ghaNuM kahevuM hatuM. paNa emano kaMTha rUMdhAIyo hato. narezanI paNa AvI ja sthiti hatI. eo vadhu na bolI zakyA. mAtra eTalA ja zabdo emanA moMDhAmAMthI nIkaLyA : paTela ! gaI gujarI have bhUlI jAva. jeno aMta sAro, enuM badhuM ja sAruM. DAhyAne chAje evo eka nirNaya levA dvArA bagaDatI bAjI sudhArI laIne tame Aje goMDalanuM gaurava vadhAryuM che. nareza ane paTela bhegA thayA, tyAre baMnenA haiyAnAM gaganamAM ghanaghora vAdaLa chavAIne goraMbhAI rahyAM hoya, evI sthiti hatI. baMne chUTA paDyA tyAre muzaLadhAra varSa pachI nirmaLa banI UThelI AkAzI-AbhA jevI khuzakhuzAlI baMnenAM haiye khIlI UThI hatI. mAvatare mAvatarapaNuM jALavI jANIne ane enA prabhAve pUte kapUta banavAnI mAMDavALa karIne e dahADe je rIte goMDalane gaurava apAvyuM, e gaurava-gAna Ajeya itihAsanI imAratamAM guMjI ja rahyuM che. 30 -- -- ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kevA e rAjA ! kevI e prajA ! prajAnA sukhe sukhI ane duHkhe duHkhI thanArA rAjavIonAM darzana Aje jayAre svapnaya sulabha nathI rahyAM, tyAre hajI najIkanA ja bhUtakALamAM thaI gayelA AvA rAjavIone ahobhAvapUrvaka yAda karI karIne ja saMtoSa mANavo rahyo ane AvA rAjavIo je bhUmi para thaI gayA, e bhUminAM saMtAna banavAnAM bhAgya badala garva ja anubhavavo rahyo. prajAnuM sukha jene sukhI sukhI banAvI de ane prajAnuM duHkha jene duHkhI duHkhI banAvI de, evA rAjavI tarIke jasadaNanA vAjasura khAcaranI nAmanA-kAmanAno sUraja jyAre jhagArA mArato rAta-dina tapato hato, e samayanI A eka ghaTanA che. soraTha dezanAM be prasiddha tIrtho siddhAcalapAlitANA ane somanAtha-pATaNa evA pracaMDa prabhAvavaMtA hatAM ke, siddhAcalanA prabhAve jaina dharmanI, to somanAthanA pratApe hindu-saMskRtinI jayapatAkA digadigaMtamAM laherAtI rahetI hatI. somanAtha-pATaNa tyAre jasadaNa rAjayanI hakUmatamAM AvatuM hatuM. vaLI vAjasura khAcara somanAthanA bhakta hatA, ethI avAranavAra teo somanAthanAM darzane jatA. pote rAjuvI. hovA chatAM somanAthanA sevaka tarIke potAne saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - -~~ - ~ 31 Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ oLakhAvatAM eo garva anubhavatA hatA, ATalI hada sudhInI bhoLAnAthanI bhakti emanA haiyAnA sAgare bharatI jevA uchALA mAratI ghUghavatI hatI.. rAjavI vAjasura eka dahADo somanAthanAM darzana mATe gayA. darzana karyA bAda AratI utAravAno lAbha letAM letAM emanI najara eka brAhmaNa para paDI, je khaDe page dhyAna-magna banIne somanAthanI sevAmAM khovAI gayo hato. pUjArIo sAthe pUchaparacha karatAM karatAM rAjavIne eTaluM jANavA maLyuM ke, A brAhmaNa ghaNA divasathI A rIte bhakti karI rahyo che, ane bhoLAnAtha prasanna na thAya, tyAM sudhI upavAsa karavAno eno aTaMkI nirNaya-niyama che. brAhmaNanI niSThAbharI AvI bhaktinI vAta sAMbhaLIne vAjasura khAcarane vadhu vigata jANavAnI utkaMThA jAgI. mALA dvArA jApa karatA brAhmaNane emaNe pUchyuM : bhUdevajI ! tamArI zaktinI vAto sAMbhaLIne huM tamArI para khuza thayo chuM ane e jANavA icchuM ke, kayA kAraNasara tame bhoLAnAthane rIjhavavA mAMgo cho ? bhoLAnAthanI AvI bhaktinA prabhAve tame zuM icchI rahyA cho, e jANavAnI mArI icchA che. mALA pUrI thatAM brAhmaNe AMkha kholI, praznakartA tarIke sAme khaDI rahelI vyaktine vAjasura khAcara tarIke oLakhI jaIne javAba Apavo jarUrI jaNAtAM brAhmaNe kahyuM : A bhoLAnAtha bhIDabhaMjana tarIke prasiddha che. ghaNA ghaNAnI bhAremAM bhAre bhIDa paNa A bhoLAnAthe bhAMgI che, ethI mArI eka nAnakaDI bhIDa bhAMgavA huM A bhoLAnAthane divasothI bhajI rahyo chuM. paNa A bhoLAnAtha hajI rIjhato nathI, e jANe mArI kasoTI karavA mAMge che. paNa meM to mArI jIvananAva A bhoLAnAthane bharose taratI mUkI dIdhI che. ene e tAravI hoya to tAre, DubADavI hoya to DubADe. bhoLAnAtha prasanna thAya, e pachI ja somanAthanI bahAra paga mUkavAno mAro aphara nirNaya che. 3ra ~~~~~ ---------- saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAsure pUchyuM : bhUdevajI ! nAnakaDI paNa evI te kevI bhIDa tamane mUMjhavI rahI che ke, e bhIDanI pIDa TALavA tamAre A rIte cheka somanAtha sudhI lAMbA thavuM paDyuM ! brAhmaNe kahyuM : dIkarIno lagnaprasaMga sAme AvIne Ubho che. sAtaso rUpiyAno kharca che ane pAse pAI paNa jamA nathI. nAnakaDI paNa A bhIDa kaMI jevItevI nathI ! A bhIDa bhAMgavA bhoLAnAthanI AgaLa khoLo na pAtharuM, to bIje kyAM jaIne pAtharuM ? zuM bhoLAnAtha mane sAtaso rUpiyA jevI rakama nahi Ape ? narasaiyAnI hUMDI svIkAranAro mAro bhoLAnAtha mane nirAza nahi ja kare, evo pAko vizvAsa che. jyAM vizvAsa mUkyo pachI zvAsa adhdhara na rahe, evuM sadhdhara A somanAthanuM sthAnamAna che, pachI nirAza thavAnI vAtane to svapreya sthAna hoya kharuM ? bhUdevanI bhakti-niSThA ane AsthA para vAjasura khAcara oLaghoLa banI gayA. chatAM paNa parIkSA karavAnA irAdAthI emaNe kahyuM : bhUdevajI ! bhoLAnAtha to bhoLAnAtha ja che. paNa tame bhakta narasaiyA cho kharA ? zuM tame vizvAsapUrvaka evuM bolI zako ema cho ke, huM narasaiyA jevo niSThAvAna chuM. AvuM bolavAnI samarthatA tamArAmAM nathI. mATe bhoLAnAthanI bhaktinI lAja jALavavA paNa mAruM kahyuM mAnI jaIne gharabhegA thaI jAva, sAtaso rUpiyA jevI mAmUlI madada mATe game tyAM hAtha laMbAvazo, toya e hAthane sAtha ApanArA maLI Avaze. AvI nAnakaDI madada mATe moTAnI AgaLa hAtha laMbAvavo, e to moTAnuMmahAnanuM apamAna karavA barAbara gaNAya. vAjasura khAcaranI A vAta sAMbhaLIne bhoLAnAtha taraphathI bhUdevanI bhaktinI bharatI oTamAM pheravAI jAya, evI mAyakAMgalI nahotI. brAhmaNe maryAdA jALavIne jaNAvyuM : bhoLonAtha to bhoLonAtha che. mAro bhoLonAtha e joto nathI ke, mAMgaNI nAnI che ke moTI ? e to e ja saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 33 Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ juve che ke, bhaktamAM narasaiyAno vaMza-aMza avatarita che ke nahi ? huM narasaiyo nathI, paNa narasaiyAno aMza-vaMza to huM jarUra dharAvuM chuM ne ? ethI mane vizvAsa che ke, A bhoLonAtha mArI bhIDa bhAMgyA vinA nahi ja rahe. ene mana bhaktanI bhIDa bhAMgavI, e ja mahattvanI vAta che. e bhIja sAtaso rUpiyAnI hoya, eTale nAnI gaNAya, A gaNita to tamAruM che, somanAthanuM to A gaNita nathI, nathI ne nathI ja ! bhUdevajIe je jAtanA vizvAsanA dhanuSya-TaMkAra sAthe A zraddhAbola vyakta karyA, eno raNakAra sAMbhaLIne vAjasurane ema thaI gayuM ke, A bhUdevajI jIva sATe pratijJAnuM pAlana karyA vinA nahi ja rahe, ethI AvA bhaktanI bhIDa bhAMgavI, e rAjavI tarIke potAnI ja prathama pharaja gaNAya, evo AtmAno avAja kartavya adA karavA vAjasurane prerita karI rahyo, vaLI emane ema lAgyuM ke, A bhUdevajInI AzA-nirAzAmAM palaTAya ane e nirAzAmAMthI nisAsA nIkaLe, to e mArA mATe sAruM paNa na kahevAya ane somanAthane je rItane suprasiddhi ane siddhi varI che, enA mATeya e sAruM na ja gaNAya. ethI emaNe bhUdevajIne kahyuM : 'bhUdevajI ! AvI bhIDa bhAMgavAno lAbha mane Apazo, to huM Apano vadhu upakRta banIza. Apa ema ja mAnajo ke, bhoLonAtha mane hAtha banAvIne tamane sAtha ApavAnI prasannatA dAkhavI rahyo che. lo, rokaDA hajAra rUpiyA.' ATaluM kahIne vAjasura khAcare gAMThe bAMdhelI vAMsaLImAMthI khaNa khaNa karatA hajAra rUpiyAnI DhagalI bhUdeva samakSa khaDI karI dIdhI. vAjasura udAra banIne varasI rahyA hatA, paNa ethI kaMI bhUdeva potAnI jarUriyAtane vadhu vistRta banAve, evA lobhamAM taNAI jAya, e zakya na hatuM. brAhmaNe kahyuM : AvI udAratA badala to Apano AbhAra ! paraMtu mArI AvazyakatA sAtaso rUpiyAnI ja che. ethI huM hajAra rUpiyA grahaNa karuM, to mArI naitikatA khaMDita thayA vinA na ja rahe. sAtasonI saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 34 Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mArI AvazyakatA che, Apa hajAra ApavAnI udAratA dAkhavI rahyA cho. ethI huM jo hajAra grahaNa karI lauM, to to lobha-lAlacamAM lapeTAyo gaNAuM. A rIte dIkarInA nAme maLI rahelA vadhArAnA 300 rUpiyA anyAya-anItinA gaNAya. mATe 700thI vadhu eka rUpiyo paNa mane na ja khape. brAhmaNane dIkarInA lagnamAM sAtasonI ja jarUra hatI, e sAcuM. paNa vadhArAnA 300 rUpiyA enA jIvananirvAha mATe ThIkaThIka upayogI thaI paDe, e paNa eka hakIkata hatI. garIba hovA chatAM e brAhmaNa pAse saMskRtinI aDhaLaka saMpattinuM svAmItva hatuM. ethI bhoLAnAthanI kRpA samajIne eNe hajAranI e DhagalImAMthI 700 ja rUpiyA grahaNa karyA ane bhoLAnAtha prazanna thayAno saMtoSa anubhavato e vAjasura khAcarano upakAra mAnato vidAya thayo. brAhmaNamAM jo 300 rUpiyA jatA karavAnI udAratA hatI, to ene pAchA laI laIne vAjasura khAcara potAnA lobhane paMpALavA mAMgato nahotA. vAjasure e 300 rUpiyAne devacaraNe samarpita karIne jasadaNa tarapha javA pagaluM uThAvyuM, tyAre garIbIne gauravapUrvaka jIvatI AvI prajAnA mAlika tarIke emanI chatI paNa gajagaja phUlI UThe, e paNa sAva sahaja nahotuM zuM ? chappaniyA dukALanA vasamA vakhate jasadaNa rAjye prajA mATe annanA ane pazuo mATe ghAsanA bhaMDAra khullA mUkI daIne koIne UnI AMca AvavA dIdhI na hatI. AnI kadara rUpe i.sa. 1900nA navembara mahine rAjakoTamAM rAjadarabAra bharIne lorDa karjane vAjasura khAcarane 'kaisare hiMda' nA evorDathI navAjyA hatA, ema itihAsa noMdhe che. Aje jyAre prajAmAMthI naitikatA marI paravArI rahI hoya, tyAre AvA rAjavIo pAkavAnI ane rAjavIo kartavya ane udAratA khoI beThA hoya, tyAre AvI prajA pAkavAnI AzA paNa kyAMthI rAkhI zakAya ? saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 35 Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAlAdhArI jyAre mALAdhArI bane che. bhAratIya saMskRtinI eka e bhavya-paraMparA rahI hatI ke, ahIMnI mATImAM moTA thanArA lagabhaga dareka mAnave maryAdAnA mahatvane mRtyu sATe paNa jALavI jANyuM hatuM.pachI bhale e saMta hoya ke saMsArI hoya, mALAdhArI bhagavAnano bhakta hoya ke bhAlAdhArI zetAnano ziSya hoya, kATaladhArI vepArI hoya ke kaTAradhArI DAkU hoya, vIrAMga hoya ke vArAMganA hoya, karUNAvALuM hoya ke krUra hoya, zAhukAra hoya ke zetAna hoya, paraMtu dareke potAnA jIvananI AsapAsa aMkAyelI maryAdAne jAnanI bAjI lagAvIneya sAcavI jANI hatI. A jAtano pracaMDa paDagho ItihAsanI ImAratamAMthI Ajeya uThe che. Avo paDagho pADanArAM anekAneka prasaMgomAMno eka prasaMga che. nAmacIna DAku nAmadevano! e DAkU nAmathI ja deva hato, kAma to enA dAnavathIya vadhu dardIlAM hatA. enI kAjaLa zI kALI vartana-vAdaLInI korane rUpALIne banAvatuM tejasvItattva phakata eka ja hatuM ane e enI bhagavadbhaktinI Teka ! 36 saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DAkU tarIkenuM pApI jIvana jIvavAnA kALA saMskAra laIne janmelo nAmadeva, eka saMskArI ane dharmaniSTha mAtAnuM saMtAna banavAnuM saubhAgya jarUra laIne Avya hato. ane A saubhAgyane sadupayoga ja eka dahADo ene bhAlAdhArI zetAnamAMthI mALAdhArI saMta banAvI gayo ! nAmadevanI vadhatI vayanI sAthe sAthe vadhatI jatI vikarALa vAdhavRttio joIne enI mAtA kapALa kUTI rahI : re ! AnA karatA to mArA peTe patharo pAkyo hato, to huM gaurava leta ke, kaMI nahi, chevaTe A patharo kapaDAM dhovAto upayogI banyo ! bAlavaya vItI-na-vItI, tyAM to nAmadevanA dilamAM sUtelo dAnava jANe baIvAkhoranA rUpamAM beTho thaI gayo phulanI kIrti para kALo kUcaDo pheravIne kulAMgAra banavAnI enI vRtta-pravRttithI hAtha dhoI beThelI mAtAe aMte eka dahADo potAnI chellI AMtarecchA darzAvatA gaLagaLA sAde kahyuM : beTA ! mAre have tane kaMI nathI kahevuM. mArI A eka chellI vAta tuM mAnI jAya, to sArI vAta che, nahi to huM mAnIza ke, chate putre huM vAjhaNI chuM. tArA jevA pAjIputranI mAtA kahevaDAvavA karatA vAMjhiyAmeNuM mane vadhAre vahAluM lAge che. mAtAnI A gadgada vANI nAmadevane narama banAvI gaI ! eNe kahyuM : mA ! mArI hUMTaphATanI vRttinI ADe pALa na baMdhAya, evI tArI eka AjJAne zirodhArya karavAmAM AnAkAnI karuM to pachI huM bhAratanI mATImAM moTo thayo na gaNAvuM. tuM game tevI AjJA kara, ene jIvananI ane jAnanI bAjI lagAvIneya akhaMDita rAkhavAnI huM zapatha svIkAruM chuM. paNa eTalo khyAla jarUra rAkhaje ke, huM DAkuM chuM ane DAku ja rahevA mAMgu chuM. mAnuM mana prasanna thaI uThyuM. eNe kahyuM : beTA ! eka pratijJA le ke, savAranA samaye ekajhaaMtare prabhunuM thoDuka dhyAna dharIne pachI ja saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bIjI badhI pravRtti prAraMbhIza. evuM dhyAna ke, tyAre nazvamAM badhA ja nAca-nakharA bhUlAI jAya, phakta eka Izvara ja AMkha ane aMtara sAme vyApelA jaNAya ! nAmadeva mAnI aMtarecchA sAMbhaLIne rAjIrAjI thaI gayo. ene thayuMA vAtane amalI banAvatA banAvatA jatA potAnI vRtti-pravRttine kyAM kaMI AMca Ave ema che? hasate haiye eNe kahyuM : mAtAjI ! thAva rAjI ! prAtanI bAjI lagAvIneya huM A Tekane sAjI rAkhIza ! Ape AMkelI A maryAdAnI mahattAne, game tevI tArAjI vahorIneya huM akhaMDa rAkhIza ! Apano A pAjIputra A eka nAnIzI pratijJAnI pALa AMkIneya mAtAjInI maherabAnI meLavI zakaze, eno ene AnaMda che. mAtR-mana mahorI uThyuM. ene thayuM : mArA beTAnI kALI kALI vartana-vAdaLIne pratIjJAnI A prakAzabharI kora koka dahADo ujaLI banAvI jAya, to kevuM sAruM ? eNe aMtarathI AzIrvAda ApyA : jA, beTA, tAro pratijJA-pathano pravAsa kuzaLa nIvoDo ! nAmadeva game tevo DAkU hovA chatAM aMte to saMskRtinI dharatI para pedA thayelo mAnava hato. bIjA ja divasathI eNe pratijJAnA paMtha para pravAsa prAraMbhI dIdho. pathArImAMthI uThIne e sIdho potAnA ISTa IzvaranA maMdire jato. aMtaranI ekAgratA aMge AtamanI sAthe ekarAra thato, e pachI ja enuM dhyAna pUruM thatuM. maMdiranA pagathiyA utarI gayA pachI to jANe e kyAreya bhagavAnano bhakta hato ja nahi ! evI pratIti karAvatA pApapaMthe e pavana-vege doDI jato. eno dhUtavAno dhaMdho ja evo hato ke, jyAM lUMTaphATa ane lohI-laDAI vinAno koI divasa bhAgye ja jAya ! divaso sudhI A pratijJA akhaMDa rahI. pratijJAno A paMtha eka dahADo ekAeka parIkSAno paMtha banI gayo. potAnA nAma-kAmathI AjubAjunA samagra pradezamAM bhaya, phaphaDATa, 38 -- -- -- saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rokakaLa ane dhrujArInuM vedanAbharyuM vAtAvaraNa khaDuM karI deto nAmadeva koI eka savAre maMdiramAM pravezyo. eNe e dahADe ghaNIghaNI mahenata karI, paNa ekAgratAnuM AkAzIpaMkhI Aje kALajAnA karaMDiye na pUrAyuM te na ja pUrAyuM ! ekAgratA vinAnA dhyAnathI mAtAno vizvAsaghAta karavA enuM dila taiyAra na thayuM. e maMdiramAM pravezyo, tyAre paroDhanI pUrvabhUmikAya na hotI taiyAra thaI ane atyAre to sUraja jhaLAhaLAM thaI gayo hato. nAmadeve cittanA cAkarane cAbUka phaTakArIne ekAgratAnA oTale bAMdhavAno pharI prayAsa karyo. paNa coka ane corAmAM rakhaDatuM citta hAthamAM na AvyuM ! maMdiramAM eka bALaka raDI rahyuM hatuM. himAlaya jevI haThe caDIne e mAne pokArI rahyuM hatuM : mA ! mA ! mane A mIThAI de! mA samajAvatI hatI : beTA ! A mIThAI to prabhune dharAyelI che. e nA khavAya ho ! paNa bALahaTha konuM nAma ! mIThAI meLavavA raDatuM bALaka keme chAnuM nahotuM rahetuM. nAmadevane thayuM : kadAca A bALakanI rokakaLa mArA aMtarane ekAgra nahi thavA detI hoya ! e ubho thayo. raDatAM bALakanI mAne eNe kahyuM : mADI ! mArI anADI cittavRttIo Aje khIle baMdhAtI nathI ane aMtara ekAgra thatuM nathI. lAge che ke, A bALakanI rokakaLa kadAca mane ekAgra nahi thavA detI hoya ! mATe tame thoDIvAra A bALakane laI jAva, to mArI pratijJA pUrI thAya ! e mAtR-hRdaye valovAtA dile javAba vALyo : huM eka noMdhArI nArI che. A bALaka mIThAI meLavavA jIda karI rahyuM che. huM ene kaI rIte chAnuM karI zakuM? nAmadeve tarata ja rasto cIMdhyo : mADI ! kaMdoInI dukAnanA daravAjA kaMI baMdha nathI thaI gayA. mIThAIno TukaDo khavarAvazo, eTale saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ~~ 39 Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bALaka zAMta thaI jaze. mAtRtvane dharanArI eka nArIne zuM eTaluM paNa zIkhavADavuM paDe ke, bALakane chAnuM kema rakhAya ? sAmethI azrubhInI AMkhe ane vedanAbharI vANIe javAba Avyo : arere ! mIThAIno TukaDo kharIdavAnA paisA mArI pAse hota, to to joItuM hatuM zuM ? mAro paNa bhUtakALa bhavya hato. huM ya paisAdAranI patnI hatI. paNa.. javA do gaI gujarI zAne yAda karavI ? nAmadevane vAtamAM rasa ane rahasya lAgyA. eNe kahyuM : mADI ! mane Apa putra samajIne peTachUTI vAta karo. Ama bhInuM na saMkelo. AMkhamAM A AMsu zAnA ? vANImAM A vedanA zAnI ? pAlavanA cheDethI AMsu lohatA e noMdhArI - nArI dAMta kacakacAvatAM bolI : pelo niSThura nAmadeva DAkU eka dahADo trATakyo ne amArI lIlIchama vADI veraNa-cheraNa banI gaI. vaibhavanI vADImAM DAkaNa jevA e DAkUe lUMTa calAvI, e to jANe ThIka ! paNa e rAkSase mArA saubhAgya-kaMkaNane paNa toDAvyA, mArI seMthInuM siMdUra paNa bhUMsAvyuM. mArA aMtaranA AdhAra ane haiyAnA hArane talavAranA eka jhATake mArI nAkhyA. e hatyArAe bALakane nabApo banAvyo ane mane raMDApo apAvyo. gharano mobha tUTI paDatA ame noMdhArA banyA. AvakanI bArI baMdha thaI gaI ane jAvakanA bAraNA khullA ja rahyA. Aje ame viSama-sthitimAM jIvananA bojhane veMDhArI rahyA chIe. eka TaMka khAvA maLI rahe, toya kIratAranI kIrapA lekhIe chIe. gharamAM hAMllA kustI kare che, anna ne dAMta vacce veranI vaDavAIo vistarI rahI che. bola, beTA have A kALajAnI kora jevA lADalAMne mIThAIno TuMkaDo kaI rIte khavADavI zakuM ? capaTI mIThA khAtara e raDato hoya, toya mIThuM kharIdavAnA paisA mATe paNa jyAM phAMphAM hoya, tyAM mIThAInI mAMgaNI to kaI rIte pUrI karI zakuM ? ne e noMdhArI nArI phaphaka-phaphaka raDI paDI, vedanAonI vaNajhAra vahIne AvelI A smRtionI saLagatI sagaDIno tApa sahevA e saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 40 Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ asamartha hatI. mahA musIbate khALI rAkhelA azrupravAhane have nAmadeva DAkU paNa jhAlI na zakyo. e paNa dhrusake dhrusake raDI paDyo. vAtAvaraNa vedanAmaya banI uDyuM. divAlo darda anubhavI rahI. pavana jANe thaMbhI gayo. keDe bharAvelI kaTAra noMdhArI e nArInA hAthamAM ApatA nAmadeve kahyuM : mADI ! le, A talavAra ane A anADI para calAva! tArI lIlIchama vADIne lUMTanAro e hatyAro ane e rAkSasa huM pote ja chuM have mane jIvavAno jarAya adhikAra nathI. mane mArIza. to tane puNya baMdhAze ane jIvato rAkhIza, to pApanuM kalaMka tArA kapALe coMTaze ! le, calAva talavAra have na lagADa vAra ! mADI ! huM anADI ! meM ja tArI vADI ujADI !! veranI vasUlAtanuM jhanUna sevatI e noMdhArI-nArI paNa bhAratanI saMskRtinA dhAvaNa pIne ucharelI hatI. nAmadeva DAkUne AMkha sAme motanI bhIkha mAgato joIne ene thayuM : zatrune kSamA ApavI, e ja vera-vasulAtanI vIratAbharI-vATa che. talavAra calAvavAthI zatru mare che, paNa zatrutA to vadhu gherI bane che, jyAre talavAra myAna karavAthI zatru ja mitra banI jAya che ! AMkhamAMthI vahetI AMsudhAra vadhu gherI banI. e nArI nArAyaNI banIne bolI uThI : "nAmadeva ! teM mane "mADI' tarIke saMbodhI, eTale to tuM mAro beTo' banI gayo. mADI kadI beTA para talavAra calAve kharI ? parabhavanA koI pApa mane raMDApo apAvI gayA haze, have koIne naputriyA banAvIne, e pApane vadhu prabaLa zAne banAvavuM? mArI tane kSamA che. tArA jevA nAmacIna DAkUne zIkha devono mAro adhikAra nathI, chatAM te mane mAtA mAnI che, eTale kahevAI jAya che ke, beTA ! hatyAnI A hoLI bujhAvI daIne, have dayAnI divALI peTAvaje. A saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - ~~ 41 dhAra : bhAga-5 - Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ manakho deha bahu puNya maLyo che. to enAthI navI kamANI thAya to hajI bahu vAMdho nahIM paNa gata janamanI kamANIne dhULadhANI to na ja karato. e noMdhArI nArI to raDatA bALakane teDIne cAlatI thaI gaI. paNa nAmadevanA aMtaramAM jogelAM valopAtanA valoNAM vadhu jorathI ghammaraghammara ghUmavA lAgyA. zAMta maMdiramAM e pharIthI ekAgratAnI tUTatI dhArane sAMdhavA beTho. paNa enuM azAMta-aMtara mananA mahelamAM evo tephAnI tarakhATa macAvI rahyuM hatuM ke, ekAgratAno e ekatAro rojanA laya na ja cheDI zakyo. pratijJAno paMtha veraNacheraNa thatA nAmadeva ubho thaI gayo. enuM aMtara have lohInA khAbocIyAne chAMDIne, lAgaNIzIlatAnA vizALa gaganamAM premanA pArevA rUpe uDavA phaphaDI rahyuM hatuM. enA aMtaramAM jAgeluM vicAronuM vegIluM vAvAjhoDuM, vedanAnA vAdaLone kheMcI lAvyuM hatuM. enI vedanA kaNasI rahI hatI : "re ! cittanI mArI A lohiyALa cAdarane dhoI zake, evuM koI pANI pRthvInA A paTa para vahetuM haze kharuM ? meM keTalAyanI agiyAramAM prANa samI lakSmInI lohiyALa-lUMTa calAvI ! saubhAgyanA sohAgone meM vaidhavyanI viSa-pyAlI pIvaDAvI ! keTalAMya putrone samazeroe nabApA banAvyA ! A badhA pAponA anaMtataMtano aMta ANatA, saMta thavA sivAya koI mArga najare caDato nathI ! bhaluM thajo mArI e mAnuM ke, jeNe mane "prabhu-dhyAnano A eka nAnakaDo niyama apAvyo. A niyama ja Aje saMnyAsanI sohAmaNI-sRSTinA samaNAM dekhADI rahyo che. vAliyo bhIla jo vAlmikI RSi banI zake : ane kAmAMdha bilvamaMDaLa jo rAmAMdha saMta suradAsanuM jIvana jIvI zake to pachI nAmathI deva A "nAmadeva' kAmathI paNa deva na banI zake zuM? basa, to zetAnanA A jIvanane have so so salAma ! saMtanuM jIvana e ja - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 rasadhAra : bhAga-5 Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ have mAro jIvanakalAma ! huM have bhAlAdhArI khUnI nahi, huM have mALAdhArI muni !" nAmadeva aMtaranI dhakhatI sagaDIne olavIne mA pAse Avyo. eNe kahyuM : mA ! pratijJAbhaMganuM prAyazcita karavA tAro A beTo saMta thaI jAya, to tuM rAjI che ne? Aje mArI ekAgratA naMdavANI che ane meM enA prAyazcita kAje saMta banavAno nakkara niradhAra karyo che ! potAnA pApI-jIvana para dhikkAra ane saMtajIvana para satkAranI puNya preraNA denArA AjanA savAranA prasaMgane vistArathI varNavIne nAmadeve mAtAnI AziSa mAgI ane mAe enI para aMtaranA AzIrvAda varasAvyA : "beTA ! nAmadeva ! sApa kAMcaLIne choDI jAya, ema A saMsAravAsanAne choDato jaje. tAruM kuzaLa ho ! have huM mAnIza ke, mArA peTe nAmadeva kuladIpaka pAkyo. zivAte santa paMthAnaH !" - ne nAmadevanI mAtAno putra-prema AMkha vATe AMsu rUpe bahAra chalabalI rahyo. AMsunA e buMdane gaMgAjala mAnIne nAmadeve potAnA zire caDAvyA ane vAsanAnA vamaLamAMthI e upAsanAnI urdhva-keDIe kadama uThAvI gayo. bhAlAdhArI maTIne mALAdhArI banelo A nAmadeva ja pachI saMtanAmadeva' tarIkenI pRthvI para prasiddhi pAmyo. AvI hatI ane che ApaNI saMskRti ! saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 -------- - 43 Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lUMTanI lohiyALa - lAkSmInuM prAyazcita e yuga saMskArono hato. e saMskAro saMskRtinA saMtAna hatA ane e saMskRti navajAgaraNa bhaNI pagaraNa maMDAvanArI hatI ! Ava navajAgaraNanA udgAtAomAM yogarAja paNa eka hatA ! e pitA jarUra hatA. lagnanI emanI latA, traNa-traNa phUlonAM hAsyathI mahorI gaI hatI. paNa putro tarapha emane aMdha moha na hato. putra pachI, navajAgaraNa pratinuM pagaraNa paheluM ! A Adarza emanA dehamAM asthimajjA rUpe vyApI gayo hato ! vanarAja cAvaDAnuM atula-vIrya je yogarAjane dhAvaNamAM maLyuM hatuM, e yogarAjanI pratiSThAne kalaMkita karanAro eka vicAra eka di' kSemarAjane Avyo ! kSemarAja yogarAjano pATavI rAjakumAra thato hato. guptacaro hajI hamaNAM ja samAcAra ApI gayA hatA ke, prabhAsapATaNanA sAgara tIre, roja pANInI laharo AvatI, paNa Aje lakSmInI laharo AvI che. paradezanAM vahANo che. tUphAne emano deza ne emanI dizA visarAvI nAMkhI che, ne e vahANo somezvaranA sAgaratIrethI svadeza bhaNI pasAra thaI rahyA che. saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 44 Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A vatA sAMbhaLIne kSemarAjanI AMkha lAbha ne lobhanA vikArothI ubharAI uThI, enA manamAM vidhvaMsa noMtare evo eka vicAra jhabUkI gayo : re ! A vahANo para lUMTa calAvavAmAM Ave, to aNahilapattanano rAjabhaMDAra akSaya ne akhUTa banI rahe ! kSemarAjanI A vikRtie guptacarane pAno caDAvyo. eNe lobhanA aganamAM ghI homatA kahyuM : 'yuvarAja ! avasara ghaNo suMdara che. vahANomAM lakSmInA akhUTa bhaMDAra bharyA paDyA che. eka hajAra azvo e vahANamAM che. doDhaso hAthIono bhAra e vahANo vahe che. ane deza-paradezanA kariyANAM to emAM gaNyAM gaNAya ema ja nathI !' guptacara cAlyo gayo, paNa yuvarAjanA dilamAM lobhanI labakArAM mAratI Aga jalAvIne e gayo hato. yuvarAje potAnA bhAIone lUMTanI lakSmI ane potAnI yojanA jaNAvI. sahue yuvarAjane samasvare vadhAvI lIdho. paNa game tema toya kSemarAja yogarAjano putra hato. pitAnI IcchAne potIkI IcchA banAvavI ane pitR-pArataMtryane kalyANanI keDI gaNAvI, A jAtanI saMskRtinuM A dhAvaNa pIne e moTo thayo hato. A lUMTanI yojanAne amalI banAvavAM kAje pitRAjJA levAM e pitA pAse gayo. yogarAjanI kAyA 52 vArdhakya DhaLI paDyuM hatuM. 100 varSanI vaya vaTAvIne emano deha AgaLa vadhI rahyo hato, chatAM e dehamAM tAkAta hatI, khaDatalatA hatI ne khamIra hatuM ! kSemarAja pitAnI pAse Avyo. pitAnI caraNa-2ja mastake caDAvIne eNe kahyuM : pitAjI ! ApaNA rAjyanI sImAo vadhatI jAya che. e AnaMdanI vAta che. ApaNI AjJA nIce, dhIme dhIme ghaNAM rAjyo AvI gayA che, eya atizaya AnaMdanI bAbata che. paNa A badhAnA ujjavaLa bhAvi mATe 'rAjabhaMDAra' akhuTa rahevo joIe, enuM zuM ?' saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 45 Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 'beTA ! bhaMDAra akhUTa joIe, e vAta sAcI paNa rekI nItithI ja ene bharI zakAya ! lUMTanI lakSmIno samudra paNa laherAyo hoya, toya enI kiMmata mAre mana phUTI koDInIya nathI. ne nekInI phakta eka koDIya jenI pAse hoya, ene huM karoDapati tarIke oLakhuM chuM.' 'pitAjI ! ApanI A vAta sAcI ! paNa 'rAjakoSa'ne bharavAnA A beya mArga svIkArya gaNAvA joIe ! eka nekIno, bIjo lUMTano ! nekIthI bhaMDAra bharAya, tyAM sudhI lUMTano vicAra na thAya. paNa pahelo mArga jyAM bhaMDAra na bharI zake, tyAM bIjo mArga paNa yogya gaNAvo joIe !' yogarAjane A vAta pratikArya lAgI emaNe kahyuM : 'nA, beTA nA. bhaMDAra bharavAnAM be mArga tarIke nekI ne lUMTa na ja hoI zake ! suvAsa ne zItalanA kaMda bAga ne AganA be mArge na ja maLI zake ! e maLe to bAganA mArge ja. AganA mArge kyAreya nahi !' kSemarAja Ama to pitRbhakta hato. paNa ene pitAjInI 'AdarzapUjA' na gamI. enI AMkha to lUMTanI lakSmIno khaDakalo joI rahI hatI. eNe taiyAkhola vAta karI nAkhI : 'pitAjI ! prabhAsapATaNanA sAgarataTe paradezanAM vahANo pasAra thaI rahyA che. emAM khUba khUba mAlamilakata bharelI che. ame yojanA ghaDI che ke, A vahANo para lUMTa calAvIne ApaNo bhaMDAra bharavo ! A yojanA para ApanI samaMti maLe, to sArI vAta che. nahi to Ameya amArI yojanA to aphara ja che !' 'lUMTa ! lUMTanI lakSmI !! lUMTanI lohiyALa lakSmI !!!' yogarAjanA haiyAe vIjaLInAM jhATakAM para jhATakAM anubhavyA ! emanA haiyAmAM AghAtanI tINI-zULo bhoMkAvA mAMDI. emanuM haiyuM AMsu ane AgathI chalabalI uThyuM ! emanA romeroma raDI uThyA ke, saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 4. Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zuM mArAM e beTAo ja AvI lUMTa cAlavaze, je kAlanA rAjA haze ! to pachI navajAgaraNa bhaNI pagaraNa mAMDavAno pATha prajA kyAMthI ne konI pAsethI paDhaze ! AvA beTArUpe ja mArAM lagna-saMsAranAM phaLa tarIke pAkavAnA che, enI mane AchIya eMdhANI maLI hatI, to saMsAra mAMDavAnI mAMDavALa karIne huM saMnyAsI ja banI jAta ! putronA moMmAMthI nIkaLelAM zabdomAM yogarAje aDaga nirdhArano raNako sAMbhaLyo hato. ethI emaNe kahyuM : "beTAo ! ApaNI saMskRtine kalaMkti banAve, evuM pagaluM tame uThAvazo, to mArAM haiye khaMjaro bhoMkAze ane e ghAva eTalAM to jIvaleNa haze ke, e jakhama mArA jIvanane laIne ja jaMpaze !' yogarAjanuM haiyuM bhAvimAM DokiyuM karIne dhrujI uThyuM. eo vadhu na bolI zakyA. amalI na bane, evI AjJA karavI emane nirarthaka lAgI ne lamaNe TakorA mArIne, emaNe mauna dhAraNa karyuM. kSemarAjano to e makkama-nirNaya hato ke, pitAjInI saMmati maLe to sArI vAta che, na maLe toya "lUTayojanA'to aphara ja che ! ethI A nirNaya mubaja eka divasa traNe bhAIo thoDAM sAgarIto sAthe prabhAsapATaNa bhaNI ravAnA thaI gayA. sAgaranA ghUghavATa sAMbhaLatA ja kSemarAjanuM dila bolI uThyuM eNe joyuM to prabhAsapATaNanI e sAgarabhUmi kImatI vahANothI chavAI gaI hatI. enuM haiyu lalakAra karI ukyuM : lUMTa-lUMTa-lUMTa ! - ne thoDIvAramAM to e badhAM vahANo lUMTAI gayA. kSemarAjanA baLathI gabharAIne vahANanA mAlamIo ne sukAnIo nAsI chUTyA. kSemarAja hasI uThyo. potAnA bhAIone tALI detAM e bolyo : kharekhara sAThe buddhi nAThI'nI kahevatane caritArtha karatA pitAjInuM vacana ApaNe mAnyuM hota, to AvI mahAmUlI lakSmIne ApaNe khoI saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ besata ! zuM azvo che ? zuM gajaratno che ? je deza-paradezanA zuM kariyAvaro che? lakSmI to game tyAMthI meLavAya ! zuM lUMTa ne zuM lohI ? AvuM badhuM jovA besIe, to nirdhana ja rahevuM paDe ! lUMTanI e lohiyALa lakSmIne, potAnI pUMThe veMDhArIne kSemarAja pATaNa Avyo. enA dilamAM vizvAsa hato ke, A lakSmI jotAM ja bApujInA AnaMdano pAra nahi rahe ! lakSmInI kalpanA ja jyAM nekI ne ImAnane gaLe TUMpo daI de che, tyAM enA sAkSAta-darzana to zuM na kare ! A lakSmI joIne pitAjI jarUra ApaNo vAMso thAbaDaze ! kSemarAjanA aMtaramAM AzA hatI. paNa A viSayamAM e bhIMta bhUlyo hato. potAnA pitAne e hajI oLakhI zakyo ja nahoto. lUMTanI e lakSmIne yogarAjane caraNe samarpita karIne kSemarAja bolyo : "pitAjI ! ApaNo rAjabhaMDAra have akhUTa banyo raheze. Apa jenA mATe nA pADatA hatA, e lUMTanI ja A lakSmI che. jUo, to kharA ! keTakeTalI samRddhi ApanA caraNomAM che !" yogarAje AMkho mIMcI dIdhI. lUMTanI A lohiyALa-lakSmInuM darzana paNa emane khapatuM na hatuM. emaNe potAnA kAne AMgaLI mUkI dIdhI. lohI nIMgaLatI e lakSmInA stuti-lalakArane sAMbhaLavA paNa e taiyAra na hatA. ne eka lAMbo nisAso nAMkhIne manomana e bolyA : "hAya ! putronA kAjaLa-kALAM A pApanuM prAyazcita pitA tarIke mAre karavuM ja rahyuM ! lUMTanI A lohiyALa-lakSmInAM prAyazcita tarIke agnisnAna karIneya mAre jagatane nekI ane nItinA pATha paDhAvavAM ja joIe ! AdarzanI A mazAlane lohI reDIneya jalatI rAkhavAnI ne ghUmatI rAkhavAnI pharajano kaDavo ghUMTaDo huM hasate moDhe nahi pI jAuM, to kAlanuM gujarAta lUMTa-lohIne ghADapADuono akhADo banI raheze !' 48 ~~~~~ ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yogarAjanuM haiyuM bharAI AvyuM. emanI AMkhamAMthI daDa-daDa karatI AMsudhAra vahI cAlI. emaNe putrone phakta eTaluM ja kahyuM : beTAo ! mAruM haiyu Aje cIrAI gayuM che, lUMTanI lohiyALa lakSmI ApaNA rAjayamAM? lUMTa, bhale tame calAvI, paNa A lohiyALa lakSmInuM prAyazcita huM karIza. mAro nirNaya aNanama che. huM Aje ja cittA-praveza karIne tamArA A pApanuM prAyazcita karavA zahIda banIza !" kSemarAjanI bAjI uMdhI vaLI gaI. e nahoto dhArato ke, A pApa ATaluM badhuM kAramuM nIvaDaze ne enuM prAyazcita karavA jatA, yogarAja zahIdIbharyA motane hasate moDhe bheTI paDaze. e bolyo : pitAjI! pitAjI ! zuM amArA pApanuM prAyazcita vaLI Apane karavAnuM hoya ? ne eya ATaluM badhuM kaDaka ? agnisnAna ? pitAjI, zAMta thAva !" "nA beTA ! nirNaya to have nahi phare. tame to mArI hatyA karI che. rAjAone mATe AjJAbhaMga e zastra vinAnI hatyA che. have huM tamane zI zikSA karuM ! mArA dehanI tamane tamA che, dilanI ne AdarzanI nahi ! A deha bhale cehamAM baLIne khAka thato. eno eka eka kaNa, saMskRtino upadezaka banIne brahmAMDamAM ghUmI vaLaze, tamArA pApanuM prAyazcita huM na karuM. to eno bhAgIdAra huM paNa gaNAvuM. ane A bhAgIdArIno AkharI aMjAma tame jANo cho ? tamAruM A pApa kAle gujarAtabharamAM ghUmI vaLe, TheraThera lUMTane lohInA cotarA jAme; eTale badhA pAtakono aMjAma mArA zireya Ave ! enA karatAM saMskRti rakSA kAje A dehane homI daIne e karapINa aMjAmane aTakAvI devo zuM khoTo? kSemarAja ! teM vahANo para lUMTa nathI calAvI, paNa mArA lohI para te lUMTa calAvI che. mAro nirNaya aphara che. jA, maMtrIzvarane mokala !" saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ---- ~ 49 Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yogarAja maMtrIzvarane pratIkSI rahyA. prAyazcitatkAjenI taivArI karavA emaNe maMtrIne yAda karyA hatA, nahi ke A viSayamAM emanI salAha levA ! kSemarAja potAnA bhAIo sAthe pitAnI pAsethI vidAya thayo ane maMtrIzvara AvyA. kSemarAjanuM haiyuM ke have to pArAvAra vedanAmAM zekAI rahyuM hatuM. eNe nahotuM dhAryuM ke, beTAonAM pApanuM prAyazcita bApa karaze ane eya ATaluM badhuM bhISma ne grISma ! maMtrIzvara paristhitine pAmI gayA hatA. e divasa, jayAre lUMTanI lohiyALa lakSmInA pApanuM prAyazcita karavA yogarAja saLagatI bhaDabhaDatI citAmAM pravezatA hoya, emaNe dhAryo ja hato. emanI AMkhamAM AMsu hatA. paNa AvI AMsudhArothI bhInI thaIne bhagna thaI jAya, eTalo badho kAco e Adarza na hato. e Adarzano deha to lokhaMDI paribaLothI ghaDAyo hato. yogarAje Adeza karyo : "maMtrIzvara ! gAma bahAra eka citA khaDako ! putronA pApanuM prAyazcita karavA dehavilopana karavAno mAro aDaga niradhAra che. ane e panotI paLa Aja sAMjanI ja che !' yogarAja paramAtmAnA dhyAnamAM besI gayA. A prAyazcitanI vAte AkhA nagarane sanasanATIthI beThuM karI dIdhuM. sahu yogarAjanI pAse AvyA. yogarAjano khaMDa kAkalUdI ne AsuMono khaMDa banI gayo. maMtrIoe mAthAM pachADyA. putroe paga pakaDyA ne janatAe potAnuM jigara cIrIne aMtaramAM jalatI jvAlAo batAvI. sahue samasvare yogarAjane vinavyA : "mahArAja ! Apa have to nirNaya pheravo. pApanuM prAyazcita thaI gayuM che. juo kSemarAja sahita ApanA traNe putrInI AMkhethI unI 50 ------------ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AMsudhAra anarAdhAra vahI rahI che. ne emanAM aMtaramAM anutApanI Aga bhaDabhaDa karatI jalI uThI che. pApanuM prAyazcita AMsu ne Aga ja che ! Apano deha to juo ! 120 varSanI jaiphavaye Apa citAmAM pravezazo? nA, mahArAja ! nA, nagaranuM bacce-baccuM Apane vinave che ke, Apa nirNaya pheravo !" janatA karagarI rahI. janatAnA A avAjamAM AghAta, darda ane vedanAthI paNa kaMIka vadhu hatuM. paNa yogarAja to aDaga hatA. potAnuM lohI reDIne ya Adarzano raMga emane ghero rAkhavo hato. teoe kahyuM : tamArA sahunI vAta sAcI ! putronuM prAyazcita bhale thaI gayuM paNa mAruM prAyazcita hajI bAkI che. e tyAre pUruM thaze, jyAre A deha rAkhanI DhagalImAM rUpAMtarita thaIne nekIno pukAra uThAvato uThAvato kaNa-kaNa rUpe gujarAtanA AkAzamAM ghUmI vaLaze !" -ne yogarAja khaDA thaI gayA. AMsuomAM paga boLIne, jakhamI jigaronI jvAlAonA ukaLATane sahIne eo nagaranA rAjamArgo vaTAvatA nagara bahAra AvI ubhA. citA bhaDabhaDa karatI pravaLI uThI hatI. enI labakArA mAratI jvALAo AkAzane AMbatI hatI. putronA pApanuM ane lUMTanI lohiyALa lakSmInuM prAyazcita karavA mahArAjA yogarAje emAM praveza karyo. ghaDI be ghaDImAM to e deha mATI-kaNamAM maLI gayo. thoDIvAra thaI, pavananI eka laharI AvI ane saMskRtinA saMdezane saMsArabharamAM phelAvavAM kAje, AdarzamUrtinA dehanI e bhasma-kaNone laIne eNe AkAzamAM ghUmarAvyA ! saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 -------- Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 so so salAma saMskRtine dhana kAje. dharA kAje ane dhAma kAje dhIMgANA khelanArA to A khalakamAM khUNe khUNe khaDakAyelAM paDyA che. paNa dharma kAje dhIMgANAnA gANAM lalakAranArAM ane saMskRti kAje jANI jANIne jherano pyAlo gaTagaTAvI janArA to viralA ja maLavAnA ! AvA javAM moM bhale viralA rahyA ! paraMtu A vasuMdharAne potAnA satanA Teke eo ja TakAvI zake che ! ja zreSThi kanyA priyadarzanA AvI ja eka nArI hatI. dehanA hIra-cIra sUkavIneya saMskRtine surakSita rAkhavAnI dharma-zIkha ene gaLathuMthImAMthI ja maLelI. deha pachI, geha pachI, saundarya pachI, saMpattiya pachI, pahelI to mArI saMskRti ! so so salAma AvI saMskRtine ! A eno mudrAlekha hato. pahelI salAma saMskRtine ! A enuM dharma-dhyeya hatuM. rAjaputra-saundaryasaine priyadarzanAnuM nAma sAMbhaLeluM. enA saundaryanI ghaNI ghaNI vAto enA kAne athaDAyelI. paNa eka dahADo acAnaka ja rAjaputrane priyadarzanAnuM sAkSAta darzana lAdhI gayuM. eka to e rUpa-rUpa saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 para Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ no Dhagalo hatI. emAM vaLI evI avasthAmAM rAjakumArane enuM darzana thayuM ke, jethI enuM haiyu vikAranA vAdaLa daLathI ubharAI gayA vinA na rahe ! priyadarzanA snAnagRhamAM hatI, Ave TANe e rAjakumAranI najare paDI gaI. e paLa pApI haze ? rAjakumAre manamAM gAMTha vALI dIdhI : A priyadarzanAne paraNuM, to ja mAruM jIvyuM sArthaka ! vAsanAno vAyaro dhIme dhIme vaMToLanuM rUpa pakaDI rahyo. e vaMToLamAM rAjakumArano jIvana vyavahAra khoravAI rahyo. khAya paNa bhUkha zame nahi. pIe paNa tRSA zAMta thAya nahi, hojamAM moja kare, toya tana-tApa dUra thAya nahi ! AvA prema-dardanA dardI banelA rAjakumAre eka dahADo potAno rAgano A roga pitA AgaLa khullo karyo. rAjavI vIrasene sahaja bhAve kahyuM : beTA ! basa, ATalI ja vAta che ne ? ciMtAno A kIDo ATalA divasa sudhI tArI kAyA ane tArA kALajAne korI rahyo, toya teM ene kema saMgharI rAkhyo ? priyadarzanA nagarazeThanI ja putrI che. ApaNe mAMgu mokalIzuM, to uparathI eo rAjI rAjI thaI jaze ! rAjAjIe nagarazeTha pAse priyadarzanA mATe mAMgu karyuM. badhI vAta jANI lIdhA pachI nagarazeTha ciMtita banI gayA. emane thayuM ke, nahi ApuM toya mArI putrIne rAjA lIdhA vinA nahi rahe. ne mArI A putrI to manathI eka zreSThiputrane varI cUkI che ! javAba mATe thoDA divasanI mudata mAMgIne nagarazeTha ghare AvyA. paNa e moM para meru-samo bhAra jaNAto hato. pitAno ciMtita cahero putrIthI ajANyo na rahI zakyo. priyadarzanAe ciMtAnuM kAraNa pUchyuM. nagarazeThe vAta TALI. be traNa divasa to Ama ja cAlyuM. paNa cothe dahADe to putrIe haTha lIdhI. nagarazeThe ghaNI ghaNI ADIavaLI vAto saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 53 Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ karI. aMte putrI-haThanI AgaLa emane namatuM toLavuM paDyuM bhAre haiye, dubhAte dile emaNe putrInI AgaLa badhI vAta karI dIdhI. - priyadarzanA paNa badhI vAta sAMbhaLIne ekavAra to sanna rahI gaI ! ghaDI be ghaDI sudhI e gaMbhIra vicAramAM DUbI gaI. aMdhArAmAM vIja jhabUkI jAya, ema eka upAya aMte ene jaDI Avyo. e pitAjI pAse pahoMcI gaI. eNe kahyuM : "pitAjI ! Apa rAjAjIne khabara Apo ke, aThavADiyA pachI rAjakumAra ekavAra maLI jAya. pachI lagnano vicAra karIzuM !' priyadarzanAe potAnI yojanA pitAjIne kahI saMbhaLAvI. e yojanA sAMbhaLIne nagarazeTha bolI uThyA ke, beTI ! deha para Avo julama ? zarIra sAthe AvI jIvaleNa ramata ? paLa paLanA jatana pachI je lohI, mAMsa ne meda ubhA karyA, eno Avo vinAza ! priyadarzanAe kahyuM : pitAjI ! huM saMskRtinI pUjAraNa chuM. A pUjAe mane evA pATha paDhAvyA che ke, pahelI saMskRti, pachI saundaryanuM bhale lIlAma thaI jAya ! paNa pahelI salAma to huM saMskRtine ja bharavAnI ! saMskRti-rakSA kAjenI e yojanAne amalI banAvavA eka vRddhavizvAsu vaidarAjane bolAvI lAvavAnI sevakane AjJA ApIne, nagarazeTha rAjabhavana tarapha vidAya thayA. hasatA cahere AvI rahelA nagarazeThane AvakAratA rAjAe kahyuM : padhAro, nagarazeTha ! kema ApaNI vAta nakkI ne ? nagarazeThe utsAhathI javAba vALyo : "mahArAja ! lakSmI cAMllo karavA Ave, tyAre kaMI moM dhovA thoDuM ja javAya che ! ApanA jevA jamAIrAjane jAkAro dauM, eTalo huM murkha nathI. priyadarzanAe ApanA mAMgA para khuzAlI vyakta karI che. vaheMco 54 - - -- saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ goLa ane dhANAM ! pharI kyAre Avaze AvA TANAM ! rAjAjI ! paNa priyadarzanAnI eTalI IcchA che ke, lagna pahelA eka dahADo rAjakumAra maLI jAya. AjathI AThame dahADe rAjakumAra maLavA Avaze, to enA AnaMdano pAra nahi rahe !" saundaryasena mATe to bhAvatuM hatuM ne vaide batAvyA jevo ghATa hato. rAjAjIe A vAtano svIkAra karatA kahyuM : oho ! nagarazeTha ! AmAM kaI moTI vAta che? jAva, rAjakumAra AThame divase tamAre tyAM Avaze. sabhAmAM harSa chavAI gayo. saundaryasenano AnaMda haiyApAtramAMthI bahAra chalakAto hato. ATha divasa pachInI svapra-sRSTimAM e kalpanAvihAra mANI rahyo ! saMketa-sthaLamAM priyadarzanAe paga mUkyo. enI pAchaLa makhamalathI DhAMkelA pAMca cha mUMDA laIne sevakoe praveza karyo. kUMDA yogya sthaLe mUkIne sevako vidAya thaI gayA ! saMketa sthaLa saundaryathI suzobhita hatuM. vAtAvaraNamAM sugaMdhano sAgara laherAI rahyo hato. vAtAyananI vATethI AvatA sUryanA prakAza sAthe bhaLI jatI dhUmrasero koI abhUta-sRSTi sarajI rahI hatI. megha-biMdune pAmavA jhUratA cakora jevA talasATa ane taravarATa sAthe sauMdaryasene e saMketa sthaLamAM paga mUkyo. paNa paga mUkatAMnI sAthe ja enI svapra-sRSTi kaDaDabhUsa karatI tUTI paDI ! bhayathI bebAkaLA banIne eNe rADa nAkhI : bhUta ! -ne bhayano mAryo sauMdaryasena bahAra kUdI Avyo. enA aMga aMgamAM bhayanI bhUtAvaLa vyApI gaI. nakhathI zikha sudhI e tharathara kaMpI rahyo. enI AMkho bhayathI cakaLa-vikaLa thatI ghUmI rahI. saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 -- -- - 55 Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tyAM to ghAyalanAM sisakAra vacce pAyalanA saMgIta relAya, evo avAja Avyo : padhAro, rAjakumAra ! gabharAI kema gayA? huM kaMI bhUta nathI tame jene maLavA AvyA cho, e ja huM priyadarzanA chuM. bhayathI bAvaro banI gayelo sauMdaryasena A madhura-raNakAra sAMbhaLIne kaMIka svastha banyo. eNe AMkha kholI, to potAnI sAme eka hADapiMjara ubhuM hoya, evuM lAgyuM, paNa ene hADapiMjara kema kahevAya? madhura-raNakAra emAMthI ja Avyo hato ! sauMdaryasenane thayuM ke, potAnI AMkha potAne dago to nathI detI ne? zuM huM dhUtAI to nathI rahyo ne? re ! hajI thoDA ja divasa pahelAM to A deha para meM hAsya, harSa ane hetanI hRdayaMgama-hariyALI hiloLA letI bhALI hatI ane atyAre to ahIM jANe hutAtmAnuM hADapiMjara hAhAkAra macAvI rahyuM che. avalokana dvArA abhayano saMdezo maLatAM ja sauMdaryasena e mahelamAM peTho. priyadarzanAno palaTAI gayelo deha, enI sAme saNasaNatA savAlonI sRSTi sarajI rahyo hato. AMkho uDI utarI gaI hatI. hAtha soTInI jema sUkAI gayA hatA. gAlamAM bakhola hatI. peTamAM khADo hato. chAtInA phephasA upasI AvelA hatA. paga pAtaLA paDI gayelA hatA. jANe naryuM hADapiMjara ja joI lo ! sacetana hADapiMjara ! priyadarzanAne, hADapiMjara zI priyadarzanAne joIne sauMdaryasena zUnyamanaska thaI gayo. vAtAvaraNamAM akaLAvanArI ekalatA chavAtI cAlI. gaMbhIratAno paDado uMcakatA priyadarzanA bolI : "rAjakumAra ! hajIya Apa zaMkAnI zUlathI kema pIDAI rahyA cho? huM e ja priyadarzanA chuM." "kyAM e sauMdarya-chalabalatuM zarIra ! je zarIranI zobhAe mArAmAM vikAranAM vaMToLa jagavyA ! ne kyAM A sa... ce... ta... na..." 56 - - ~ ~~ ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ adhUrA vAkyane priyadarzanAe pUrNa karyuM : hADapiMjara ! "nA, nA. hADapiMjara to kema kahevAya? huM to sauMdaryanI vasaMtaRtu mANavA Avyo chuM. zuSkatAnI A pAnakhara mane na khape !" to zuM ApanuM mAMgu phoka ? ApanA pitAjIe mArA mATe mAMgaNI karI che, e zuM niSphaLa ! "e badhI vAta sAcI ! paNa cAMdanI vinAnI rAtane zuM kare? mAla vinAnA bharatIyAne koNa sAcave? huM to sauMdarya pAchaLa pAgala banyo chuM. jemAMthI sauMdaryano pavana nIkaLI gayo che, evA A khAlI phuggAne huM zuM karuM? kyAM gayuM e sauMdarya ? sauMdaryano e sUrya AthamI kema gayo ?" "tame sauMdaryanA ja snehI cho, ema ne? mAruM sauMdarya tamAre bhALavuM che, ema? to juo makhamalathI DhaMkAyelA A kUMDA! emAM mAruM sauMdarya chUpAyelu paDyuM che. tyAM jaIne ene joI Avo ane enI sAthe snehanA tAra joDI Avo." rAjakumAra ubho thayo. Azcarya sAthe e eka kUMDA pAse gayo. makhamalanuM DhAMkaNa eNe kheMcI kADhyuM ane nAka phATI jAya, evI badabUthI vAtavaraNa gaMdhAI uDyuM. e kuMDAmAM nakarI viSTA bharelI paDI hatI. nAka macakoDatA rAjakumArane priyadarzanAe kahyuM : je lohI, mAMsa ane meda mArA deha para sauMdaryanA saluNA svastiko pUrI rahyA hatA, e ja lohI mAMsa-meda o kUMDAmAM bharyA paDyA che. nAka zA mATe macakoDo cho ? sauMdaryanA ja tame snehI ho, to A kUMDAothI pyAra karo. A kuMDAne ne sauMdaryane zo saMbaMdha? kema? ghaNo badho saMbaMdha che ! reca laI laIne meM mArA zarIranA tamAma lohI-mAsa-meda bahAra kADhI nAkhyA che ane A kUMDAmAM ene bharI rAkhyA che. A eka ja nahi, cha e cha mUMDA mArA sauMdaryanI zaramajanaka kathA kahevAne talasI rahyA che ! sAMbhaLo, enI vyathA bharI kathA !" saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ne priyadarzanAe bIjA kUMDAo parathI makhamalanuM DhAMkaNa ekaja jhATake kheMcI kADhyuM. vAtAvaraNano kaNa-kaNa badabUthI khadabadI uThyo. saudaryasena nAka para hAtha mUkIne bhAgyo. vayovRddha vaida dvArA priyadarzanAe bhayaMkarareca lIdhA hatA. sAta sAta divasa sudhI reca laIne eNe khIlelA kamaLa zI potAnI kAyAne sAva sUkAvI nAkhI hatI. zarIranA moha para eNe eka mAtra saMskRtinI rakSA karavA ja pULo cAMpyo hato. sAta sAta divasanI azuddhi eNe A kUMDAomAM bharI rAkhI hatI. vAtAvaraNane yogya vaLAMka ApavA kAje priyadarzanA bAjunA khaMDakhAM doDI gaI. rAjakumArane eNe kahyuM : joI lIdho ne, A zarIranI zobhAno aMjAma ? sauMdarya mAtranuM bhAvi AvuM ja bhayAnaka hoya che. pachI vartamAnanI eka paLa pUratuM rUDuM-rUpALuM lAgatuM deha sauMdarya joIne emAM mohI paDavuM zAne ? A dehanI utpatti vicAro. A dehanuM bhaviSya vicAro. A vicAra karazo, to AjanI sauMdarya-sAmrAjJI suMdarImAM tamane beDoLa ane khUM buM karatI eka vRddhA dekhAze. eno bhUtakALa jozo, to cAra page cAlatI ane azucimAM rUci karatI eka bALakInuM citra AMkha sAme khaDuM thaze. sauMdaryasenanA aMtarAkAze gherAyelA vAsanAnA vAdaLa sAme jANe vaMToLa phukAyo. thoDI ja paLomAM badhA vAdaLa vikherAI gayA. vikArano vAdaLiyo tApa zamI gayo. vAtsalyanI hUMpha anubhavAI rahI. dharmanI rakSA kAje jANI jANIne jhera pIvA jevA khatarAbharyA akhatarAne ajamAvanAra priyadarzanAnI pavitratAno sauMdaryasena vicAra karI rahyo. enA momAMthI nIkaLelA traNa ja akSaroe priyadarzanAne AnaMdita karI mUkI. guMjanA e akSaro hatA : ba...he...na... 58 - - ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMskRtinI surakSA kAje jyAre rUpa ane rUpiyAnI pyAsathI talasATa anubhavatA akabara bAdazAhe nartakI rUpamUrtinA rUpa-sauMdaryanI vAto sAMbhaLI, tyAre e vadhu taraphaDI rahyo ane nartakIne potAnA premanA pAMjare pUravAnA divAsvapra enI AMkhamAM gherAI rahyA. akabare ghaNI ghaNI vicAraNAne aMte nirNaya laI lIdho ke, nartakIne anurAgathI nahi AjJAthI ja nAthI zakAze, ane eNe vaLatI ja paLe occhA nagarInA adhipati Indra nareza para AjJApatra pAThavyo. emAM lakhAvyuM ke, rUpamUrti dilhInA darabAramAM rUpanA ajavALA vere, emAM ja enI zobhA che. koyala kAgaDAnA saMge bese, ethI kamI to koyalanI kIrtimAM ja Ave che. mATe patra maLatA ja rUpamUrtIne rAjIkhuzIthI dilhIzvaranI sevAmAM samarpita karazo, evo vizvAsa che ! A AjJApatranA eka eka akSara bANa banIne IndranarezanA komaLa kALajAne vadhI rahyA. emaNe vaLato ja patra lakhAvyo ke, koyalanA kamanIya kUjanathI mAruM upavana dinarAta saMgItamaya ja bhAse ate : bhAga-5 Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ che. ethI nakkI thAya che ke, e kAgaDAnA kuMsamAM nathI. koInI52 kAgaDAnuM kalaMka ThokI besADavA mAtrIthI ja jo koI kAgaDo banI jatuM hota, to pachI nirNaya mATe yuddhanuM mAdhyama nISphaLa gaNAta ! Apa dilhIzvara cho, to huM paNa thoDIghaNI dharatIno dhaNI chuM mArA A patrano pratidhvani Apa paNa jaNAvI zako cho ! kAmAMdha akabarane krodhAMdha banAvavAmAM A patrane dhAryA karatAM vadhu saphaLatA sAMpaDI. akabare saNasaNato javAba lakhAvyo H konA kapALe kAgaDAnuM kalaMka kotarAyuM che. eno nirNaya levA yuddhanA dAnavane jagavavA huM taiyAra chuM. zUrA-pUrA ho to yuddhamedAne hAjara thaI jajo. kAyarane rUpamUrti para hakkano dAvo karavAno koI adhikAra nathI ! ratnanI jema rUpa para paNa koInA adhikAra akhaMDa rahI zakatA nathI. jenA kAMDAmAM kauvata hoya, eno adhikAra abAdhita banI jato hoya che. kAma ane krodhathI aMdha banelo akabara bAdazAha have vaTanI khAtara paNa kruratAnA kamADa kholIne, aMdara sUtelI samazerone chaMcheDavA taiyAra thaI gayo. veranA taNakhA verato patra occhA nagarImAMya yuddhanA dAnavane DhaMDhoLI gayo. zAMta sarovara jevuM vAtAvaraNa, samudranA tophAnamAM palaTAI gayuM. vAtAvaraNamAM Avelo aNadhAryo- palaTo joIne rUpamUrtinuM dila dhrujI uThyuM. eNe nareza pAse jaI mananI vAta karatA kahyuM. mahArAja ! zuM mArA ekanA rUpa khAtara khUnakhAra jaMga jagavAze ? zuM mAruM rUpa eTalI badhI kImatI cIja che ke, e rUpanI rakSA khAtara keTalAya rUpiyA ane rUpanI rAkha thaI jAya, to ya vAMdho nahi ? mahArAja ! maherabAnI karo ane yuddhanA A dAnavane atyArathI ja jAkAro laI do ! narezano nirNaya to nakkara hato kahyuM : rUpamUrti ! tane to rUpa ane rUpiyA sAcavavA ja mahAna lAge che ! rAjakAraNanA raMganI tane zI saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 EUR0 Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cakorI chuM jeno javALAmAM khapI javA nI kahIne, huM kaI gatAgama hoya ! AmAM savAla mAtra rUpano ja nathI ! Ijjatano savAla mukhya che. jo yuddhanA medAne utaruM nahi to kAyaranuM kalaMka mArA kapALe coTe ane dezanI AbarU pANImAM maLI jAya ! rAjakAraNanA raMganI ajJatAno Aropa sAMbhaLIne kaMI rUpamUrti cUpa thaI jAya evI nahotI ! enA dilamAM devI tarIke birAjatI bhAratIya saMskRtie javAba vALyo. mahArAja ! krodhanI vALA zAMta karavAnuM kahIne, huM kaI dilhIzvaranI kAmanI jvALAmAM khapI javA nathI mAgatI ! huM evI cakorI chuM jeno mAlika ekamAtra megha ja hoya ! yuddhano rasto choDI daIne ekavAra mane dilhInA darabAramAM hAjara thavA do. pachInuM badhuM huM saMbhALI laIza. tyAM gayA pachI mane jo lAgaze ke, cAritranI cAdara cokhkhI rahevI muzkela che, to huM hasate haiye motane bheTI laIza, paNa ApanI kIrtine kalaMkita karIne, mArI pavitratA para pULo nahi ja caMpAvA dauM rUpamUrtinA dilamAM virAjatI saMskRti ATalI badhI aNanama haze, enI Aja sudhI nareza kalpanA karI zakyA nahotA. enA avAjamAM pavitratA ne parAkramano je pracaMDa paDagho guMjato hato, enAthI vizvasta thaIne nareze nartakIne dilhInA darabAramAM hAjara thavAnI hA bhANI ! sarANe caDelI samazere myAna thaI gaI. vAtAvaraNamAM vyApelI vIratA vilIna banI gaI. nartakInA saMskRti-surakSAnA vizvAsa AgaLa yuddhanA dhasI AvatA dAnavane pAchA pagalA mAMDavA paDyA. nareze dilhIzvaranI sevAmAM patra pAThavyo : dilhIpati! rUpamUrti jAte ja ApanI sevAmAM hAjara thaI javA taiyAra hoya, pachI yuddha jagavavavAnuM avicArI pagaluM bharavuM ayogya ja kahevAya ! A patraprAptinA bIjA ja divase nartakI rUpamUrti dilhInA darabAramAM upasthita haze, ATaluM ja lakhIne patra pUrNa karuM chuM ! saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ patra dilhI pahoMcyo, akabara AnaMdI uThyo. sohAmaNI svapnasRSTinA sarjanamAM gumabhAna banI gayelA akabarane tyAre ja khabara paDI ke, eka divasa pUrNa thaI gayo ! jyAre rUpamUrtino koyalakaMTha kUjana karI uThyo : jahAMpanAha ! sevAmAM samarpita chuM. A nAcIja- nArIne yAda karyA badala anubhavelo AnaMda Aje caraNa-cAkarInI paLe avadhi vinAno banyo che ! Amra-latA para besIne kUMjana karatI koyalane bhUlAvI detI rUpamUrtine najaronajara nihALyA pachI akabarane lAgyuM ke, rUpamUrti kharekhara rUpanI ja mUrti che ! rUpamAM rati zI, gatimAM haMsI zI ane AkRtimAM apsarA zI A rUpajyoti sAce ja mArAM aMtaHpurane ajavALI jaze ! vAsanAnA vicAramAM akabarano divasa pUrNa thayo, jyAre upAsanAnI vRttimAM rUpamUrtino divasa vItI gayo. rAta-rANInA rumajhuma nAdanI madhuratAne mahAta karato pAyala-nAda prasarAvatI rUpamUrtie jyAre zAhI aMtaHpuramAM paga mUkyo, tyAre ene stakAravA khuda dilhIzvara khaDo hato. vAsanAbharyA vAyumaMDaLane koI judo ja vaLAMka ApavA rUpamUrtie eka navI ja vAta cheDI : jahAMpanAha ! ApaNAM milanano prAraMbha thoDAMka vArtAvinodathI thAya, evI mArI IcchA che. huM thoDAMka prazna pUchavA mAgu chuM. ApanI AjJA hoya, to.... AjJAnI pratIkSAno aMta ANavA akabare kahyuM : ahIM evuM abhedya ekAMta che ke, dilanA dvAra kholIne je pUchavuM hoya, e pUchI zakAya che ! rUpanI o mUrti ! je pUchavuM hoya e pUchI le ! tArI cAlamAM pAyalano nAda che, to bolamAM vaNAnuM mAdhurya che !' rUpamUrtie saMskRti-surakSAnI bhUmikA taiyAra karatA pUchyuM : zAha! mAre e jANavuM che ke, eThavADamAM AnaMda mANanArA A duniyAmAM keTalA haze ? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAlakSepane na sahI zakatA akabare vaLatI ja paLe javAba vALyo : A duniyAmAM evA pAgalo phakata be ja che, je eMThavADane amRtanI adAthI ArogatA hoya ! pahelo eMThabhojI che bhikhArI, bIjo che kUtaro ! jIvana-maraNanI darakAra karyA vinA bIjI ja paLe rUpamUrtie bodhabANano TaMkAra karyo : jahAMpanAha ! sAcI vAta karI Ape. have Apano naMbara mAre zemAM gaNavo ? bhikhArImAM ke kUtarAmAM ? 'dilhIzvara ane bhikhArI ! bhArata samrATa ane kUtaro ! rUpamUrti ! rUpanA madamAM AvI jaIne maryAdAbhaMga karatA tane zarama nathI AvatI ! rUpano ATalo badho garva ke, traNa TakAnI nAcanArI hovA chatAM mane bhikhArI ane kUtarA jevo gaNe che ! sAbita karI Apa : huM bhikhArI kaI rIte ? huM kUtaro kaI rIte ?' vAgha viphare, ema akabara krodhAMdha banI uThyo. jo premanA pAzamAM baddha na hota, to tyAre ne tyAre ja rUpamUrtinA deha para enI samazera pharI vaLata. rUpamUrtie A pAra ke pele pArano chello dAva nAkhatA kahyuM : dilhInA o adhIzvara ! bhikhArInI jema cappaNiyuM laIne rUpanI bhIkha mAMgavA nIkaLyA cho ane uparathI pAchI sAbitI mAMgo cho ! kUtarAnI jema vameluM cATavA moM laMbAvI rahyA cho ane uparathI pAchI siddha karI ApavAnI zekhI mArI rahyA cho ! bolo : Ape mArI bhIkha mAMgI ke nahi ? bhIkhamAM na maLe to jhapAjhapI karIneya mane meLavavAnA manasUbA Ape sevyA che ke nahi ? huM aNadAga nathI mAre mAthe pati che. huM bhogavAI cUkI hovAthI eMTha chuM have vamelAne/eMThane khAvA Apa taiyAra thayA cho ke nahi ? bhIkha ane zvAna vRttinA AnAthI vadhIne vaLI bIjA kayA prabaLa purAvA hoI zake ? saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 63 Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rUpamUrti sAbadI banI gaI ! dAva to nAkhI dIdhA hatA. bAdazAha baLAtkAra karavA taiyAra thaI jAya, to vIMTIno hIro cUsI jaIne motane bheTavA e taiyAra thaI ne ubhI. paNa eNe joyuM to bodhanA A bANa eLe nahotA gayA. bAdazAhanI AMsubhInI AMkha joIne eNe hIrAnI vIMTI bAjumAM pheMkI dIdhI. dilhIzvaranA paga jhAlI letA e bolI : bhAI ! kSamA cAhuM chuM. nAnA moDhe mATI vAto karIne AcarelA A avinaya badala moTAbhAI tarIke ApanI mahAnatA mane daragujara karaze, evo vizvAsa sevuM chuM ! bhAI ! A bahena kSamA kAje khoLo pAtharIne ubhI che ! gaLagaLA sAde bAdazAhe kahyuM : kSati vinA kSamA kevI ? teM to upakAra karIne mane bhikhArI banato ane kUtaro thato aTakAvyo che ! bahena ! tArA taraphathI bodha na maLyo hota, to huM bhikhArI ane kUtarAthIya hINo jAhera thAta, kAraNa ke gharamAM na hoya, to ja bhikhArI bhIkha mAge che ane kUtaro paNa na chUTake, vamelAne cATato hoya che ! saMskRtinI surakSA kAje maLela sAthavArA badala ahobhAva vyakta karIne rUpamUrti bahAra AvI, tyAre bhAI-bahena baMnenA mana prasanna hatA. e prasannatA pavitratAnA patha parathI pagalAM baDhAvatI AvatI jaNAtI hatI ! saMskRti-surakSAnI A vAta jyAre vAyare caDIne Indranareza pAse pahoMcI, tyAre ja emane e vAtano vadhu khyAla Avyo ke, saMgrAmane na satkAratI rUpamUrti kaMI kAyara nahotI ! e vArAMganA vIrAMganA na hota, to dilhIzvaranI sAme Avo khatarAbharyo akhataro kaI rIte karI zakata ? 64 saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vArAMganA jyAre vIrAMganA bane che bhAratano hajI najIkano ja e bhUtakALa keTalo bhavya hato, jyAre vArAMganA paNa vIrAMganA banI zakatI ! jyAre AjanI A "Aja' keTalI tArAja. dagAbAja ne nakharAbAja che ke, vIrAMganAo paNa vArAMganA jevuM vartana karatAM lAjatI nathI. bhUtakALanI bhavyatAnuM najarANuM laIne, ahIM eka evI vArAMganA zabdadeha dharIne khaDI che ke, zIlanA zaNagArane aNadAga rAkhavA, eNe je vIrAMganA-vRtti dAkhavI, e joIne koIpaNa stabdha banI gayA. vinA na rahe ! jIvanamAM kaI paLe kyA prasaMge ane kaI paristhitimAM parivartana AvI jAya che, e kahevuM AsAna vAta nathI ! vArAMganA rAmadulArInA dila para jhIMkavAmAM Avelo e phaTako, enA jIvanane koI akathya vaLAMka Apaze, evo AMzika aMdezo paNa enI mAnA manamAM kyAMthI AvI zake ? rAmadulArI eka lokapriya vArAMganA hatI. enA rUpanI rozanImAM aneka premI pataMgiyAo jhaMpalAvavA taiyAra rahetA. rAmadUlArI eka saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - 65 Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dahADo mAtA banI. rAmadulArInI mA to paisAnI AMdhaLI-pUjAraNa hatI. potAnI beTI mAM banIne bALaka para vahAla varasAvavAnI ghelachAno bhoga bane, to pachI paisA koNa raLe ? A praznano ukela ghAtakI rIte lAvavAno eNe nirNaya karyo. tAjI khilelI kaLI zo e navajAta bALaka rAmadulArInI mAtAnA AMkhamAM kaNAnI jema khUMcI rahyo. eka dahADo sIDI parathI e bALakane eNe gabaDAvI dIdho. ane bALakane bacAvavAno DoLa karatI e nIce doDI gaI. rAmadulArI paNa hAMphaLI phAMphaLI thatI AvI pahoMcI. Akho mahela hacamacI uThayo. A jIvaleNa mArane bALaka kyAMthI khamI zake ? nIce paTakAtA ja enA rAma ramI gayA ! gharamAM rokakaLa macI gaI. rAmadulArInA kALajAmAMthI cIsa nIkaLI gaI. enI mA paNa chAtI kUTavA lAgI. hasato ramato mahela eka ja paLamAM rokakaLa ane DUsakAothI karUNa banI gayo. jIvaleNa-ghA to e bALakane lAgyA hatA, paNa enA badale lohI jANe rAmadulArInA zarIramAMthI vahI rahyuM hatuM. divaso vItyA, paNa A AghAtanI asara ochI na thaI. rAmadulArI bahAvarI banI gaI. enuM magaja bahera mArI gayuM. zUnyamanA thaIne divaso kheMcatI potAnI putrIne joIne enI mA ciMtAtura rahevA mAMDI. bAjI AkhI uMdhI vaLI gaI hatI. divasothI pAInI paNa pedAza nahotI thaI ane thavAnA AzA-cihna paNa have kaLAtA nahotA. | vedanA eka evuM tatva che, je kadIka mANasane virAga tarapha, to kadIka vilAsa tarapha laI jAya ! | rAmadulArInA lamaNe jhIMkAyelI vedanA eka dahADo ene navI ja dizA cIMdhI gaI. manano merubhAra haLavo karavA e devadarzanane gaI. - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tyAM prabhu bhaktinI mastI mANatA eka saMnyAsInA moM para patharAyelI prasannatA ane bhAla para camakatuM brahmateja joIne, rAmadulArI chakka thaI gaI. enA manamAM eka vicAra vIja jhabUkI gaI re meM to rUpa-rUpiyA ane bAga-bagIcAmAM ja sukha pAmyuM che. paNa A saMnyAsInI pAse AmAMnuM to kaMI ja nathI ! chatAM A ATalA badhAM prasanna kema? zuM AnaMdanA jharaNAnuM ugama-sthaLa bhaitika-sAmagrI nahi hoya? rAmadulArI bhramamAM hatI ke, rUpa-rUpiyA, prema-pratiSThA, sauMdaryasaMpattinA girizikharethI ja sukhanI saritA vahI nIkaLe che. paNa A bhramane saMnyAsInA A darzane jANe eka-joradAra lapaDAka mArI hatI. ane eno bhrama raDI rahyo hato. rAmadulArIe jijJAsA vyakta karI : "saMnyAsIjI ! Apa ATalA badhA prasanna cho, enI AdhArazilA kaI che? ApanI pAse bhautika-sAmagrInI mAlikImAM kaMI ja nathI. chatAM ATalo badho AnaMda !' saMnyAsIe nayana nIcA DhALIne javAba vALyo: "mAruM AnaMda-jharaNuM prabhubhaktinA pahADamAMthI vahI rahyuM che ! koNa kahI zake ema che ke, mArI pAse bhautikatAnA viSayamAM kazuM ja nathI ! bhautika sAmagrIno huM jevo upabhoga karuM chuM, evA upabhoganuM saubhAgya to samrATaneya nathI varyuM hotuM ! A dharatI mAruM bichAnuM che, to navalakha tAralAothI maDheluM A AkAza mAruM oDhaNa che. pavanadeva mane paMkho nAkhe che. cAMda-sUraja mAre mATe AkAzamAM dIpa pragaTAve che. varSa-suMdarI mane pANIno pyAlo bharI Ape che. mArAM sukha to tamArA jevA saMsArIone svapramAM paNa anubhavavA na maLe ! mananI mUMjhavaNono ukela lAvatuM A samAdhAna meLavIne rAmadulArI mahelamAM AvI. khAlI khAlI rahetuM enuM mana have bharAI gayuM hatuM. dhyeya zUnya rajhaLapATa karatA enA manane, have bhaktino suMdara-mArga saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaDI Avyo hato. gaIkAlanI vArAMganA Aje vIrAMganA banIne prabhu pAchaLa pAgala banI gaI. mIrAnI jema page jhAMjhara bAMdhIne e prabhupUjAraNa banI gaI. enI mAnuM svapra vilAI gayuM ! potAnA premanA pAvakamAM anekane saLagAvI mAratI rAmadulArI, prabhu-premanI jyotanI AsapAsa pataMgiyAnI jema pradakSiNA pharI rahI ! bhogI maTIne bhaktA banelI rAmadulArI koI anerI mastInA mojAmAM mastAna banI gaI ! divaso vItavA mAMDyA. mahAsAgaramAM AvatA ghoDApUranI jema auraMgajhebanuM AkramaNa ekAeka dhasI AvyuM ! A AkramaNa rAmadulArInA mahelane paNa ghe2I vaLyuM. rAmadulArI to varSonA krama mujaba Aje page jhAMjhara bAMdhIne maMdiramAM nRtya karI rahI hatI. AkramaNanI ene AgAhI paNa maLI nahotI. auraMgajhebe eka hAtha laMbAvyo ane rAmadulArI keda thaI gaI. enA rUpa pAchaLa pAgala banelo auraMgajheba samaNAMnI eka virATa sRSTi nihALI rahyo. rAmadulArI jevuM sauMdarya sAMpaDatA e potAnA A AkramaNane saphaLa lekhI rahyo. potAnI rAjadhAnImAM AvIne eNe premapAza nAkhatA kahyuM : 'saMsAranuM A sarovara kAmaNagArI kamalinIothI sohe che, to e kamalinIo enI AsapAsa guMjArava karatA bhramarothI bhavya lAge che. auraMgajhebanA A avAjanI pAchaLa DokAtA vikAranA niHzabda AMdolanane rAmadulArI parakhI gaI. eNe kahyuM : 'jahAMpanAha ! saMsAranA sarovarane sohAvatI kamalinIonI bhavyatAnI ApanI A kalpanA barAbara nathI ! enI bhavyatA jANavImANavI hoya, to devamaMdiranI divyasRSTimAM najara doDAvavI joIe. prabhucaraNe samarpita thayelI kamalinI jeTalI bhavya lAge che, eTalI bhavya saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 68. Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e kyAMya ane kyAreya lAgatI nathI ! snehanA sodAmAM nahi, snehanA samarpaNamAM enI bhavyatAno bhAnu soLe kaLAe khIlI uThe che !' A javAba sAMbhaLavA ja auraMgajhebanA aMtaramAM poDhelI vAsanAnI nAgaNa samasamI uThI. sAmadulArI je kahevA mAgatI hatI, eno tAga e pAmI gayo hato. eka traNa TakAnI nokaraDI potAnA jevA samrATane suNAvavA mAMgatI hatI ke, tame je kamalinIne sUMghavA ane sugaMdha uDI jatA ukaraDe nAMkhavA toDI lAvyA cho, e kamalinI to prabhu-caraNe arpita thaI cUkI che. have e ziva nirmAlya che. enI para koIpaNa bhogI-bhramarane besavAno have hakka nathI rahyo. tema A kamalinIne vAsanAnA vagaDe ugeluM phUla mAnIne cUMTI lAvyA hazo ? paNa A to upAsanAnA upavane pAMgareluM pArijAta che. prabhu-caraNa sivAya bIjA koI paNa sthAne have enA besaNAM na hoya ! auraMgajhebanuM aMtara hajAra hajAra hatAzAothI gherAI gayuM. premanA pAsA pobAra paDe, e mATe eNe keTalAMya dhamapachADA karyA. paNa vArAMganA, vIrAMganA banI cUkI hatI. enuM eka paNa pAsuM pobAra na paDyuM. hajAro hatAzA vacce eka amara-AzAne AdhAre sohAmaNAM sapanA nihALatA auraMgajhebe eka dahADo chello dAva nAkhyo. eNe paDakAranI Aga jharatI jabAnamAM kahyuM : 'dulArI ! Aja to huM mArA mananI murAda bara lAvyA vinA rahevAno nathI ! hasate haiye tuM mArA premano svIkAra kare dilhInuM paTarANI pada tAra caraNonuM cAkara banI raheze. nahi to aMte mAre baLAtkArano rAha ApanAvavo ja paDaze ! bola, jaldI javAba de ! hA ke nA ?' rAmadulArInuM haiyu halabalI uThyuM : baLAtkAra! auraMgajheba jevA dilhIpatinI sAme huM zarIra-baLathI to kaI rIte mukAbalo laI zakuM ? eNe paLa be paLamAM potAno rAha nakkI karI nAMkhyo ane kahyuM : saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 69 Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jahAMpanAha! tamArI cAhane cUkavI daIne Ahane AvakAravAnuM kAma to pAgala paNa na kare. huM mAruM haiyA pAtra laMbAvIne tamArI premabhikSAno svIkAra karavA taiyAra chuM. paNa eka zarate ...?" auraMgajheba AnaMdamAM AvI gayo. eNe utsuka-haiye pUchyuM : dulArI ! tuM mArI prema-bhikSA svIkAravA taiyAra hoya, to tArI eka nahi, zata zata zarato pUrI karavA A sevaka taiyAra che. bola, kaI che tArI zarata ?' rAmadulArIno mAdhurI bichAvato javAba Avyo : jahAMpanAha! tame jANo ja cho ke, zaMkarane zaraNe meM badhuM samarpaNa karI dIdhuM che. Aje divaso thayA : na mane zaMkaranA darzana thayA che. na huM zaMkaranI sAme page jhAMjhara bAMdhIne nAcI zakI chuM. ke na e bhoLAnAthane huM bhakti-bheMTaNuM dharI zakI chuM. Apa jo mArA mATe eka zaMkara-maMdira taiyAra karAvI Apo. te pachI huM ApanI !" "zaMkaranuM maMdira!" auraMgajhebe dAMta kacakacAvyA. eNe kahyuM : dulArI ! huM kAphara nahi banuM tuM bIjuM kaMIka mAMga. miyAMmahAdevano meLa kadI na jAme ! rAmadulArIe to eka e ja vAta pakaDI : AmAM miyA mahAdevano meLa karAvavAno koI savAla ja nathI ! premIne mana potAnuM pAtra na muslima hoya che, na hiMdu ! premI jo sAco hoya, to e potAnA pAtrane mAtra premI tarIke ja nihALe che ! premamAM pAgala banelAM auraMgajhebe ghaNI ghaNI AnAkAnI bAda rAmadulArInI A vAtano svIkAra karyo. kAphara tarIkenuM kALuM-kalaMka kapALe kaMDArIneya potAnA premIne prasanna karavA eNe zaMkara maMdira baMdhAvavuM zaru karyuM. premamAM pAgala banelo mANasa dhanane na jue ane -~~-~~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dharmane dhakko mAre; A vAtano sAkSAtkAra karAvatA dilhIpati para ghaNAMe "kAphara" tarIkeno phiTakAra varasAvyo. auraMgajheba bhoganA sapanA nihALato rahyo, rAmadulArI bhaktinA sapanA nihALatI rahI ! eka dahADo zaMkara maMdira pUrNa thayuM. bhoLAnAthanI emAM pratiSThA paNa thaI gaI. pratiSThAnI rAte rAmadulArI zaMkaranA zaraNe ane caraNe manabhara nAca gAna karavAnI hatI. saMdhyA suMdarIe potAnI raMga-pyAlI AkAzanA AMgaNe DhoLI dIdhI. auraMgajheba potAnA khAsa khAsa mAnavaMtA mANaso sAthe zaMkara maMdiramAM AvIne goThavAI gayo. auraMgajhebane mana nRtyanuM kaMI eTaluM badhuM AkarSaNa nahotuM, nRtya pachInI raMgIna-sRSTinI kalpanA enA tanane taravarATa ane manane malakATa ApI rahI hatI. tyAM to jhAMjhara jhaNakyA. pAyalanA madhurA nAde vAtAvaraNane kaNakaNa ane samayano kSaNa-kSaNa saMgItamaya banI gayo. vArAMganA jyAre, vIrAMganA banIne prabhunA AgaLa potAnI kaLAnI kurabAnI karI rahI hoya, tyAre pachI bAkI zuM rahe? aSADhanI pahelI ghanaghora meghamALA joIne mora zuM nAcato hato ? e morane zaramAvuM paDe, e rIte rAmadulArI mana mUkIne nAcI rahI. jagatane rIjhavavA nahi, jAtane rIjhavavA jIvanabharanA athAka-zrama dvArA meLavelI tamAma kaLAone A nRtyamAM ThalavI devAno eno niradhAra hato. zA e aMgamaroDa ! zA e ThekAM ! zA e laya ! ane zI e lahaka ! sahu vAhavAha pukArI rahyA. nRtya puruM thavA AvyuM, paNa pUrA thatA A nRtyanI sAthe sAthe rAmadulArIe potAnA jIvananuM nRtya paNa pUruM karI nAkhavAno daDha saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 -- ---- Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMkalpa karyo hato. zIlanI zuddhi jALavavA kAje zarIrane zUnya banAvI devAnI zahAdatane varavA, jANI jANIne jherane pI javAno potAno niradhAra pAra paDe, e mATe e manomana prabhune prArthI rahI : prabho ! cittanI mArI kALI DibAMga cAdara para paNa ApanI bhaktinA bhAtIgaLa-raMgoe abhuta-sauMdarya saryuM che. have Aje cittanI A cAdarane cokhkhI rAkhavA meM mRtyune mAgI levAnuM nakkI karyuM che. mArA Apane chellA sASTAMga namaskAra ! -ne hAthanI AMgaLIone ajavALatI hIrAnI vIMTIne cUsatIcUsatI rAmadulArI prabhu-caraNe DhaLI paDI. paLo vitI, auraMgajheba potAnA premIne uThAvatA tyAM pahoMcyo. paNa eNe joyuM to bAradAna paDI rahyuM hatuM. emAM mAla hAjara na hoto ! je motIthI chIpa lAkhelI hatI, e AtmAnA motI vinAnA rAmadulArInA dehanI chIpane auraMgajheba AMsubhInI AMkhe nihALI rahyo ! dehanI darakAra khAtara samaya ane saMpattino hisAba na rAkhanArI vArAMganA jyAre virAMganA bane che, tyAre e keTalI hada sudhI deha para damanano koraDo vIMjhI zake che ane potAnuM varavrata jALavavA e kevuM balidAna daI zake che, eno Adarza khaDo karI janArI rAmadulArI janajIbhe gavAI rahI ! 72 --~~~ - ~~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 marIne paNa jIvavA do ! AryatvanI asmitA jALavI jANavA ane marIneya jIvavA devAno saMskRti-saMdeza saMsArane suNAvavA eka rAjA keTalI badhI hade nyocchAvarI karavA taiyAra thaI gayo, enI hRdayaMgama pratIti karAvatI eka kahANI, puNyathI prIti ane pApathI bhIti A be guNo rAjAthI mAMDIne prajA sudhInI janatAmAM kevA vaNAI cUkyA hatA, enuM bhavya-darzana paNa karAvI jAya, ema che. 'jIvo ane jIvavA do'nI svArthasparzI saMkucitatAnI sImAne chedI-bhedIne, 'maro paNa jIvavA do'nA samarpaNa-zALI asIma AkAzane potAnI pracaMDa-pAMkhamAM samAvatuM eka sohAmaNuM paMkhI che H bhAratIya saMskRti ! saMskRtinA A sohAmaNA paMkhIne aMtaranA AMgaNe pALIne poSanArA anekAneka vIroe jAte jIvIne anyane jIvavA devAnuM ja nahi, paNa marIneya, anyane jIvADavAnuM kaparUM kartavya bajAvyuM che ane A kartavya bajAvatA bajAvatA kurabAnInI kalame eo zauryabharyo ItihAsa AlekhI gayA che ! karaNInI kalame, kurabAnInA kaMkuthI, kartavyanI kitAbamAM AvA ItihAsane AlekhavAno mudrAlekha dharAvato eka rAjA. nAma enuM rANA saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 73 Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vikramasiMha! kathanIthI pANAne pANI banAvato ane karaNIthI vajaneya vidArato e rAjA eka dahADo zULa rogano bhoga banyo. enI AMkhamAM zULa upaDI. pANI vinA taraphaDatI mAchalInI jema makhamalanI zaiyAmAM rAjA taraphaDI rahyo vedanA AMkhamAM ubharAtI hatI, paNa enI tIvra arasa aMge aMga anubhavI rahyAM hatAM. bhAtabhAtanA bhoga anubhavato rAjA vAtavAtamAM rogI bane, pachI ane sevAmAM sajja rahenArA vaidya-hakImonI vaNajhAra thoDI ja aTake ! rAja sevAmAM dinarAta vaidyonI vaNajhAra cAlu ja rahevA mAMDI. paNa zULathI taraphaDatA rAjAnA AMkhanI AMsudhAra koI rokI zakyuM nahi ! vaidyonI vaNajhAra vadhavA mAMDI, ema vedanAnI raphatAraya vega pakaDavA mAMDI ! vedanAnA vegamAM taNAto rAjA dareka vaidyane pahelI vAta e karato ke, bIjAne mArIne mane jIvADavAnI jarUra nathI, mAravA karatA to maravuM bhaluM ! vaidyo kalAkonA kalAko sudhI rAjAnI nADI pakaDIne besatA, paNa aMte emane roga anADI lAgato. zULa upaDavAne divaso thayA. vedanAnA vadhatA jatA vegane rAjA jIravI na zakyo. aMte behoza banIne e pathArImAM paDakhA ghasI rahyo. rAjAnA roganI vAta AsapAsa phelAtI gaI, ema jAtane dhavaMtarIno avatAra mAnatA vaidyo AvatA gayA. paNa zuLanA mULane koI aDI paNa na zakyuM ! pachI ene ukheDI nAkhavAnI to vAta ja kyAM rahI ! rAjAne behoza banAvI denArA vedanAnA vegane visarjita karI devAnI vAtathI vAtAvaraNane sasmita karAvI deto eka vaidya eka dahADo AvI caDyA. jAtane jIvADavA anyane mAravA karatA to maraNane bhaluM lekhanAro rAjA behoza hato. maMtrIoe navA vaidyane kahyuM : game te bhoge rAjAne jIvADo A vedanA ane A valopAtabharyA valakhA amArAthI have joyA jatA nathI. vaide nADI joIne kahyuM : roga anADI che. mATe ene mArI haThAvavAmAM hiMsAno hAtha ja saphaLa nIvaDaze. hiMsAmAM tamArI "hA" 74 --~~~~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hoya, to osaDiyA kADhuM. ahiMsaka osaDIyAM A zULanA mULane mArI haThAve, e asaMbhavita che ! maMtrI parivAra to game te bhoge rAjAne jIvADavA mAMgato hato. eNe hiMsAmAM hakAra bhaNyo ane vaidyarAje osaDanI peTI kholI. peTI kholatA kholatA eNe kahyuM : ArogyazAstranA adhiSThAtA amArA caraka RSi ahiMsAnA Azaka hovA chatAM emaNe mukhyatve Arogyane AMkha sAme rAkhIne ja vaidakanA graMtho lakhyA hovAthI na chUTake hiMsaka auSadhinoya ullekha karyo che. Ayurveda ahiMsAmAM mAnanAruM hovA chatAM emAM AvatA koI koI hiMsaka prayogo AkharI upAya tarIke na chUTake ja lakhAyA che. A zULa mATeya Avo hiMsaka prayoga karavo paDaze. auSadhio to mArI pAse hAjara che. phakta eka jIvatA kabUtaranI jarUra paDaze. enA mAMsamAM A auSadhio kAlavIne, AMkhamAM AMjavAthI game tevuM haThIluM zULa paNa zAMta thaI jAya che. vaidarAje osaDiyA kADhyA, eTalAmAM to jIvatuM kabUtara hAjara thaI gayuM, kabUtarane ubhuM ne ubhuM cIrIne enA lohI-mAMsamAM vaidarAje osaDiyA kAlavyA. lohIno A lepa zULathI taraphaDatA rAjAnI AMkhe copaDavAmAM Avyo ane vaLatI ja paLe ArAmanI eMdhANIo kaLAvA mAMDI. thoDIka ja paLomAM zULanuM mULa jANe ukhaDIne pheMkAI gayuM. rAjA svasthatA sAthe beTho thaI gayo. jANe varSo pUrvenI koI jhAMkhI-smRti sateja thatI hoya, ema eNe pUchyuM : mArI AMkhamAM zULa upaDI hatI ne? koNe ene zAMta karI hatI? ane kaI davAthI e zAMta thaI hatI? - hiMsAnI hoLI dekhAI na jAya, e mATe enI para rAkha chAvaravA jevI cUpakIdI rAkhavAno sahune IzAro karIne maMtrIe kahyuM : rAjAjI ! amArA puNe A vaidarAjano prayoga saphaLa nIvaDyo ane Apa nirogI banyA. - rAjAne tarata ja potAno mudrAlekha yAda Avyo. eNe kahyuM : vaidarAja ! mArIne jIvavA karatA jIvADIne maravuM mane vahAluM che. zULane zAMta karanArA tamArA prayoge koIno jIva to nathI lIdho ne ? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ~ 75 Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaigharAje kahyuM: maharSi carakane huM pUjanAro chuM. hiMsAno 'ha' paNa lakhatA mArAmAM kamakamATI pedA thAya che. koIne mAryA bAda jIvavuM, e to maravAthIya vadhu karuNa dazAnuM jIvana che. rAjAjI ! Apa naciMta raho. rAjAne cotaraphanA vAtAvaraNa parathI ema lAgyuM ke, mane dhUtavAno prayAsa thaI rahyo che. koI paMkhI-mAtA potAnA paMkhI-putranA jhUMTavI lIdhelA jIvana-dhana kAje nyAya mATe pokAra pADatI cakrAvA letI hoya, ema rAjAne lAgyuM. eTalAmAM to lepanA lAla raMga tarapha rAjAnI najara gai, eNe trADa nAkhatA pUchyuM : mane lAge che ke hiMsAnI hoLIne chAvaravA, daMbhanI rAkha bhabharAvAI rahI che. prayoga jo pUrNa ahiMsaka hoya, to pachI lepanI A lAlAza konA gharanI che ? oha ! ane pelA khUNe pIMkhAyelA pIMchA konA paDyA che ? sAcuM bolo : bIjAne mArIne huM jIvI nahi zakuM ! rAjAjI jAte ubhA thaIne khUNe paDelA pIMchA jovA cAlavA mAMDyA. hiMsAnI hoLI paranI rAkha uDI gaI. tAjA mArelA koI paMkhIno ArtanAda jANe e pIMchAmAMthI nIkaLI rahyo hato. lohI nItaratA e pIMchA jANe pokAra pADatA kahI rahyA hatA : rAjA ! teM tArI eka AMkha khAtara mArI pAMkhe-pAMkha pIMkhI nAkhI. huM kabUtara ! huM premabharyuM pArevuM ! mAre paNa parivAra hato. huM koIno bALa hato, to mAreya koI lAla hato ! huM ya parivAramAM priya hato ne mAre koI priyA hatI ! khoIkhoIne tAre to eka AMkha ja khovI paData. paNa mArA parivAramAMthI to koIe pitA to koIe putra gumAvyo che ! tArI AMkha sAjI thaI gaI, paNa mArI jIvanabAjI saMkelAI gaI, enuM zuM ? pokAra pADatA pIMchA joIne rAjAnuM aMtara zULa karatAya so gaNI vedanA anubhavI rahyuM. maMtrI parivArane have hakIkata kahyA vinA chUTako na hato. vaidyarAje bheda-bharama kholI dIdhA. rAjAe vicAra karyoH A badhAne have Thapako devAthI zuM ? A pApanuM prAyazcita to mAre potAne karavuM ja rahyuM. eNe potAnA purohitane sAda dIdho. saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 76 Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ purANonI pothI sAthe hAjara thayelA purohitone rANA vikramasiMhe pUchyuM : koInA prANaharaNanA pApanuM prAyazcita zuM hoI zake? zeha ke zarama rAkhyA vinA veda-purANanI sAkhe prAyazcita batAvajo. meM Aje hatyAnuM pApa bAMdhyuM che ! eka pArevAnA meM prANa lUMTI lIdhA che. purohito rAjAjJA sAMbhaLIne sanna thaI gayA. prANaharaNanA pApanA prAyazcita tarIke veda-purANomAM dhagadhagato sIsAno rasa pIvAnI AjJA hatI. A satyane jAhera karIne rAjAnA jIvananI jAjama saMkelavAmAM nimitta kema banAya ? paNa aMte jyAre rAjAe talavAra tANIne prAyazcita pUchyuM tyAre purohitoe veda-purANanI pothI ja rAjAnI sAme khullI mUkI dIdhI. purANanuM e prAyazcita zirasAvaMdya karatA rAjAe prajAne kahyuM : "jIvo ane jIvavA do" A saMskRti-saMdezathIya AgaLano "marIne paNa jIvavA do'no saMdeza jALavavA marI phITajo, phanA thaI jajo ane kartavyanI vedI para vadherAI jajo !!! prajAnA muzaLadhAra AMsu rAjAne pIgaLAvI na zakyA. dhagadhagato sIsAno rasa sarabatanI jema eo gaTagaTAvI gayA ! sIsAno ukaLato rasa pI jaIne prAyazcita adA karavAnuM parAkrama ane pApa pratyenI pArAvAra bhIti dAkhavI janArA rAjA vikramasiMhanA vaMzajo tyArathI sIsodiyA kahevAyA ! pApanA aMza tarapha tIvra takedArI rAkhanArA vaMzane maLelA sIsodiyAA nAma pAchaLa saMtAyelo saMskRti-samarpaNano A ItihAsa keTalo ramya ane romAMcaka che ! AvA ItihAsane kathanI ja nahi, karaNInI kalame kaMDArI janArA vikrama jevA siMho, jyAre pharIthI saMskRtino saMdeza laIne punarAvatAra pAmaze, tyAranA ghaDIpaLa, vikRtinA yugonA yugane bhUMsI nAkhIne, bhAratane enI potAnI bhAtIgaLa bhavyatAno bhero karAvI ApavAnuM soNaluM sAcuM sAbita nahi karAvI zake tu ? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - 77 Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ III parAI pIDa e paNa eka yuga hato, Aje "vANiyA' tarIke vakhoDAto samAja tyAre "vaNika" tarIke vakhaNAto ! vaNikanI evI AbarU hatI ke, je sAcuM bole, sAcuM tole, je sAcuM bhALe, sAcuM cAle, e vaNika ! je marda thaIne bIjAnA dardane dUra karavA phanA thaI jAya, e vaNika ! vaNika copaDA ja cItarI na jANe, vaNika hATa ane havelI ja saMbhALI na jANe, paNa vakhata Ave e dharmayuddhanA moraceya maraNiyo thaIne jhajhUme ane "jita thakI paNa jhUjhavuM pyAruM'nuM zaurya gIta lalakArato lalakArato nyocchAvara thaI jaIneya e potAno dhanya-dharma adA kare ! vItelA e yugamAM vaNikanI kIrti AvI hatI. AvI kIrtinI kamAno jenA jIvana dvAre racAyelI rahetI, evA viranA saMtAna vaNikomAM jhAMjhaNa zeThanA nAma-kAma paNa sonAnI zAhIthI lakhAyelA che ane enA teja AMkhane AMjI de, evA che ! vIro ane vidvAno jema jyAM jAya, tyAMnI dharatIne vatana-samovaDI banAvI de che. emanI pAse rahelI vIratA ane vidvattA ja jema emanuM moTAmAM moTuM baLa gaNAtuM hoya che, ema vaNiko paNa jyAM jAya, tyAM 78 -- ---- --~~ ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prAmANikatA, paragajupaNuM ane parAkrama jevA guNonuM baLa ja emanA mATe paradezamAMya svadeza jevo sahAro puro pADavAmAM samartha banI jatuM hoya che. jhAMjhaNa zeTha mULa to uttara gujarAtamAM Avela tharAda-gAmanA rahevAsI hatA. paNa eo soraThamAM AvelA chatrAsA gAmamAM rahevA AvyA, tyArathI ja dhIme dhIme emanA jIvanamAM AbAdI ane AbarUno sumeLa sadhAto cAlyo. thoDAka varSomAM to e sumeLa eTalo badho zuddhi-vRddhi pAmyo ke, jhAMjhaNa zeThanI kIrti-kathAo soraThanA pratyeka sImADe TheraThera gavAvA mAMDI. koI paNa vAta hoya, saunA momAM jhAMjhaNazeThanuM nAma na nIkaLe, e bane ja nahi ! AvI AbarU ane AvI AbAdInI kamANImAM zeThanA paragaju svabhAvano ane parAkramI prabhAvano khUba ja moTo phALo hato ! aDhAre AlamanI harakoI vyakti jhAMjhaNane zeTha tarIke svIkAratA harSa anubhavatI, to dukAne AvelA harakoI grAhakane putra jevA vAtsalyathI vadhAvavAmAM zeTha AnaMda anubhavatA. tharAdathI paherelA lugaDe nIkaLIne chatrAsAmAM AvyA bAda meDI-makAna ane hATanA ThAThamATha jhAMjhaNa-zeTha bhogavI zakatA hatA, enA mULamAM vepArI/grAhaka vacceno Avo snehasaMbaMdha kAraNa hato ! ethI ja mahAjananA movaDI tarIke zeThane oLakhAvatA sau garva anubhavatA. eka di' zeTha dukAne beThA hatA. kAmakAjano boja ThIkaThIka vadhAre hato, chatAM AvanAra darekanI AgatA-svAgatA karavAnuM zeTha cUkatA nahi. zeTha copaDo cItaravAmAM mazagula hatA. madhyAhna thavAnI taiyArI hatI, jamavA javAno samaya thaI rahyo hato, thoDIvAra thaI, copaDo baMdha karIne zeTha ghare javAnI taiyArI karavA mAMDyA. eTalAmAM ja emanI dukAne koInuM Agamana thayuM. AnaMda ane ahobhAva sAthe jhAMjhaNa zeThe e AgaMtukane pUchyuM : 'svarUpacaMda zeTha ! tame kyAMthI ? kaMI ghaNA divase dekhAyA ! tabiyata to majAmAM che ne ?' saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 79 Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ja kozananuM kAma na lIdhA ta svarUpacaMda zeThe kahyuM : dIkarAnA lagana lIdhA che eTale taiyArI to karavI ja paDe. eka bAju dukAnanuM kAmakAja ane bIjI bAju A lagananuM kAmakAja! tame ja kaho ke, kyAMthI samaya maLe? mana to ghaNuM thAya ke, cAlo, jhAMjhaNa zeThane maLI AvIe ! paNa paga pahoMcavA joIe ne? jhAMjhaNa zeThe kahyuM : sAruM thayuM, tame AvyA to lagananI vadhAmaNI maLI, cAlo, jamavAno samaya thayo che. jamIne pachI nirAMte thoDI ghaNI vAto karIzuM. svarUpacaMda zeThane javAnI utAvaLa hatI. emaNe kahyuM : jamavA mATe vaLI koI divase AvIza. Aje to mAre moDuM thAya che. huM to tamane jAnamAM joDAvAnuM AmaMtraNa ApavA ja Avyo chuM. hajI mAre bIje ThekANe javAnuM che. tame "hA' pADo, pachI AgaLa vadhuM. jhAMjhaNa zeThe kahyuM : zeTha ! tamArA AmaMtraNa badala to AbhAra ! paNa hamaNAM vaizAkha mahino che, eTale dukAnanA kArabhArano bhAra rahe che. mATe tamAruM AmaMtraNa na svIkAruM to duHkha na lagADazo. | svarUpacaMda zeTha ekadama gaLagaLA banI jatA bolyA ke, to to mAre dIkarAne paraNAvavo ja nathI ne ? tamArA vagara jAna laIne jauM, to sau AMgaLI cIMdha ke, jhAMjhaNa zeTha kema nahi AvyA hoya? A dukAna ane A makAna rojanA che. AvA prasaMga kaMI vAreghaDIe nathI AvatA. mATe jAnamAM AvavAnI tame hA pADo, pachI ja bIje AmaMtraNa ApavA javAno mAro pAko nirNaya che. vara vinA jema varaghoDo na hoya, ema tamArA vinA jAnamAM jAhojalAlI na hoya. tame Avo to ja jAnamAM jAna-prANa Ave ! potAnI agavaDatAne ADe lAvyA vinA jhAMjhaNa zeThe jAnamAM joDAvavAnuM svIkAryuM. svarUpacaMda zeThe gaLagaLA bhAve haiyAnI eka vAta rajU karI, e sAMbhaLIne zeTha gaLagaLA banI gayA. baMne chUTA paDyA. baMnenA aMtare AnaMda ubharAto hato. jAna javAne hajI thoDA divasonI vAra hatI. A divasomAM zeThe dukAnanuM ghaNuMkharuM kAmakAja patAvI dIdhuM ane pachI jAnamAM javAnI taiyArI karavA mAMDI. ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mahAjananA movaDI tarIkeno mobho jaLavAya, e rItanA vezamAM sajja banIne jhAMjhaNa zeTha jAnamAM javA upaDyA. emano veza-paheraveza evo hato ke, thoDI paLo sudhI to jonAranI najara tyAM ja coMTI jAya ! AkhuM chatrAsA jhAMjhaNa zeThane vaLAvavA umaTyuM. 'zeTha vahelA vahelA pAchA Avajo'nA AMsu-AnaMdathI mizrita vidAya-dhvaninA vAtAvaraNa vacce zeTha potAnI ghoDI para besIne AgaLa vadhyA. eka vIrane chAje evI vidAya ApIne gAmanA loko pAchA pharyA. paNa Aje jANe koInA paga upaDatA nahotA. mAMDa mAMDa sau gAmamAM AvIne kAmakAjamAM goThavAyA. paNa saune Aje evI anubhUti thaI rahI hatI ke, jANe potAnuM kALajuM Aje potAnI pAsethI dUra dUra jaI rahyuM che. zeTha jhAMjhaNa zAha eka vaNika ane eka vIrane chAje evA paheravezamAM svarUpacaMda zeThanI jAnamAM joDAyA. emanA pagale AkhI jAnamAM utsAhanuM mojuM pharI vaLyuM. prayANanI paLa AvI ane jAna upaDI. azubha-kunono aNasAra zeThanI najare kaLAI gayo. paNa atyAre raMgamAM bhaMga pADavo zeThane ayogya lAgyo. azubhanA e aNasArane zeThe aMtaramAM ja dAbI dIdho. AnaMda pramodanA vAtAvaraNa vacce jAna AgaLa ne AgaLa vadhI rahI. bIjA divasanI rAte karamadI gAmamAM jAnano utAro hato. paNa kahevAya che ne ke, jyAM paLanoya ADo kALa, tyAM bhAvinI zI paDe bhALa ! bIjA divasanI bapora pasAra thaI gaI. namatA pahore jAnanuM prayANa cAlu thayuM. sUryAsta paNa thaI gayo. karamadIne have gAunuM ja cheTuM hatuM. paNa hajI aMdhAruM thoDuM ghaNuM jAmyuM na jAmyuM, tyAM to dUranI jhADImAMthI pAMca dasa bahAravaTiyAonuM eka ToLuM hokArAM paDakArA pADatuM dhasI AvyuM. e ToLAe 'rUka jAva'no hukama karyo. 'rUka-jAva'nA e hukamamAM hiMmatano je pracaMDa-paDagho hato, e jAnaiyAonA kAnamAM athaDAyo ane sau tharathara dhrUjI uThyA. e dhrujArI vacceya aDaga ane aNanama rahelA jhAMjhaNa zeTha potAnI ghoDI parathI nIce kUdI paDyA ane saune sahAnubhUti ApatA emaNe kahyuM ke, DaravAnI saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 81 Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jarAya jarUra nathI ! jyAM sudhI mArI A talavAra buThThI nahitthAya ane mArA A zarIramAM lohInuM eka biMdu paNa jyAM sudhI bacyuM haze, tyAM sudhI A bahAravaTiyA tamAro vALa paNa vAMko karavA samartha nahi banI zake. huM A jAnamAM koI zobhAno jAnaiyo banavA ja nathI Avyo ! mArI pharajano mane pUrepUro khyAla che. mATe ja huM yAhoma karIne jhaMpalAvuM chuM. mAro sAda paDe, to tame doDyA Avajo ! tame sau joI lejo ke, eka maraNiyo sAme so hoya, toya sone kevo bhAre paDe che ! jAnaiyAone thayuM ke, hajA2nuM ToLuM raNamAM ragadoLAya eno hajI vAMdho nahi, paNa hajAronA tAraNahArane unI AMca paNa na AvavI joIe ! ethI saue jhAMjhaNa zeThane rokavA mATe ghaNI mahenata karI, paraMtu vAtothI jyAre eo na mAnyA, tyAre comera ghero ghAlIne zeThane rokI levA sau kaTibaddha banyA. paNa zeThe potAnI ghoDIne eka evI eDI mArI ke, gherAvAnI e dIvAlane ThekI jaIne ghoDI cheka bahAravaTiyAonI najIka jaI ubhI. zeThe vIra hAka pADatA kahyuM : 'A kaMI boDI-bAmaNInuM khetara nathI ke, tame marajI mujaba lUMTa calAvI zako ! pahelA mane lUMTI laIne pachI ja tame A jAnane lUTI zakazo. tamArI pAse talavAra che, eno tame garva na karatA, huM vaNika chuM paNa talavAra bharAvavAne paNa mArI muThI TevAyelI che. AvI jAva, medAnamAM ane joI lo, mArI talavAranA vA2e !' bahAravaTiyAo A NikanI vIratA aMge kaMIka vicAre, e pUrve to jhAMjhaNa zeTha ramakaDAnI jema talavArane ramADatA ramADatA emanI tarapha ghasI gayA. e pahelI muThabheDamAM ja traNa-cAra bahAravaTiyAonI jIvana lIlA saMkelAI gaI ! bacelA bahAravaTiyAo ekadama gabharAI gayA. eTalAmAM jAnamAMthI marda mANasonuM eka ToLuM paNa zeThanI paDakhe AvIne e yuddhano raMga jamAvavA medAne paDyuM. bahAravaTiyAone thayuM ke, A vANiyo eke hajAro lAge che ! enI talavAra jo ApaNane badhAne AMTI jAya, to to ApaNuM pANI 82 saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ utarI jAya ane ApaNe bAyalAmAM khapIe, mATe nIti-anItino vicAra karyA vinA A vANiyAnA bAra ja vagADI devA joIe ! bacelA bahAravaTIyA chala-prapaMcano Azaro laIne jhAMjhaNa zeTha para tUTI paDyA ! baLa dvArA hajArone harAvI zakavA samartha jhAMjhaNa zeTha chalanA e dAvapecamAM thoDAka bahAravaTiyAonI sAme Takkara na jhIlI zake, eTalA mAtrathI nAmardanuM kalaMka pAmavAne pAtra nahotA TharatA. sau jotA ja rahyA ane bacAvavAnA aneka prayAso cAlu hovA chatAM e bahAravaTiyAonA chala-prapaMcanI charI jhAMjhaNa zeThanA gaLe pharI vaLI, zeThano deha paDyo ane phuTI koDInIya lUMTa calAvyA vinA e bahAravaTiyAo nAsI chUTyA. paisA kAje nahi, jANe pratiSThA kAje ja A dhiMgANuM eo khelyA ! paramArtha kAjenI vedI para hasatA vadherAI gayelA zeThanuM AkhuM aMga jANe umaMgapUrvaka evA gIta gAI rahyuM hatuM ke, vaNikajana to tene kahIe, je pIDa parAI jANe re !" parAI-pIDane jANanArA jhAMjhaNa zeTha to e dahADe, e bhIDamAM balidAna pAmI gayA, paNa A paramArtha bhAvanAnI chUTe hAthe prabhAvanA karatI zeThanI khAMbhI, Ajeya karamadI-gAmanA pAdare ubhI che. enI paranA kIrtilekha mujaba A banAva saMvata 1763mAM banavA pAmyo hato. e yugano vaNikajana Avo hato, ene vepAra calAvatA ja AvaDato na hato, e talavAranA vAra paNa calAvI jANato hato. parAI pIDane jANanAra bhaDavIra zeTha jhAMjhaNa zAhanI A balidAna kathA jyAre chatrAsA pahoMcI, tyAre to tyAM ghare-ghare, aMtare-aMtare ane zabda zabda vyathAno sAgara ghUghavavA mAMDyo. zeThane vidAya ApatI vakhate anubhavAyelA AghAtanI pAchaLa samAyeluM rahasya saune A paLe khyAlamAM AvyuM ! vidAyanI e paLe koNa evI kalpanA karI zakyuM haze ke, jhAMjhaNa zeThanA darzananuM puNya A chelluM ja che ! saMskRtinI rasadhAraH bhAga-5 -- -- Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 hindutvanI neka Teka havAnA eka halese ane pavananI eka phUMke ja sattA AgaLa namI paDavAnI kAyaratA Aje jyAre Thera Thera phulI-phAlI rahI che. tyAre nekaTeka ane khumArIthI bharyo bharyo A prasaMga jarUra preraNAdAyI thaI jAya evo che. hindutvanI hiMmatathI bharelo e vi jo ATalo aNanama hoya, to jainatvathI jvalaMta saMgha-samAja to kevo sAmarthya-zIla hovo ghaTe ? Avo preraka-praznArtha khaDo karato kavi gaMgano A eka prasaMga che. hindutvanA e raMga haLadariyA nahotA, enI sAkha pUratA e prasaMgane jonAranA aMtara pokArI rahyA H gaMga ! raMga che tArI Tekane ! teM jaMga jagavI jANyo, eTaluM ja nahi; paNa umaMgathI, bhaMga pADyA vinA teM jaMga jItIya jANyo ! gaMga eka kavi hato. bAdazAha akabaranA nava ratnomAMnA eka neka kavi tarIkenI kIrti emane varI hatI. jyAre akabaranA Azrita thavAnA aramAna emato mitramaMDaLa vacce khullAM karela, tyAre badhAe sAvadhAnIno sUra pokAratA kahyuM hatuM : akabara jevA muslima rAjAnA saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 84 Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Azrita thaIne khAMDa-khAjAnI moja uDADavA karatA, svAzrita rahIne lUkho-roTalo khAvo vadhu sAro che ! hindutvanA coLa-majITha raMge raMgAyelA gaMga kavie tyAre kahyuM hatuM hindutvanA mArA raMga haLadariyA nathI ke, e uDI jAya ! sarvezvarano pahelo Azrita banI rahIne ja bIjA Azraya tarIke huM akabaranA darabAramAM pravezavA mAMgu chuM. sarvezvaranI sevAmAM A darabAra je dahADe ADo Avato jaNAze, e ja dahADe bAdazAhano bahiSkAra karatAM huM raMja nahi anubhavuM ! kavi akabarano Azrita banyo. thoDA dahADAmAM to enA kavitve ene jana-jananI jIbhano vAsI banAvI dIdho, TUMka samayamAM ja pratiSThAnuM zikhara sara karI janAro kavi gaMga, bIjAonI AMkhamAM kaNAnI jema khUMce, e svAbhAvika hatuM. bIjA kavio enuM chidra zodhI rahyA. sAcuM chidra na maLyuM, eTale Akhare sahue kavinI neka-Tekane nizAna banAvIne, zikAra karavAno nirNaya karyo. sahune e vAtanI pAkI-pratIti hatI ke, sarvezvaranI kavitA pAchaLa zabda ane zaktino sAgara ThalavI denArI gaMganI e udAratA, samrATanI stutino eka zabda paNa gAvA, kRpaNa jAhera thayA vinA rahe evI nathI ! bIjA divasanI sabhAmAM jyAre kaviono vAro Avyo, tyAre keTalAMka muslima kavio ubhA thayA. bAdazAhanI kurniza bajAvIne emaNe kahyuM : jahAMpanAha ! eka pAdapUrti laIne ame AvyA chIe, enuM chelluM pada che : Aza karo akabara kI ! A padane aMtima pada tarIke mAnya rAkhIne sahu kavio jo eka eka kavitA racI lAve, to ApanI guNa-garimAne jagata sAcA svarUpamAM sahelAIthI samajI zake ! gaMga taraphanI ISya vRttithI baLatA keTalAka kavioe A vAtane vadhAvatA kahyuM: hA, jahAMpanAha ! prastAva khUba sAro che. eka to ApanA guNonuM gaurava ja koI ora che ! emAM vaLI pAchI kavirAja saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ------------------------------- 85 Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaMga jevA keI kavionI pratibhA bhaLe, pachI bAkI zuM rahe ! kavio ema Icche che ke, A pAda pUrtino prAraMbha kavirAja gaMgathI ja thAya ! lokamAM je khuzAmata khudAneya pyArI gaNAya che, e khuzAmatathI akabara jevo rAjavIAdamI alipta kema rahI zake ? eNe kavi gaMgane pAda pUrti karavA kahyuM : "kavirAja ! Aza karo akabara kI A pAdapUrti pahelAM Apa karo, pachI ja bIjA kavio pAdapUrtino adhikAra adA karI zakaze !' kavi gaMga akabaranI vAta sAMbhaLIne sanna thaI gayA. mitroe divaso pUrve uccArelo sAvadhAnIno e sUra emanA kAnamAM Aje pharI guMjArava karI rahyo. pAdapUrti karavAno divA jevo cokhkho artha e ja thato ke, hindutvanI neka-Tekane phagAvI daIne, samrATanI stuti karavI ! emaNe kAlakSepa karavAnI mAMga mUkatA kahyuM : "jahAMpanAha ! sAta divasano samaya maLyA vinA pAdapUrti karavAmAM koI majA nahi Ave. ApanI AjJA hoya, to sAta divasa bAda pAdapUrti karIne huM upasthita thaIza !" kavi gaMganI mAMgaNI mAnya rakhAI ! sahune thayuM : sAta divasa jeTalI kAlAvadhi pAchaLa bIjuM to koI kAraNa nahi hoya ne ? alaMkAra ane anuprAza jenI sevA bajAve che, evA kavine mana A pAdapUrti to DAbA hAthano khela che ! sabhA visarjAI, tyAre muslima kavio gaMga kavine sIsAmAM utAryA badala manomana prasanna hatA. gaMga kavie jayAre paristhiti ane vAtAvaraNane nANI joyA, tyAre ja emane vadhu khyAla Avyo ke, A pAda pUrti to mAtra bahAnuM che. kharI rIte to hindutvanI mArI neka-Teka sAmeno A eka khullo saMgrAma ja che. emaNe nirNaya laI lIdho ke, mRtyu jo eka ja vakhata AvatuM hoya, to mardAnagI pUrvaka ene bheTavuM. e ja kharuM jIvana che. mArI sAmenA A saMgrAmamAM huM jhajhUmIza, -~ ~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lohInuM chelluM buMda haze, tyAM sudhI aDIkhama khaDo rahIza! mArA maDadAne zaraNAgati svIkAravI hoya, to e jANe ! paNa huM to nahi ja namuM ! divasone vItatA vAra zI ! sAtamA divase sabhA hakaDeThaTha ubharAI uThI. kavi gaMganI nekaTekamAM zraddhA dharAvanAra varganI jema emanA hindutvane haLadariyuM lekhavAnI bhUlamAM rAcato eka moTo varga paNa emAM joDAyo hato. sahunI najara kavi gaMga tarapha hatI. tyAM to bAdazAhe vArtAraMbha karyo : kavirAja ! sAta sAta divasanA samaya bAda thayelI pAda pUrti keTalI badhI pratibhA-sabhara haze? enI kalpanA paNa sabhA karI zakatI nathI. "Aza karo akabara kI' nuM pUrva pada Apa saMbhaLAvazo, pachI ja janatAnI pratIkSA pUrNa thaze." bAdazAha akabaranuM abhivAdana karIne kavi gaMga parvatanI jema aNanama ubhA rahyo, tyAre sabhAmAM madharAta jevI zAMti chavAI gaI. jIvana maraNanI darakAra karyA vinA neka-Tekane ja mahAna lekhatI kavivANI vaLatI ja paLe guMjI rahI : jisa ko hari pe vizvAsa nahi, so hI Aza karo akabara kI !' jene bhagavAna para bharoso na hoya, e ja akabaranI AzA kare ! Avo paDagho jagavatI vANIno TaMkAra karIne, pote eka jAgatA siMhanI kesarA sAthe aDapaluM karyuM hatuM, eno kavi gaMgane pUrepUro khyAla hato. jisa ko hari pe vizvAsa nahIM, so hI Aza karo akabara kI' A dhvaninA pratidhvani rUpe sahu motanAM bhaNakArA sAMbhaLI rahyA. sabhAmAM sannATo hato, to samrATanA magajamAM vipharelI vAghaNa jevuM khunnasa uchaLI rahyuM hatuM. emaNe kavi gaMgane lalakAratA kahyuM: re kavi ! pAgala to nathI thaI gayo ne ? dArUnA ghenamAM madahoza banIne bakavATa karatA dArUDiyA jevI elaphela vANI bolatA pahelAM eTaluM vicArI le ke, tuM dilhIzvaranA darabAramAM khaDo che." saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kavi gaMge jaMga jagavI jANyo hato, to have ene e. javAMmardIthI jItI levA mAgatA hatA. emaNe kahyuM : hindutvanI neka-TekathI bharelA eka kavi pAse AnA sivAya bIjo javAba apekSI ja na zakAya ! huM Apano Azrita chuM, eno artha eTalo ja ke, bahu bahu to Apa A kAyA para mAlikIno dAvo ThokI besADI zako cho ! nahi ke mArAM kavi AtmA para keda ThokI besADavAno Apane hakka che ! kavi gaMga garvonnata mastake sabhA tyAgIne cAlatA thayA. khamIravaMtI vANInA kAramA ghAthI ghavAyelo bAdazAha emanA A rItanA sabhAtyAgathI vadhu ukaLATa ane phuMphATa anubhavI rahyo. samarAMgaNamAM samazeranA ghA ghaNA khamyA hatA. paNa vANIno A ghA ema aMga-aMgamAM atyAre je jakhama jagavI rahyo hato. enI AgaLa yuddhanA e ghA sAva sAmAnya bhAsI rahyA hatA. AkhI rAta bAdazAha ghAyala-yoddhA jevI vedanA anubhavI rahyA. A vedanAnI vasUlAta levA ema manomana eka niSThura-nirNaya laI lIdho. e nirNayanA amalanuM ja bIjuM nAma hatuM : kavi gaMganuM kamota ! savArano sUrya madhyAhnanI maryAdA vaTAve, e pahelAM to rAjamArga para bhAgAbhAga macI thaI. eka gAMDotUra hAthI koIno jIva levA chUTo mUkI devAyo hato. janatAne aMdarakhAne sAvadha karI devAI hoya, ema barAbara kalpI zakAtuM hatuM. madamAtI cAle rAjasabhA tarapha AvatA kavi gaMga potAnA motane najaronajara nihALI rahyA. hindutvano vAvaTo aNanama rAkhavAnI takane vadhAvI letA emaNe gaganabhedI-garjanA karI : jisa ko hari pe vizvAsa nahIM, so hI Aza karo akabara kI ! dArU pAyelA hAthInI e sUMDha vaLatI ja paLe samazera banIne kavi gaMganI kAyA para tUTI paDI. maratA maratAya e mardAnagI lalakAratI rahI : jisa ko hari pe vizvAsa nahIM.. 88 saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jaJIII jika wilIIS) rahI gayo raMga rajapUtAIno ! bhAratanA bhaugolika-ItihAsanuM abhyAsanA dRSTikoNathI ahobhAvabharI AMkhe eka siMhAvalokana karIzuM, toya eka vAta dIvA jevI cokhkhI jaNAze ke, saMskRtinA A dezamAM muslima-bAdazAhonI sattAnA pANI jyAre ghoDApUranI jema pharI vaLyA, tyAreya cotarapha thoDA thoDA evA rajapUta rAjavIonuM astitva rahyuM hatuM ke, jemaNe potAnI TekathI e pANIne AvatA khALyA hoya ane rajapUtAInI zAna-mAnamAM jethI cAra cAra cAMda lAge, evuM vIratAbharyuM valaNa apanAvyuM hoya ! rajapUtAInA nakha-zikha upAsaka AvA thoDA ghaNA rAjavIoe lokhaMDI pALanI jema aDIkhama banI jaIne muslima sattAnA pANI-pUrane khALyA, ethI ja bhAratanuM ekacakrI Adhipatya bhogavavAnA e sattAloluponA svapna saphaLa banatA rahI gayA ane ItihAsanA pAne AvI rajapUtAI suvarNAkSare amara thaI gaI ! rajapUtAI ane mogalAInA saMgharSa kALa vakhatanI A eka ghaTanA che. tyAre amadAvAdanA tapta para ahamadazAhanI ANa vartatI hatI. e ANanA AjJAMkita cAkara tarIke lagabhaga samagra gujarAta ahamadazAhanI saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - 9 Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AgaLa natamastake khaDuM hatuM. paNa tyAreya A muslima sattAnI maryAdAne mAnya rAkhyA vinA mAtara gAma aNanama khaDuM hatuM. tyAM sisodIyA vaMzanA satrasAlanuM rAjya tapatuM hatuM. emaNe potAnI Teka ane neka jALavavA khAtara ahamadazAhanI ANane AvakArI nahotI. samagra gujarAta ciThThInA cAkaranI jema pagacaMpI karatuM hatuM, chatAM mAtara akkaDa/aNanama hatuM, ethI ahamadazAhanI AMkhamAM satrasAla rAjavI kaNAnI jema khUMcatA hatA. mAtara hatuM to muThThI jevaDuM ja, chatA paNa ene pote namAvI zakatA na hatA. ethI mAtaranuM smaraNa thatA ja ahamadazAhanI AMkha zaramanA bhArathI bhAre banI jatI. eo evI koI takanI zodhamAM ja hatA ke, jene pAmIne mAtarano mAnabhaMga karI zakAya ! satrasAla rAjAnA parivAramAM vaTanA TukaDA jevA be dIkarA hatA ane rUpathI raMbhA samI eka dIkarI hatI. dIkarA vIratAnuM evuM dhAvaNa pIne moTA thayA hatA ke, emanI bola-cAla jotA ja siMhanA saMtAnanuM smaraNa thaI Ave ane dIkarInA aMgeaMgamAMthI evuM sauMdarya lAvaNya chalakAtuM hatuM ke, enI AgaLa bhalabhalAnuM rUpAbhimAna ogaLI jAya ! sugaMdhI phUla ukaraDe ugyuM hoya, toya enI suvAsa phelAyA vinA rahI zakatI nathI ! jyAre satrasAlanI dIkarInA dehamAM sauMdarya pAMgaryuM hatuM. e to upavanamAM khIlelA phUlo sAthe sarakhAvAya evuM hatuM. ethI enI suvAsa gupta kyAMthI rahI zake? bAdazAha ahamadazAhanI eka chApa bhogI bhramara tarIkenI ya hatI. eka dahADo mAtaranA upavanamAM khIlelA e phUlanI suvAsa ene kyAMyathI AvI gaI ane manomana nirNaya levAI gayo ke, e kanyA rAjapUta hoya ethI zuM thayuM ? ene mArI begama banAvyA vinA rahuM to mArI bAdazAhImAM dhULa paDI gaNAya ! eka to mAruM bhramara jevuM mojIluM manaDuM ! ane emAM vaLI sauMdaryanI suvAsathI tarabatara phUlaDAnI mALa maLI ! pachI ahamadazAha 90 ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nirAMte kema besI zake ? emanA aMtarano ajaMpo kaLI jaIne eka dahADo vajIre pUchyuM : "bAdazAha ! kaho na kaho, paNa ApanA aMtaramAM koI akaLAmaNa hoya, ema mane lAge che. pANI mAMgo tyAM dUdha hAjara thAya che ane dUdhanI mAMga sAMbhaLIne sevako amRtanI pyAlI dhare che. pachI Apa jo ajaMpAmAM ja baLazo, to pachI zAMtino anubhava koNa karI zakaze? bAdazAhe kahyuM: vajIra ! sAcI zAMtino anubhava to koI brahmacArI ja karI zake ! e bhAgya amArA jevAnuM nahi ! amane to so meLavavAnuM svapna phaLe, to hajArane hAjarAhajUra banAvavAnA koDa jAge, ane hajAra hAjara thaI jAya to lAkhanuM lapharuM vaLage ! mATe zAMti ane saMtoSanA darzana to amane svapnamAM paNa thavA durlabha gaNAya ! vajIre sahaja bhAve kahyuM : khudAviMda ! lakSmInI kyAM Apane tyAM kamInA che ! saMpattino to sAgara chalakAI rahyo che ! saMpatti ane sAmrAjya ApanA kahyAgarA sevako che ! aMtaHpuramAM sauMdaryanA evA to DhagalA khaDakAyA che ke, amAsanI rAteya emAMthI ajavALA uchaLe ! Ama kaI vAte Apane khAmI che ke, zAMti ane saMtoSa Apane svapnamAM darzana na daI zake ? - vajIre ghaNI mArmika vAta karI hatI, chatAM kahevAya che ne ke, kAmano Aveza AMkhamAM aMdhApo lAvI de che. ethI kAmAMdha banIneya ahamadazAhe kahyuM : vajIra ! tamArI badhI vAta sAcI ! paNa jyAM sudhI mAtaranA satrasAla rAjavInI dIkarIne mArI begama na banAvuM, tyAM sudhI huM anna khAIza, toya mArI bhUkha nahi maTe ane pANI pIza, toya mArI tRSA nahi ghaTe. mATe rUparUpanA DhagalA jevI e chokarI mArI begama bane evo koI upAya hoya, to jaNAvo. mArA ajaMpAne TALavAnuM auSadha A ja che. saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vajIrane manomana lAgyuM ke, saMpattinA DhagalAno svAmI ghaNIvAra sAva garIba hoya che, e AnuM nAma ! aMtaHpuramAM ATaATalI rUparANIo paDI che. toya AmanuM mana mAtaranA satrasAla pAse bhIkhanuM cappaNiyuM laMbAvatA zaramAtuM kema nahi hoya ! emaNe kahyuM : bAdazAha ! ApanA A AkAzI svapnane nIce utAravuM e kaMI sahelI vAta nathI ! AsamAnanA tArA hajI nIce utArI zakAya, paNa rajapUtAInA raMga jALavavA jemaNe ApanI ANa svIkArI nathI, e satrasAlanI dIkarIne kaI rIte begama banAvI zakAya ? je mardAnagI mAtarane paNa ApanA havAle karavA rAjI nathI, e mardAnagI potAnI dIkarI Apane sope, e zakya ja nathI ! mATe A viSayamAM koI paNa pagaluM bharatA pUrve so gaLaNe gaLIne nirNaya levAnI vinaMtI che.' vajIranI A vAta vicAravA jevI hatI, paNa ahamadazAhanI raDha to eka e ja hatI ke, game te bhoge sauMdaryathI suvAsita e phUlanI parAga mAre pIvI ja che ! jyAM sudhI enI suvAsa huM mANI nahi zakuM, tyAM sudhI mane zAMti ApavA koI samartha nIvaDI zakavAnuM ja nathI ! ahamadazAhano Avo aTaMkI-nirNaya joIne vajIre dubhAtA-dile aMte eka upAya darzAvatA kahyuM ke, Apa ekavAra mAnabhera satrasAlane AmaMtro, pachI dANo dAbI joIne je pAko nirNaya levo hoya, e lejo. bAkI mananA A manasUbAne hara koInI AgaLa vyakta na karatA. dIvAlane paNa kAna hoya che. A vAtanI gaMdha jo mAtara pahoMcI gaI, to satrasAla ahIM Avaze ja nahIM ! ahamadazAhane A rasto gamyo. emane thayuM ke, satrasAla ekavAra ahIM AvI jAya, pachI emane manAvavA e kaMI bahu moTI vAta nathI. prItithI kadAca e nahi mAne. to bhItithI to mAnI ja jaze ! eka zAhIdUta mAtara javA ravAnA thayo. bahu mIThA zabdomAM satrasAlane amadAvAda padhAravAnI vinaMtI karato patra enI sAthe hato. -~ ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dUta jyAre mAtara pahoMcyo, tyAre bharI sabhAmAM beThelA satrasAla sUryanI adAthI dIpI rahyA hatA. emanA hAthamAM eNe ahamadazAhano patra mUkyo. emAM lakhyuM hatuM ke, eka agatyanuM kArya che. enA ukela mATe bAdazAha satrasAlajIne satvara yAda kare che. mATe avazya padhArIne amArA AMgaNAne pAvana banAvajo. satrasAlanA aMtarano avAja A AmaMtraNa svIkAravAnI tarapheNamAM na hato. chatAM emane thayuM ke, AvI nAnI bAbata saMgharSanA suraMgamAM cinagArI cAMpavAnuM nimitta na banI jAya, mATe mAre A AmaMtraNa svIkArI levuM joIe. ethI aMtaranA avAjane avarodhIneya eo e ja divase zAhIdUtane sAthe laIne amadAvAda javA ravAnA thayA. e dUtanA manamAM avanavA vicAra-taraMgo pedA thaI rahyA hatA. paNa satrasAlane potAnI rajapUtAI para pAko vizvAsa hato ke, jaMgamAM tophAnI taraMga paNa pedA thaI jaze, toya pote abhaMga ane aNanama rahI zakaze ! satrasAla amadAvAda pahocyA, tyAre ahamadazAha emane AvakAravA talapApaDa thaIne ja ubhA hatA. emane bheTI paDatA bAdazAhe kahyuM : Avo, satrasAlajI ! ghaNA divase darzana thayA ane Aje huM dhanya thaI gayo ! thoDA divasa pUrve ja ApanA dIkarA-dIkarInA rUpa-raMga ane guNanI kIrti kAne paDI ane mane thayuM ke, AvA pharajaMdonA sarjanahArane to ekavAra mana bharIne bheTI lauM ! jethI meM AmaMtraNa pAThavyuM. Ape ene avilaMbe svIkAryuM. ethI Aje mArA manamAM harSa samAto nathI. satrasAlane Azcarya thayuM ke, Aja di' sudhI mArI sAme siMhanI jema DaNakatI zakti Aje kema gAya jevI thaIne AvI mAyA-mamatA batAvatI thaI gaI ? emaNe sahaja bhAve kahyuM : huM to emAM nimitta chuM. sarjanahAra sattA to vaLI bIjI ja che, je adRzya che ! ahamadazAha potAnI mULa vAta rajU karavAnI bhUmikA ubhI karavA utsuka hatA. emaNe pUchyuM : ApanA dIkarA-dIkarInA nAma to saMbhaLAvo ! saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 93 Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satrasAle sahajabhAve saMtAnonA nAma jaNAvatA kahyuM : beM dIkarAnA nAma vikramasiMha ane ajitasiMha che ane dIkarI rUpasuMdarInA nAme oLakhAya che. bAdazAhane to dIkarInI sAthe ja dillagI hatI.ethI e bolI uThyA: oha ! jevuM nAma, evA ja guNa ! sAMbhaLavA mujaba e rUparUpanA aMbAra samI che. ene keTalA varSa thayA che ? e paraNAvavA jogI che ke nahi ? A praznamAM DokAto vikArabhAva pAmI jaIne satrasAle ahamadazAhane kahyuM : ApaNe to nakAmI vAtomAM paDI gayA ! je agatyanA kAma mATe mane yAda karyo, e aMge to Ape hajI harapha paNa uccAryo nathI ! pharamAvo, zA mATe mane yAda karyo ? ahamadazAhe lajjA-zaramane ghoLIne pI jatA kahyuM : agatyanA kAryanI bhUmikA racavA ja to A vAto thaI rahI che. huM eTaluM jANavA mAMguM chu ke, rUpasuMdarI kanyA che ke kema ? e jo kanyA hoya ane koInA gharanI zobhA sajAvavA ene ApavAnI ja hoya, to ene tame mane ApavA rAjI cho ke nahi ? A ja mAruM mahatvanuM kArya che. satrasAlanI rajapUtAI puNya prakopa ThAlavavA thanaganI uThI. emaNe lAlacoLa banIne kahyuM : AvI mane khabara hota, to huM ahIM Avata ja nahi ! lAla akSare noMdhI lo ke, huM sIsodiyA-vaMzano rajapUta chuM. mAtarane paNa ApanI ANa nIce mUkavuM na paDe, e mATe huM jhajhUmyo chuM. to mArI sagI dIkarIne Apane soMpavAnuM to mAre mATe svapneya zakya hoI zake kharuM ? mAtaranI bhUmi karatAya dIkarInI gaurava-rakSA mArA mATe vadhu mahattvanI che. mArI dIkarIne hajI kadAca huM rakhaDatA koI rajapUta sAthe ya harSabhera paraNAvIza ! paNa ene gujarAtanA Izvara evA muslima rAjavI sAthe raDatA raDatAya panAre nahi pADuM ! saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 94 Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A puNya-prakopanI sAme ahamadazAhe zAMti jALavavAmAM sAra samajIne prItino paMtha ajamAvatA kahyuM H satrasAlajI ! rajapUtAI ane mogalAI vacce mANasa tarIke kayuM bahu moTuM aMtara che ke, tame mane Ama tarachoDo cho ? tame mAMgo e jAgIra tamane ApavA huM taiyAra chuM. mArI mAMgaNI eka ja che. tamArI dIkarI mane paraNAvo ! 'jAgIranI lAlaca javA do. tame mane dilhIno mukuTa paherAvatA ho, toya A vAta banI zake ema nathI. mANasa-mANasa vacce jo phe2 na hoya, to tamArA zAhajAdAne raste rajhaLatI koI rUpALI bhikhAraNanA panAre tame kema pADatA nathI ? ane mane AvI suphiyANI-salAha Apo cho ?' kALajAne korI khAya, evA saNasaNatA A javAbano koI pratikAra ahamadazAha pAse nahoto. ethI bhItinA bhaNakArAthI DArI/ DarAvIne satrasAla pAse potAnuM dhAryuM karAvavAnA IrAde bAdazAhe kahyuM : satrasAla ! mArA A manorathane avagaNavAnuM zuM pariNAma Avaze ? eno vicAra karyA vinA tame jAgRtAvasthAmAM A bolI rahyA cho ke UMghamAM A rIte babaDI rahyA cho ? ahamadazAhe je jussAthI A prazna pUchyo, ethI hajAra gaNo jusso batAvatA satrasAle kahyuM : pUrA pariNAmano vicAra karIne ja huM bahAdurIthI A bolI rahyo chuM. rANA pratApano huM vaMzaja chuM. e pratApano aMza ane vaMza mane vArasAmAM maLyo che. vIragatithI motane bheTavA sivAya tamArI draSTie vadhAre bhayaMkara bIjuM koI pariNAma to nathI AvavAnuM ne ? sAco rajapUta saMskRtinI rakSA karatA maravuM paDe, toya ene ja sAcuM jIvana gaNato hoya che. saMskRti marI paravAre ane jIvato jIvato e ene joyA kare, to e rajapUta nathI, paNa hAlatuMcAlatuM eka hADapiMjara ja che. jene bhUta-preta tarIke oLakhI zakAya. mArA bola to bahAdurInA ja che. lavarI to tame kADhI rahyA cho. kAmanuM saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 95 Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ghena tamane caDyuM che ane e pAchuM parAkASTAe pahoMcyuM che nahi to Ama pAgala thaIne rajapUta-kanyAnI bhIkha mAMgatA tame bhikhArInI jema hAtha laMbAvo kharA ? ahamadazAhe have jarA gussAmAM AvI jaIne kahyuM H satrasAla ! tame mArA prItinA pukAra mAnavAya taiyAra nathI ane bhItinA bhaNakArAneya vaza thavA taiyAra nathI ! to mAre karavuM zuM ? rUpasuMdarIne begama banAvyA vinA huM koI paNa hisAbe rahevAno nathI ! A mAro makkama niradhAra che. mATe hajIya kahuM chuM ke, mAnI jAva ! satrasAle rokaDuM parakhAvatA kahI dIdhuM ke, tamArI prItinA pAzamAM baMdhAI jAya, e bIjA ane tamArI bhItithI bIe e paNa bIjA ! A rajapUta nahi. tame bhIti ane prItinA dAva nAMkhavAmAM ghara bhUlyA cho. ahamadazAhe magajano pAro have gumAvyo. vaLatI ja paLe emaNe potAnA senApatine AjJA karI ke, rajapUtAInI zekhI mAranArA A cUhAne pakaDIne pAMjarAmAM pUrI do, jethI ene vicAra karavAnI taka maLe ke, gujarAtanA sUbAnI AjJAno lopa kevuM bhayaMkara bhAvi notarI zake che ! mAtaramAM je satrasAla siMhanI jema zUrA hatA. e satrasAlanI sahAyamAM atyAre koI na hatuM. ethI vaLatI ja paLe emane keda karavAmAM saphaLatA maLI ! vIratAnI vIrahAkathI raNanA kaNa-kaNane kaMpAvatA kesarIne jANe pAMjarAmAM pUrI devAmAM Avyo ! ahamadazAha mATe have rUpasuMdarIne meLavavAno mArga niSkaMTaka banI gayo hato. satrasAlanI siMha jevI zaktine pAMjare pUrIne vaLatI ja paLe emaNe eka khepiyo mAtara bhaNI ravAnA karyo. sAMDhaNI para savAra thaIne mAtara pahoMcelo e khepiyo sIdho ja rANI samakSa hAja2 thaI gayo. enI pAseno patra vAMcIne rANInI rajapUtAI DhIlI-bheMsa jevI thaI gaI. patramAM lakhyuM hatuM ke, satrasAlane keda karavAmAM AvyA che. saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 96 Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ emano guno eka ja hato ke, rUpasuMdarIne mAMgavA chatAM emaNe ahamadazAhane samarpita karavAnI sAphasApha nA suNAvI dIdhI ! mATe have tamAre jIvatA rahevuM hoya ane mAtarane yuddhanuM medAna na banAvavuM hoya, to vahelI take tamArI dIkarI rUpasuMdarIne soMpI do. tame nizcita rahezo. tamArI dIkarIne bAdazAha potAnI mAnItI begama banAvIne sukhathI mAlaMmAla banAvI deze. paLa lAkheNI jAya che. mATe banatI jhaDape A ja khepiyA sAthe tamAro nirNaya lakhI jaNAvazo, jethI mAre jAna laIne mAtara AvavuM ke jaMga laIne AvavuM. enI khabara paDe ! potAnA priyatama satrasAlajIne keda thayelA jANIne rANInuM haiyuM bhAMgI paDyuM. emane thayuM ke, have mAtaranI ane dIkarInI rakSA koI saMjogomAM zakya nathI ! ethI raDatI AMkhe ane valovAtA haiye emaNe javAbamAM jaNAvyuM ke, rUpasuMdarIne paraNAvavA huM taiyAra chuM. mATe kRpA karIne mAtarane ane mAtaranA mAlikane hemakhema rAkhazo ! A samAcAra bAdazAhane maLatA ja emanA AnaMdano pAra na rahyo. emanI bAjI sIdhI paDI gaI hatI, moTA ThAThamATha sAthe eo rUpasuMdarIne paraNI lAvyA. mA-dIkarI mATe kaDavo ghUMTaDo gaLe utAravA jevo A prasaMga hato, paNa bahArathI hasatuM moDhuM rAkhIne e prasaMga patAvavo paDyo. ahamadazAhe vicAryuM ke, have satrasAlane kedamAM rAkhavAnI jarUra nathI ! ethI eka divasa emaNe satrasAlane lagnanI A vAtanI gaMdha paNa AvavA dIdhA vinA mAtara mokalI ApyA. tyAM pahoMcyA pachI banI gayelI aTita ghaTanAnI vigato sAMbhaLIne rajapUtanA aMge aMga saLagI uThyA. satrasAlane thayuM ke, dhULa paDI mArA dhoLAmAM ! zuM mArA jIvatA mArI dIkarIne begama banAvI devAI ? rajapUta tarIke huM have harI-pharI zakuM, e zakya ja nathI ! emane parivAranA caherA para najara karI, to jaNAyuM ke, dIkarInA lagna dhAmadhUmathI thayA hovA chatAM haiyAthI sahu duHkhI hatA. saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 62 Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satrasAlanA haiyAmAM rahelo saMskRti-prema emane japInebhesavA de, ema na hato, emane ema lAgatuM hatuM ke, rANA pratApanA vaMzanI aNadAga AbarUne meM dhULamAM meLavI che. mane have jIvavAno jarAya adhikAra nathI ane e ja paLe peTe jhUlanArI talavArane emaNe potAnA gaLe pheravI daIne jANe pApanuM prAyazcita karyuM. jonArane ema lAgyuM ke, kharekhara to AghAta-janaka A prasaMganI vedanAe ja satrasAlajIne vIramRtyu apAvyuM che. A talavAra to emAM nAnuM nimitta ja banI che ! Ama, satrasAlano jIvalaDo e di jato rahyo ! paNa rajapUtAIno raMgalaDo to rahI gayo ! paNanI rakSA khAtara prANano tyAga karanAra A rajapUtanI balidAna kathA jeNe sAMbhaLI, enuM dila vyathA anubhavI uThyuM. A khabara maLatAM ja rUpasuMdarInA valovAtA haiyA para vedanAnI vIja khAbakI gaI ! ahamadazAha paNa manomana bolI uThyA ke, AvI rajapUtAI meM joI nahotI. satrasAlajI jIvatA jIvatA to rajapUtAInI zAna mAna vadhAratA ja rahyA, paNa maratA-maratAya eo emAM cAra cAra cAMda lagADatA gayA ! 98 --~ ~~~~ ~~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 5 ( 6 ) rAjadharmanI maryAdA maitrIne mahorAvavA mATe jema keTalAMka nIti-niyamo hoya che, ema veranI vasUlAta kAje paNa keTalIka nIti-rItio ghaDAyelI hoya che. maitrIne mahorAvavI hoya, to sAmI vyaktimAM ApaNI jAtane dUdhapANInI jema meLavI devI joIe : dUdha baLe to pANIya baLe. dUdhanI sAkara pANImAM bhaLe ! Ama, arasaparasa sukha duHkhamAM sahabhAgI bananAra ja maitrInA mAMDavAne majabUta banAvI zake che. veranI vasUlAta paNa taraNAnI sAme talavAra ugAmIne na thAya ! zatru zastro ugAmIne Avyo hoya, tyAre ja veranI vasUlAta mATe talavAra taNAya. zatru zaraNAgatanA svAMgamAM Avyo hoya, tyAre to veranI vAta paNa na kaDhAya ! nIti-bhAkhI AvI rIta-rasamamAM zraddhA dharAvanAra rAjA-prajAthI bharyAbharyA hajI najIkanA ja bhUtakALano A eka prasaMga che ! bhAvanagara rAjyamAM tyAre rAjA tarIke jema bApu vijayasiMhanI karuNA kavitA Thera Thera gavAtI, ema raMjADanAra tarIke bahAravaTiyA jogIdAsa khumANanI krUratAnI kalaMka-kathAo ghareghare thotharAtI jIbhe kahevAtI ane kaMpatA kAne saMbhaLAtI ! bukAnI ane baMdUka sAthe e jyAre dhADa mATe trATakato, tyAranuM citra paNa koInI sAme dharAyuM hoya, saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ to e tharathara dhrujI uThato ! AvI enI dhAka hatI khumANanuM nAma paDatuM ane rotuM bALaka chAnuM thaI jatuM! zaramajanaka AvI hakIkatane potAnI pratiSThA ane parAkramanI pArAzIzI lakhato khumANa vanamAM ghUmatA vanarAjanI jema rAjyamAM manaphAve tyAM nIDaratAthI ghUmato raheto : bhAvanagara rAjya khumANane jIvato/mUo pakaDI lAvanAra mATe mAtabara InAma jAhera kareluM. paNa paisA karatA prANa sahune vadhu vahAlAM hatA. ethI A InAma jItanAra mAIno koI lAla hajI bApu vijayasiMhane bheTyo nahoto. bApu sacita hatA. di' ugato ane khumANe khelelAM dhiMgANAnI hRdaya kaMpAvanArI vAto vAyarAnI pAMkhe AvI pahoMcatI ! A vAta para vicAraNA AraMbhAtI, eTalAmAM to lUMTAyelA loko phariyAda mATe dhA nAkhavA AvI pahoMcatA. phariyAdano khaDakalo vadhato jato hato. ema khumANanI giraphatArI mATe Tahela pADatA TaheliyAno buMgiyoya bulaMda bance jato hato. prajA potAne jogIdAsanI jaMjiramAMthI choDAve, evA jevAMmardanI jhaMkhanAmAM hatI. rAjA paNa prajAne saMtoSI ane saMrakSI na zakavA badala ciMtita hatA. core ane cauTe khumANanI ja vAto vadhArI ane vadhArIne carcAtI hatI ! paraMtu eka divasa bhAvanagara mATe evo gojhAro ugyo ke, e dahADe prajA potAnI pIDA bhUlI jaIne, rAjAnI pIDAne svayaM anubhavI rahI. kemake bApu vijayasiMhanA lADakavAyA kuMvara dAdabhA ekAeka mRtyu pAmyA hatA. samagraprajAmAM sannATo chavAI gayo. sahunA momAthI sisakAro nIkaLI gayo. kuMvara dAdabhAnA AghAta-janaka avasAnanI khabara phelAtI phelAtI jogIdAsa khumANanA kAne athaDAI. rAjA-prajAnI saMskRtino e paNa premI hato. eNe potAnA sAgarItone bolAvIne kahyuM : ApaNe game tema toya bApu vajesaMganI prajA gaNAIe. ApaNAM bApunA mAthe Aje zokano himAlaya tUTI paDyo che. bALakuMvara dAdabhAnA mRtyuthI saMtapta bApune sahAnubhUti darzAvavA ApaNeya kharakharAmAM bhAga levo ja joIe. cAlo, cAra-pAMca sAgarIto taiyAra thaI jAva ! 100 - ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sahu sannATA sAthe khumANanI A AjJAne sAMbhaLI rahyA. badhAe samasvare jogIdAsa khumANane vinaMtI karatA kahyuM : mRtyunA momAM hAtha nAkhavAnI hiMmata to vakhANavA jevI che. paraMtu koI hiMmata vAtamAM ja zobhe che. ene vartanamAM mUkavA jatA prANa khoI besavAno prasaMga Ave che. ApanI hiMmata AvI che. Apane pakaDavA mATe jaMgI InAma jAhera thaI gayuM che. prajA ApaNAMthI trAhi mAm pokArI rahI che. tyAre sAme pagale bApu pAse javuM, e to bhUkhyA siMhanA pAMjarAmAM paga mUkavA karatAMya vadhu khataranAka-khela che ! sahAnubhUti ahIM beThA beThA kyAM nathI darzAvI zakAtI ! A zoka pALavA thoDA divasa lUMTa-phATa baMdha rAkhIe, e zuM ochI sahAnubhUti che ! jogIdAsa khumANane nItinI e rIti para vizvAra hato ke, sAco rAjA kadi veranI vasUlAta levA mATe zaraNAgatanA rUpamAM AvelA zatru para zastra na ugAme ! eNe kahyuM : ApaNAM bApunI AMkhamAM bhale ApaNe kaNAnI jema khUMcatA hoIe, paNa e kaNAne kADhavA joguM vAtAvaraNa ja atyAre kyAM che ? zokanA vAtAvaraNamAM eo kaMI zatrutAno zaMkha nahi pheMke ! Daro nahi, bApuneya rAjadharmanI maryAdA che, A maryAdAnA mahAsArage kadI mAjhA mUkI nathI. mAjhA mUke koI nadI ke nALAM, mahAsAgara nahi ! nadIkinAre jhUMpaDI paNa na baMdhAya ! jyAre dariyA-kinAre to mahela bAMdhIne majhathI sahela mANI zakAya ! ApaNe sahu AvA sAgarane khoLe khelatAM saMtAno chIe, cAlo, ghoDI taiyAra ! thoDIvAramAM to pAMca cha ghoDIo tabaDaka tabaDaka karatI bhAvanagarane paMthe palANI gaI. mAthe phALiyuM nAkhIne jatA e savArone koI bahAravaTiyA tarIke prIMchI paNa na zakyuM. kharakharo karavA umaTelI prajAnI haroLamAM khumANa paNa potAnA sAgarIto sAthe AbAda goThavAI gayo. koI ene pIchANI paNa na zakyuM. saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ---- 101 Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zokamagna prajAnI sahAnubhUti jhIlavA nIkaLelA bApu vajesaMga anukrame khumANanI pAse AvI ubhA. khumANanA e rudanamAMya relAI rahelI bahAdurI achatI na rahI zakI. bApu rudana parathI khumANane oLakhI gayA. emaNe kahyuM : khumANa jogIdAsa ! bahu thayuM. karyA karama mArA udayamAM AvyA. dAdabhA have gayA. eno have jhAjho zako zo? svastha thAva. meM dIkaro gumAvyo ane jANe pUrI prajA "na-putrI' banI hoya, ema zokamagna che. Avo rAjA premI prajA-jana ja mArA mATe zuM lADakavAyo putra-parivAra nathI ! jogIdAsa khumANe phALiyuM phagAvI dIdhuM ane bApu vajesaMganA caraNa jhAlIne e dhrusake dhrusake raDI rahyo. khumANanuM nAma pragaTa thatAM ja cotarapha khUnakhAra jaMga jevuM vAtAvaraNa jAgI gayuM. sipAIo ughADI talavAre khumANano sAmano karavA dhasI AvyA. prajAe pokAra pADyo : pakaDo, khumANane ! hajArone hAthatALI daIne uDI jato e bahAravaTiyobAja Aje to AbAda sapaDAyo che. ene jIvato na mUkatA ! comerathI "mAro-kApo'nI bUmarANa macI gaI. paNa rAjadharmanI maryAdAne samajelA bApu svastha ane sAvadhAna hatA. hAtha uMco karIne emaNe prajAne zAMta karI ane kahyuM : rAjadharmanI maryAdA che ke, zaraNAgata tarIke AvelA zatru para zastra na ugAmAya! sahu zAMta thAva. huM je draSTithI tamane nihALuM chuM e ja draSTi atyAre khumANa para na TheravuM to mAro rAjadharma lAjekhabaradAra, khumANano vALa paNa vAMko thayo che to ! mATe prajA saMpUrNa zAMti jALave !' bApue khumANane kahyuM : khumANa ! tama-tamAre khuzIthI jaI zako cho. tamAro vALa para vAMko nahi vaLe. tamArA jevA bahAravaTiyAo mArA rAjadharma para je vizvAsa rAkhIne ahIM AvyA, e badala huM gaurava laIza. -ne jogIdAsa khumANe potAnI vATa pakaDI. ghoDInA pegaDAmAM paga bharAvatA eNe potAnA sAgarItone kahyuM : joyuM ! AnuM nAma rAjadharmanI maryAdA ! 102 -~- ~ -~~ ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sagharSa : dharmanA nAme ! sattAnI sAme e avasara aMdhAdhUdhIno hato e divaso dilAso levA jevA nahotA. e samaya saMgrAma ane saMgharSano hato. tyAre kaMpanI sarakArano vAvaTo bhArata para pharakI rahyo hato ane sattAnA madamAM dharma temaja saMskRtino droha karanArA navAnavA phatavA e sarakAra bahAra pADyuM ja rAkhatI hatI. hinduonuM hindutva haNAya, evA e phatavAomAMno eka phatavo hato : ogaDanI yAtrA baMdhIno ! bhAbharanI najIkamAM hinduo mATe jANItuM-mANItuM ogaDa nAmanuM eka devasthAna hatuM. aSADha suda-13nI enI yAtrAno mahimA hinduomAM ghaNo moTo hato. A divase uttara gujarAta banAsakAMThAmAMthI hajAro yAtriko ogaDanA AMgaNe umaTI paDatA. kaMpanI sarakAranI AMkhamAM AvA devasthAno kaNAnI jema khUMcatA hatA. hindu saMskRtine baddhamUla rAkhavAmAM AvA sthAnono khUba ja mahatvano phALo hato. e sarakAra supere jANatI hatI, ethI zAMtisurakSA salAmatInuM bahAnuM dharIne sarakAra AvA sthAnomAM ekaThI thatI medanIne rokavA "yAtrAbaMdhIno saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 -~~~~~~~~~~~~~~~~~ 103 Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vaTahukama bahAra pADatI. pachI khUba virodha jAge, to yAbhyaLu- dITha muMDakAverAno Azraya laIne e naphAno bajAra kholatI ! AnI sAme koI virodha jAge, to ThIka, nahi to sarakAra mATe e meLA ghI-keLA jevA bhAvatA bhojana banI jatA ! kaMpanI sarakAre ekavAra lAga joIne ekAeka ogaDanI yAtrAbaMdhI jAhera karI dIdhI. aSADha suda 13nA meLAno divasa bahu dUra nahoto. hinduo samasamI uThyA. paNa prajA pAse evuM parAkrama kyAMthI lAvavuM ke, e sattA sAme saMgharSa jagave ! e vakhate bhAbharamAM bhImasiMhajI ThAkoranuM rAjya hatuM. eo bhIma jevA bhaDavIra ane siMha jevA zaktizALI hatA. ethI prajAe emanI samakSa jaIne pokAra karyo. ogaDa para to emaneya bhAre AsthA hatI. ethI ogaDanI yAtrAbaMdhInI johukamI sAMbhaLIne bhImasiMhajInA bhavAM caDI gayA. bhImanI gadA jevo hAtha uchALIne ane siMhanI jevI trADa nAkhIne e bolyA : 'huM paNa joI lauM chuM ke, kaMpanI sarakAra kaI rIta ogaDanI yAtrA baMdha karAvI zake che ? kaMpanI sarakArane pApanA aDDAM baMdha karAvavAnuM sUjhatuM nathI ane AvA dharmanA dhAmo ja baMdha karAvavAnuM sUjhe che. lAge che ke, enI sattAnA divaso have bharAI gayA che. prajAjano ! nizcita rahezo. sattA sAme saMgharSa khelIneya A yAtrAbaMdhanA phatavAnA phuracephuracA na uDAvI dauM, to mAruM nAma bhImasiMha nahi !' prajAjato AnaMdI uThyA ane 'ghaNI khammA'no jayadhvani relAvIne AnaMdanA abIlagulAla uchALatA sau vikharAyA. meLAno divasa jema jema najIka AvavA mAMDyo, ema ema sarakAra taraphathI ogaDanA AMgaNe polisano jApato vadhavA mAMDyo. aSADha suda-12nI rAta sudhImAM to TheraThera khAkhI-caDDI dharAvatA sipAIo ja sipAIo saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 104 Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dekhAvA mAMDyA. paNa bhImasiMhajInA zaurya ane samarpaNa para prajAne pUrepUro vizvAsa hato, ethI aSADha suda-12nI savAra thatAnI sAthe ja AsapAsathI yAtrikonA ToLeToLAM yAtrA kAje umaTavA mAMDyA. madhyAhna thatA sudhImAM ogaDathI thoDe dUranA medAnamAM mAnavono eka mahAsAgara ghUghavATa relAvavA mAMDyo. mAnavonI e bharatI pracaMDa hatI, paNa ogaDanA baMdha rakhAyelA praveza dvArA AgaLa ubhelo e kALo kAyado koIneya aMdara pravezavA deto nahoto, enA eka hAthamAM baMdUka hatI. bIjA hAthamAM tAtI talavAra hatI ane moDhAmAM javALAmukhI hato. e kAyadAno kALo pokAra eka ja hato : kaMpanI sarakAre ogaDanI yAtrAbaMdhI Dhola pITI-pITIne jAhera karI che, chatAM Ama ToLeToLAM hAlyA AvyA cho ! ethI lAge che, tame badhA baherAM cho. sIdhI rIte pAchA pharI jAva emAM ja majA che. nahi to tamArI baherAzane dUra karavA amArI baMdUko bAra karatA jarAya acakAze nahi ?" yAtriko samasamI uThIne kaMpanI sarakAra sAme manomana saMgharSa to khelI ja rahyA hatA, emane vizvAsa hato ke, samaya thayo che, bhImasiMhajI have AvavA ja joIe ! thoDIvAramAM pAchalI dizAmAM hohA macI gaI. eka gorA sipAI ane bhImasiMhajInI vacce jharI rahelI cakamakanA e camakArA hatA kaMpanI sarakAre nImelo eka mukhya sipAI bhImasiMhajInA baI-kaLane to kyAMthI pIchANI zake? ethI ghoDe caDIne ogaDanI yAtrA mATe jatA bhImasiMhajIne eNe aTakAvyA hatA ane emAMthI cakamaka jharI rahI hatI. aMgreja sipAIe ThAThamATha sAthe AvatA bhImasiMhajIne rokaDuM parakhAvyuM: kaMpanI sarakArano Adeza sAMbhaLavA na maLyo hato, to kAna saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ---- 105 Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ughADA rAkhIne sAMbhaLI lo ke, AjanA divase ogaDa yAtrAbaMdhI jAhera karAI che. ane A AdezanuM pAlana karavA pratyeka prajAjana baMdhAyelo che ! bhImasiMhajI eka pagAradAranA AvA veNane sahI le, to emanuM kSAtrateja kalaMkita bane ! emaNe vaLatI ja paLe javAMmardIbharyo javAba Apyo : kaMpanI sarakArane AvA Adezo phADavAno paravAno koNe Apyo ? A meLo kaMI dezadroha ke rAjya drohanuM kAvatru ghaDavA ekaThAM thanArA melA-mutsadIo mATe kAvAdAvA khelavAno akhoDo nathI ke, sarakAra enI para pratibaMdha mUkeA to ogaDanA AMgaNe ekaTho thato dhArmika-meLo che. AvA meLAne kAyadAnI eka kalame baMdha karI devAnuM svapra sarakAra sevatI hoya, to e thApa khAya che ! je meLAnuM maMDANa varSothI avirata thatuM ja rahyuM che. jenI AsthA-bhAvanA prajAnA mAnasamAM khUba uMDI utarelI che, ene ukheDavAno vAyado sarakArane bhale A kAyado Apato hoya, paNa ame to ene pALavA haragIjha baMdhAyelA nathI ! gorA sipAIne thayuM ke, A to koI mAthAbhAre mANasa lAge che ! potAnA mANaso pAsethI bhImasiMhajI tarIke ene oLakhI jaIne sipAI jarA naraka paDyo. A lAMbIlaca vAtano javAba TUMkamAM ja ApatA eNe kahyuM : A badhuM ame to kaMI ja na jANIe. ame to ciThThInA cAkara ! ame to nANuM maLe enA nokara ! amArI pAse bIjI to koI sattA nathI. A kAyado amArA hAthamAM che. ane enuM pAlana karAvavA ame baMdhAyelA chIe ! - sipAI narama thayo. eTale bhImasiMhajI vadhu garama thatA bolyA : A badhAnA javAba tamArI pAse na hoya, to jenI pAse hoya, ene ahIM abaghaDI ja hAjara karo. nyAyI AdezanuM akSarazaH pAlana karavA 106 -- ~ ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A prajA jema baMdhAyelI che. ema anyAyI AdezanA eka akSarane paNa na anusaravA sAme pUrepUrA svataMtra chIe ! bolAvo, tamArA aphasarane ! jAtrAno samaya vItI rahyo che. paLa lAkheNI vahI jAya che. medanIno jhoka bhImasiMhajI ta2pha vaLyo. emanI AsapAsa hajAro yAtriko goThavAI gayA. thoDI ja vAramAM eka goro aphasara hAjara thayo jenI nimaNuka kaMpanI sarakAre karI hatI, ane samAja temaja mijAja joIne A dezamAM bAMdha-choDa karavAnA tamAma adhikAra ene ApavAmAM AvyA hatA. aMgreja aphasare jyAre bhImasiMhajIno rUAba ane emanI AsapAsa ekaThuM thayeluM moTuM ToLuM joyuM, tyAre ekavAra to e DaghAI gayo. ene thayuM ke, kaLathI kAma levAmAM nahi Ave, to bAjI bagaDI jaze. ethI eNe kahyuM : 'bhImasiMhajI ! huM e joI zakuM chuM ke, A badhA yAtriko ogaDanI yAtrA karavA thanaganI rahyA che, bIjI bAju kaMpanI sarakAre yAtrAbaMdhInA Adezano amala karAvavAnI javAbadArI mArA mAthe soMpI che. bolo, have AmAMthI koI mArga nIkaLI zake ema che kharo ?' aphasaranI sAme maryAdAthI vAtano prAraMbha karatAM bhImasiMhajIe kahyuM : mAre to pahelAM e jANavuM che ke, varSothI vaNathaMbhI cAlatI A yAtrAne baMdha karavA pAchaLa kaMpanI sarakArano kayo Azaya che ane AvuM karavAno hakaka ene kayo kAyado Ape che ? potAnAM dezamAM, potAnA ja dharmasthAnanI yAtrA A prajA na karI zake ? zuM A jevo tevo anyAya che ! tamArI pAse sattAnuM baLa haze, to amArI pAse saMgharSa ane samarpaNanuM baLa che ! eTaluM bhUlatA nahi. 'eTale ?' aMgreja aphasare jarA DoLAM caDAvIne savAla karyo. bhImasiMhajI pAse javAba rokaDo hato : tame hajI mArA kathanano bhAva samajI na zakyA ? tamArI sattA sAme saMgharSa khelIneya ame A saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 107 Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AdezanA kAgaLiyAnA TukaDe TukaDA karavA pratijJAbaddha chIeAme ema na samajatA ke, A bola pAchaLa mAruM ekalAnuM baLa che ! A bola pAchaLa to bhAbhara jevA keTalAya gAmonuM baLa che. aMdara bhale ame alagAva rAkhatA hoIe, paNa jyAre ogaDane AMgaNethI dharmayuddhanI bherI dhaNadhaNI uThaze, tyAre ame badhA eka thaIne tamArI sattA sAme saMgharSa khelI laIne dharmayuddhamAM vijayI banyA vinA nahi ja rahIe ! evuM bhaviSya huM atyAre ja chAtI ThokIne bhAkhI zakuM chuM. hindu-rAjavInI zauryakathAo sAMbhaLavAno avasara e aphasarane anekavAra maLyo hato, paNa e zauryanuM darzana to Aje pahelavaheluM ja thatuM hatuM. A zaurya para aphasara diMga thaI gayo, chatAM dANo dabAvI joIne e zauryanuM pAkuM pArakhuM karavAM eNe ThAvake moDhe kahyuM : bhImasiMhajI ! bolavAmAM bahu bahAdurInI jarUra nathI paDatI ane sUtelA siMhane jagADavAmAM jarApaNa DahApaNa nathI ! mATe kaMpanI sarakAra sAme saMgharSa cheDavAnI vAto karatA pUrve eTalo vicAra paNa karI levo ke, dhAre to kaMpanI sarakAra tamArA covIse gAmane khAlasA karAvI zake ema che. mATe raste rajhaLatA banI javuM hoya, to khuzIthI sattA sAme saMgharSa mAMDavAnI A vAtane AgaLa vadhArazo. bhImasiMhajI pAse ekaluM sAmarthya ja nahi, samarpaNa paNa hatuM ! sAmarthya jItanI AzA hoya, tyAre ja medAnamAM jhaMpalAve che jyAre samarpaNa to AvI AzAnI koI zakyatA na hoya, toya kartavya adA karavA zahAdatane svIkArI letuM hoya che. bhImasiMhajInuM samarpaNa rADa pADIne bolI uThyuM : "sUrya pazcimamAM uge ane pUrvamAM Athame, e hajI saMbhavita che paNa tamArI sattA sAmenA sAmUhika saMgharSamAM amane hAra maLe, e to asaMbhavita ja che. A prabhAva dharmayuddhano che. chatAM kadAca mAnI laIe 108 ------ - ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ke, kaMpanI sarakAra amane bhikhArI banAvI devAmAM saphaLa nIvaDe. toya ame evI khumArI sAthe bhIma mAMgIzuM ke, dharmanI rakSA khAtara AvI phakIrI bhogavavAnuMya bhAgya kayAMthI? mATe bhaya batAvIne tame amArI khumArIno kSaya karavA mAMgatA ho, to khAMDa khAva cho khAMDa ! mATe javA do e badhI vAta ! mane have A praznano cokhkho javAba Apo ke, amane yAtrA karavA jevI che ke yuddhamAM amAruM pANI mApI levAno tamAro nirdhAra che ? baMne rIte ame pUrA taiyAra chIe : bolo, yAtrA karavA ame AgaLa vadhIe ke A dharatIne pANIpata banAvIne pANI batAvI ApavA kammara kasIe ? aMgreja aphasarane thayuM ke have vadhu lAMbu kheMcavAmAM sAra nathI. ethI eNe kahyuM ke, sarakAranI ane tamArI baMnenI AbarUne jhAMkhapa na lAge, evo koI vacalo mArga gotIe to kema? bhImasiMhajI cAlAka hatA. emaNe kahyuM : e kAma to tamArA jevA mutsadIonuM ja ! bolo, vacalo mArga zo nIkaLe ema che? ame ene apanAvavA baMdhAtA nathI. paNa e mArga jo nyAyI haze to yuddha khelavAno amane kaMI zokha paNa nathI ! thoDI paLo sudhI vicAra karIne aMgreja sarakAre aMte vacalo mArga jaNAvatA kahyuM: bhImasiMhajI ! tame mAtra tamAro rasAlo laIne ogaDanI A yAtrA karI zako cho. kaMpanI sarakAranI A udAratAthI tamane saMtoSa thaI jaze, evo vizvAsa che. vaLatI ja paLe bhImasiMhajIe aphasarane kahyuM ke, tamArA sipAIone kahI do ke, samazera myAna karI de, saMdhi thaI gaI che ! aMgreja aphasare Azcarya ane AnaMda ekI sAthe anubhavyA. samazero myAna thatAnI sAthe ja bhImasiMhajInI AMkhanA eka IzAre samagra prajA pUranA pravAhanI jema dhasamasatI gatie ogaDanA khulelA daravAjAmAMthI aMdara saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 - Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pravezavA mAMDI. thoDI paLomAM to seMkaDo yAtriko ogA maMdiramAM pahoMcI gayA. bhImasiMhajI hajI tyAM ne tyAM ja ubhA hatA. aMgreja aphasaranI AMkha krodhathI dhUAMpUruM thaI gaI. eNe sattAvAhI svare pUchyuM : bhImasiMhajI ! ApaNI saMdhi-sulehano bhaMga thaI rahyo che ane ethI jaMgane AmaMtraNa apAI rahyuM che. A badhA ToLAne nahi, mAtra tamArA rasAlAne ja yAtrA karavA devAnI udAratA sarakAre karI che. AMgaLI pakaDavA maLI, e lAbhathI lobhAIne poMco pakaDavAnI vRtti vANiyAne zobhe, vIrane nahi ! bhImasiMhajI pAse javAba taiyAra hato : aMgreja aphasara ! bhAratano rAjavI koI dahADo ekalapeTo nathI hoto ! A badhA yAtriko mAro rasAlo nathI, to kono tamAro rasAlo che ? huM rAjA chuM. A badhA mArA prajAjana che. vasudhaiva kuTumbakaMnI vizALatA amane dhAvaNamAM pIvA maLI che. A AkhI prajA ja mAro parivAra che ! A javAbano aMgreja aphasara pAse koI javAba na hato, e mUMge moDhe ane vilakhA vadane, yAtrAbaMdhIno pharamAnanA phurace-phuracAM uDADIne maMdiramAM mardAnagI sAthe pravezatA yAtrikone joI rahyo, yAtrIonA e pagalAmAM evo to pracaMDa-vega hato ke, yAtrAbaMdhIno kAyado e dahADe evo kacaDAI gayo ke, pharI pAcho kyAreya e beTho ja na thaI zakyo ! AvA hatA, bhAratIya-rAjavIo ! je alaga-alaga ekamomAM vibhakta hovA chatAM jyAre dharmanA kAme sattAnI sAme saMgharSa khelavAnA kartavyanI hAkala saMbhaLAtI, tyAre eka banI javAmAM paLano ya vilaMba karyA vinA sajja rahetA ane e dharmayuddhane vijaya apAvIne ja saMtoSano zvAsa letA ! 110 saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sacanI surakSA kAje saMgrAma dhana, dhAma, dharatI ane dhaMdhA khAtara dhiMgANuM vahorI laIne dhaDa denArA svArtha-vIro to ghaNA maLI Ave che. paNa saMskRti ane satathI surakSA kAje saMgrAmane sAda denArA samarpaNavIro A dharatI para kyAreka kyAreka ja janmajAge che ! AvA eka vIranI A samarpaNa kathA che ! strI-svAtaMtryane nAme strI-svacchaMdatAno yuga Aje jyAre vadhu ne vadhu bhraSTAcAranI bhavAIo bhajavI rahyo che, tyAre A kathAmAM guMjatI Adarza-niSThA jarura bodhapATha banI rahe evI che. dhana, dharatI ane dhAma khAtara dhaDa daI denArAM vIronA nAma-kAmathI ja kaMI bhAratIya-ItihAsanA pAnAM bharAyelA nathI ! e pAnAMo para evA paNa mahAvIronA nAma noMdhAyA che, jemaNe koI paNa jAtanA svArthathI snehAyA vinA mAtra paramArtha kAje ja motano mIThuM gayuM hoya ! AvA mahAvIronA nAmathI mevADa/mAravADano ItihAsa bharapUra che. e ItihAsamAM jodhapuranA rAjavI rAja sAtalajInuM eka nAma suvarNAkSare noMdhAyeluM che. suMdarIonA satanI surakSArthe emaNe khelelA saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ---- 111 Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jIva saTosaTanA saMgrAmanI A eka parAkrama kathA jANavA ave mANavA jevI che : mAravADanA marda-mAnavo AjanA jodhapurano jyAre jodhANA tarIke mahimA gAtA hatA, tyAre tyAMnA siMhAsana para rAva sAtalajIno sUrya tapato hato. e sUryanA ajavALA evA tejasvI hatA ke, satIonA sata lUMTIne nAsanAro koI zayatAna e prakAzamAM pakaDAI gayA vinA na raheto. potAnA rAjya para AvatA AkramaNane paDakAravA e jAgRta rahetA, to potAnI prajAnI mA-beTInA sata sAme koI kunajara karatuM, to ene javAMmardIbharyo javAba ApavAmAM eo dharma samajatA ! jodhapuranA tAbAmAM rahelA pIpADa zaheranA pAdare eka dahADo gojhArI eka ghaTanA banI gaI. caitrano mahino hato. meLAmAM mahAlavA ane gaurIpUjAno tahevAra ujavavA so doDhaso sarakhe sarakhI chokarIonuM eka ToLuM garabe ghUmI rahyuM hatuM. meLAno raMga jAmyo-na-jAmyo, tyAM ja bhaMgano eka bhaNakAro sahune DarAvI gayo. sahue dUra najara karIe to eka ToLuM dhULanI DamarIo uDADatuM potAnI tarapha AvatuM jaNAyuM. meLAmAM masta banelI strIoe pahelA to uDatI e dhULanI DamarIne upekSAnI najare nihALI. paNa pachI emane bhaya lAgyo ke, vAsanA bhUkhyA koI muslima sipAIonI to e senA nahi hoya ne ? myuccha-muslima sattA potAno paMjo phelAvI rahI hatI, e yuganA e divaso hato ethI hindu bahena-beTIonI cAritrarakSA mATe kaTokaTIno gaNI zakAya, evo e kALa hato. garabe ghUmatI strIono bhaya sAco Tharyo. e strIo kaMI vicAra kare e pUrve to ajameranA sUbedAra mallukhAnI senA vacce e strIo gherAI gaI. strIomAMthI koI nuM raNacaMDI' tarIkenuM rUpa na jAge, e mATe sUbAe siMha jevo eka sAda pADyo : mIra ghaDulo hAjara ? saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 112 - Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -ne vaLatI ja paLe bhUta jevI eka bhayAnakatAe dekhI dIdhI. pahADa jevuM pracaMDa enuM zarIra hatuM. bihAmaNo eno vAna hato. raDatuM bALaka chAnuM rahI jAya, evo ghora eno dedAra hato. enuM nAma hatuM : mIra ghaDulo ! mAMDugaDhano e hAkema hato ane ajameranA sUbA mallukhA sAthe e maitrInA saMbaMdhe saMkaLAyelo hato. ene joIne ja ghaNAnA chakkA chUTI jatA. ghaDulo bhItithI prIti karavAmAM mAnato hato. ethI eNe strIvRMdane DarAvavA kahyuM : 'casakavA jazo, to cagadAI jazo, evo A ghero che. mATe eka harapha paNa kADhyA vinA amane vaza thaI javAmAM ja DahApaNa che. vaza thaI jazo, to amArI 'bIbI' banavAnuM baDabhAgya pAmazo ane Aveza karazo, to 'baMdI' tarIkono bahiSkAra khamavA taiyAra rahevuM paDaze. mATe hindu-muslimanI lAMbI gaNatarI karyA vinA premanI paTTIthI ajame2nA sUbAonA sauMdaryane mApavAnI dIrgha-draSTi nahi doDAvo, to motanI mahemAnagIrI mANavAno aMjAma veThavo paDaze ! lakSmI cAMllo karavA Ave, tyAre moM dhovA javAnuM na hoya !' strIo dehathI bhale abaLA hatI, paNa siMhanuM sAmarthya emanA manane vareluM hatuM. eo samasvare bolI uThI : AvI viveka vinAnI vAto bolatA zaramAtA nathI ! amArA pitAonuM parAkrama kaMI pANI bharavA gayuM nathI ane amArA bhAIoe kaMI baMgaDIo nathI paherI ! amane bIbI banAvavAnA svapnanAM sevatA tame pote ja baMdI thaIne rahezo. tamane khabara nathI ke. A to mAravADanI marda bhUmi che ane jANI jANIne jherane pI janArA javAMmardI ahIM dharma-rakSA mATe yA homa karIne saMgrAmanA siMhane jagADavA sadA sajja ja rahetA hoya che ! sUbo, mallukhA ane mIra ghaDulo strIonA haiye vasatI A hiMmatane joI ja rahyA. paLa lAkheNI jatI hatI. sUbAe AjJA karI H ka saMskRtinI rasadhAra H bhAga-5 113 Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sipAIo ! keda karI lo, nAnA moDhe moTI vAto karanArI A chokarIo ne ! mitra ghaDulA tarapha najara karIne eNe kahyuM : dosta, kudaratanA gulazanamAM kevAM kevAM gula uge che ! khudAe ja khuza thaIne A parIo sAthe ApaNo bheTo karAvI Apyo haze ! mATe samaya varte sAvadhAna thaI jaIe, ane mAravADanI A mATImAMthI mardAnagI jAgI jaIne mAthuM ucake, e pUrve ja ApaNe ajamera bhegA thaI jaIe. -ne thoDI paLomAM to meLo, meLAne ThekANe rahyo ane hasatIramatI e so-doDhaso yuvatIone kabaje karI sUbAe potAnI senAne ajameranI vATe doTAvI mUkI. satane ane satIne saMrakSavAnA saMkalpathI baMdhAyelI keTalIya tAtI-talavArone myAna-mukta banAvavAnuM notaruM detI e senA eka moTA vAvAjhoDA pUrvenI zAMtine gherI banAvatI AgaLa vadhI rahI. e senAne vadhu Dara jodhapuranA joddhAono hato. nAnA nAnA AkramaNone hasI kADhatI e senA jyAre kosANAnAM taMbuomAM peThI, tyAre emane bhAvino bhaya satAvI rahyo hato. kAraNa ke kosANAjodhapura vacce kaMI ghaNuM lAMbu aMtara nahotuM. rAva sAtalajInI javAMmardIne paDakAratA A samAcAra jyAM jodhapuramAM phelAyA. tyAM ja jodhANAnI javAMmardI jAgI uThI. zUrAo samazera tANIne sajja thaI gayA. satIonA satanI surakSAnA e saMgrAmamAM jhaMpalAvavA rAva sAtalajI vaLatI ja paLe taiyAra thaI gayA. emaNe dharatIne dhrujAvatI eka trADa nAkhI : saMskRtinA siMhanI sAme aDapaluM karanAranA kAMDA kApavAmAM nahi Ave, to dharamanI A dharatI kalaMkita thaze ! pachI e kalaMkane dhovA ApaNe ApaNA lohI vahAvIzuM, toya e kalaMkanI kALAza nahi ja dhovAya! mATe raNazUrA o joddhAo ! jAgajo ane ApaNI mA-benanI Abaru lUMTIne bhAgatA ajameranI sAme evuM to AkramaNa jagavajo ke, 114 -- ~ ~ ~~ ~~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e beTo bhaviSyamAM mAravADa tarapha mITa mAMDavAnuM ja bhUlI jAya ! A saMgrAma satanI surakSAno che. A jaMga jiMdAdilI ane jaMvAmardIno che. A yuddha zuddha/zubhanI jALavaNInuM che. mATe ApaNe jarAka udAsInatA dAkhavIzuM, toya A dharma-dharatInA dhAvaNa lajavAze. ajamerane AMtaravA huM kesariyA karIne jhaMpalAvavA jaI rahyo chuM mArA pagale pagale zUrAo ane vIrAo cAlyA Ave !" raNa jhAlarI vAgI cUkI. yuddhano e nAda sAMbhaLIne virAonI vaNajhAra kosANAnI keDIe cAlI nIkaLI. kesariyA vAghA samajIne jatA e vIrone, jodhapuranI mA-bahenoe kaMku-cAMllo karIne vadhAvyA ne vidAya ApI. ALasa maraDIne beThA thatA yuddhamedAnanI bhALa mALatA ja sUbedAra-maluptAnI senAmAM bhAgadoDa macI gaI. e bhAgadoDa bilADanA mArakaNA-mahorAmAMthI bacAvA ADedhaDa doDatA uMdara jevI ja sAbita thaI. jodhANAnA joddhAo cAre bAjuthI e rIte dhasI AvyA ke, ajameranI saMpUrNa senA e dhasArA vacce kedI banI gaI. sUbedAra mallukhAe tIkSNa najare joIne vicAryuM ke, have A nAkAbaMdhImAMthI chaTakavuM azakya che. ethI svamAnabhera saMgrAma khelyA vinA marI javAmAM majA zI Ave ? malukhAMe senAmAM chavAI gayelI hatAzAne haThAvI devA eka hAka mArI : ajamerI yoddhAo DaravAnI jarUra nathI. mIra ghaDulo ApaNI moTAmAM moTI mUDI che. ApaNA baLa sAme A jodhANAnuM jora ja zuM che? bhaya ja mANasane mAyakAMgalo banAve che. nirbhayatA ja moTuM baLa che. mATe talavAra tANIne ubhA thaI jAva ! AvuM dhiMgANuM pharI kyAre khelavA maLaze. Ama chUpI rIte dhasI AvelA bAyalA-jodhANAo sAme talavAra tANatA jo ke ApaNane zarama Ave che. paNa jyAre emaNe sAme pagale AvIne ApaNI senAnA sUtelA siMhanI kesarsa kheMcavAnuM saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 ------ - 115 Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ aDapaluM karyuM ja che, tyAre e aDapalAne tIkho, tamatamato ane jaDabAtoDa javAba Apavo, e ApaNI pharaja thaI paDe che. mATe yAhoma karIne paDo, phateha che Age !' A raNa-jhAlarInA nAde ajamerI yoddhAomAM javAMmardI dhasI AvI. baMne pakSo tAtI talavAra tANIne sAmasAmA ubhA rahIgayA. maravuM ke mAravuMnA AkramaNa jhanUne kosANAnA pAdarane yuddha bhUmimAM palaTAvI dIdhuM. ghaDI paLamAM to dhamasANa yuddha khUnarejI bolavatuM AgaLa vadhI rahyuM. mIra ghaDulo rAkSasanI ja jANe pratikRti hatI. eNe talavAranA vAra calAvIne jodhANAnuM pANI utAravA mAMDyuM. sUbedAra malukhAne yuddha ApI rahelA rAva sAtalajInI najara maraNatola jaMga khelatI potAnI senAno sarvanAza noMtaratA ghaDulo para paDI ane emaNe bUha badalavAno nizcaya karyo. emane thayuM ke, A ghaDulAno ghaDo-lADavo nahi karavAmAM Ave, to mAbhomano mahimA marI paravAraze, kuzaLatAthI potAnA harIphane eo mIra ghaDulAnI najIka kheMcI gayA. sUbedAranI sAme virATakAya jaNAtA rAva sAtalajI mIra ghaDulAnI sAme sAva vAmaNA jaNAvA mAMDyA. chatAM emaNe eka varahAka karIne mIra ghaDulAne cetavatA kahyuM ke, ghaDulA ! rAkSasa jevuM baLa dharAvIne, AvA nAnA sainikone saMhAratA tane zarama nathI AvatI? marda mAno bahAdUra bacyo hoya, to AvI jA mArI sAme ! saMgrAma to sarakhe - sarakhA vacce hoya, to ja zobhe ! nabaLAIne namAve ane sabaLA sAme sUI jAya, ene vIratAnI vAta uccAravAno koI adhikAra nathI. mATe sAbado thaI jA, mArI talavArano vAra khamavA !" -ne ghaDulA temaja rAva sAtalajI vacce khUnakhAra jaMga zaru thaI gayo. ekabIjA ekabIjA para motane muThThImAM laIne tUTI paDyA. ghaDulo baLakanano mAlika hato, chatAM asatyanA AgrahI banIne potAnA 116 -- -- ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAzane eNe kyAranuMya notaruM pAThavI ja dIdhuM hatuM. e noMtarAnA javAbarUpe ja jANe rAva sAtalajI enI sAme TakarAyA hatA. yuddhanuM medAna daMga rahI jAya, e rItanA kharAkharInA jaMgano jabaro raMga jAmyo. AkhI yuddhabhUmi daMga rahI jaIne be baLiyA vaccenI e laDAIne nIrakhI rahI. madajharatA hAthInA jema rAvasAtalajIne mIra ghaDulAnA lohI nIMgaLatA deha zobhI rahyA. hAra-jItanuM anumAna na thaI zake, e jAtanuM parAkrama baMne baLiyAnI vahAre hatuM. chatAM sAtalajI potAnA vijaya mATe pUro vizvAsa sevI rahyA hatA. e vizvAsano pAyo hato : satanI surakSA kAjenA A saMgrAmanuM senAnIpaNuM ! ghaDI adhaghaDInA saMgrAme to mIra ghaDulAnA dehane cAlaNInI jema ghAthI jarjarIta karI mUkyo. rAva sAtalajIno deha paNa ThIka ThIka ghAthI gherAI cUkyo hato, mRtyunA bhAvine have bhUMsI zakAya ema na hatuM. chatAM satanI surakSAnA saMgrAmane vijayI banAvIne eo motane bheTavA mAMgatA hatA. ethI zarIranI tamAma tAkAtane ekaThI karIne rAva sAtalajI yuddhano aMta ANavA thanaganI rahyA. aSADhanA ghanaghora vAdaLAmAMthI vija trATake, ema emanA hAthamAMthI tAtI talavArano eka evo jIvaleNa ghA thayo ke, mIra ghaDulAno ghaDo-lADavo thaI gayo. hAthI jevI kAyA dharAvato e mIra dharatI para DhaLI paDyo ane ajamerI senAmAM bhayanA gharanI nAsabhAga macI gaI. rAva sAtalajIne samarAMgaNamAM sahAyaka thavA mATe emanA baMne sagA bhAIo rAva dudAsiMhajI ne rAva varasiMhajI medAnamAM maraNiyA thaIne jhUmI rahyA hatA. mIra ghaDulo mRtyu pAmatA ajameranA sainyanI karoDarajju paDI bhAMgI hatI. sAtalajInA sagA-bhAIo, AghAta evo pratyAghAta pADavAnA matanA hatA. mIra ghaDulo marAyo, mallukhA jIva laIne nAsavAnI taiyArImAM hato, pIpADanA pAdarathI pakaDAyelI suMdarIo satinI rasadhAra bhAga-5 - Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ have jodhapuranAM tAbAmAM surakSita hatI. chatAM ATalethI vera vasUlyAno saMtoSa anubhave, evuM to khunnasa nahotuM. ethI emaNe ajameranI senAmAM rahelI muslima suMdarIone keda karavAnI AjJA pharamAvI. muslima suMdarIone dekho tyAMthI pakaDonuM pharamAna chUTatA ja keTalIya strIo jodhapuranI pakkaDamAM bhIMsAI gaI. jodhANAnA satanA snehI ghaNAkharA yoddhAone AghAta evo pratyAghAta pADavAnI A vRtti na gamI. paNa atyAre DahApaNa DoLavAmAM majA jevuM na jaNAtA, emaNe A ayogya pagalAnA samAcArathI mRtyu-bichAne poDhelA rAja sAtalajIne vAkepha banAvyA, satanA saMgrAmane vijayI banAvyAno rAva sAtalajIno AnaMda. A samAcArathI uDI gayo. emane thayuM : mAruM mota bagaDI jaze ke zuM ? plechonI sAme plekha jevA thavAmAM ApaNI kIrti zI ? gaDha Avyo, paNa siMha gayo, jevo ghATa A yuddhamAM ghaDAyo hato. yuddha bhale jItAyuM hatuM. paNa yuddha-netA rAva sAtalajIno ghAthI gherAI gayelo deha have jhAjhA samaya sudhI mRtyuno mukAbalo laI zake ema nahato. emanI gaMbhIra sthitinA samAcAra sAMbhaLIne, emanA bhAIo saMgrAmabhUmine choDIne e mRtya-zaiyA AgaLa AvI ubhA. vaDIla baMdhunA moM para chavAyelo viSAda joIne emaNe kahyuM : "vahAlA vaDIla baMdhu ! Apane mATe to vIranI adAthI vidAya levAnI paLa have bahu dUra nathI, tyAre ApanA moM para AnaMda hovo joIe. jIvana Apa jIvI jANyA cho, ethI mRtyu ApanA mATe mahotsava samu maMgala che ! pachI AvI gamagInI ane AvI gaMbhIratA ApanA caherA mATe yogya na gaNAya !" rAva sAtalajInA jarjarita-dehamAMthI comAsAmAM naLiyA cuve, e rIte lohI TapakI kahyuM hatuM. chatAM bahAdurI pUrvaka beThA thaIne, mananI mUMjhavaNa rajU karatA emaNe kahyuM : bhAIo ! eka samAcAra evA 118 - - saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMbhaLavA maLyA che ke, eNe satanA A saMgrAmanA vijayanI badhI khuzAlI para pANI pheravavAnuM kAma karyuM che. e samAcAra jo sAcA hoya to.... rAva-sAtalajI jarA thAka khAvA aTakyA. bhAIone thayuM ke, kaMI AMdhaLe baheruM kuMTANuM lAge che ! ethI emaNe kahyuM : vaDIlabaMdhu ! ajamera bahu ja bUrI rIte bahiSkRta thaIne bAyelAnI jema raNane choDI gayuM che. jenI khAtara A dharmayuddhane jagavavAmAM ApyuM hatuM. e ApaNI mA-beTI-baheno surakSita rIte ApaNA tAbAmAM ne taMbUmAM AvI gaI che. ATaluM ja nahi, veranI pUrI vasUlAta levA, ApaNI senAe AMdhI jevA AghAtano, pralaya jevo pratyAghAta vALavA, muslima suMdarIone keda karI nAkhI che. keTalI badhI khuzAlInI A khabaro che! chatAM Apane evA te kyA mAThA samAcAra maLyA ke, jeNe ApanA motanI majA mArI nAkhI ! zarIramAM zakti na hatI, chatAM khokhAro khAIne khamIrathI sAtalajIe sAmo prazna karyobhAIo ! Ane tame khuzAlI kaho cho ! je praznanA ukela khAtara ApaNe yuddha khelyuM, e yuddhanA vijaya para tame muslimamahilAone keda karIne pANI pheravI dIdhuM che. strI-mAtrane mA-bahenabeTInI najare jovAnI saMskRtinA dhAvaNane tame Aje lajavyuM che. ajamera ApaNA strI dhanane lUMTe ane ApaNe enI bahena-beTIo para kunajara-karIe, to pachI ajamera ane jodhapuramAM phera zo rahyo! mArA maraNano svAda bagADanAra A samAcAra che. jyAM sudhI tame ajameranA sUbAne e strIo sanmAnabhera pAchI nahi soMpo, tyAM sudhI mAro jIva aMdara ghoLAyA ja karaze. kadAca huM marIza, toya mojathI nahi maruM. mATe mane mojathI maravA devo hoya, to paheluM kAma A karo. saMskRtinI rasadhAra : bhAga-5 ~~~ ~~~~ ~~ ~~~~~ 119 Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gaLagaLA sAde rAva sAtalajIe potAnI AMtara-vyathA ThalavI nAkhI. game tema toya sahumAM rajapUtAInuM khAnadAna lohI vahetuM hatuM. badhAe A vAtane samasvare vadhAvI letAM kahyuM : rAva sAtalajI ! pahADa jevI bhUlane kabUlatA ame kAnabuTTI pakaDIe chIe. ApanA vijayane ame kAramA parAjayamAM palaTAvavAmAM thoDA ghaNA nimitta banI gayA chIe, e badala ApanI kSamA yAcIe chIe ane "sAra jAI para sira na jAI nI TekanI TekarI para ubhIne ame Apane vacana ApIe chIe ke, dareka muslima strIne sanmAnabhera ajamera pahoMcADIne pachI ja ame vijayanA AnaMda-gulAla uDADIzuM. Apa have gamagInI ane gaMbhIratAthI levAI gayelA, moM para eka mukta smitane ramatuM mUko, jethI ame mAphI maLyAnI saMtoSAnubhUti karIne vacanane pALavA ajamerane paMthe ravAnA thaI zakIe ! mRtyu-zaiyyA parathI rAva sAtalajIe eka nikhAlasa smita veryuM ane thoDI ja paLomAM e yuddhanetA vIranI adAthI mRtyune bheTyo ! satanI surakSA kAje no A saMgrAma to khelAyo hato 1548mAM ! paNa e saMgrAmanI suvAsa Ajeya hajI ItihAsanI ImAratamAM akabaMdha sacavAI che ane A ImAratanA pravAsInA tana-badalane prasannatAthI bharI devA mATe samartha e paramATa jANe prazna karI rahI che : satananI surakSA kAje jANI jANIne jherane pInArA AvA narabaMkAo A bhUmi para have pAchAM kyAre jAgaze? 120 - ~ saMskRtinI rasadhAra bhAga-5 Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( namuM ) | || namo kSayariyAga | | 'sUripada rajatotsava je niccamappamattA vigahavirattA kasAyaparicattA / dhammovaesasattA te Ayarie namasAmi // jeo nitya apramatta hoya che, vikathAthI virakata hoya che, kaSAyothI tyakta hoya che, ane dharmopadezamAM Asakta hoya che, te AcArya bhagavaMtone huM namaskAra karuM chuM. vi.saM.2047-207* paMca prasthAna puNyasmRti prakAzana surata amRta jevA madhura