Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ pahalA pravacana jina-zAsana kI AdhArazilAH saMkalpa For Private Personal Use Only
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ BLOUDHARE An0A C.5 . 5 5 RESTHA BHERI NAL sUtra jaM icchasi appaNato, jaM ca na icchasi appnnto| taM iccha parassa vi yA, ettiyagaM jinnsaasnnN||1|| adhuve asAsayammi, saMsArammi dukkhpuraae| kiM nAma hojja taM kammayaM, jeNA'haM duggai na gcchejaa||2|| khaNAmittasukkhA bahukAladukkhA, pagAmadukkhA annigaamsukkhaa| saMsAramokkhassa vipakkhabhUyA, khANI aNatthANa u kaambhogaa||3|| suTThavi maggijjato, katthavi kelIi natthi jaha saaro| iMdiavisaesu tahA, natthi suhaM suTTha vi gvitttth||4|| jaha kacchullo kacchaM, kaMDayamANo duhaM muNai sukkhN| mohAurA maNussA, taha kAmaduhaM suhaM viNti||5||
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ daws NRANIRUBHETANAKAMVARTA REET. ne da kahate haiM, paramAtmA akelA thaa| ekAkIpana use sAkSAta kA sUtrapAta huaa| vaha ThIka veda se ulaTA hai| 1 khalA, akelepana se uubaa| socA usane, bahuta ho | veda kahate haiM, vaha akelA thA, UbA, usane bahuta ko rcaa| jaauuN| phira usane bahuta rUpa dhre| aise saMsAra | mahAvIra bahuta se Uba gae, bhIr3a se thaka gae aura unhoMne cAhA, nirmita huaa| sRSTi kI yaha kathA hai| akelA ho jaauuN| paramAtmA kA utaranA saMsAra meM, phailanA aura sa ekAkI na reme, eko'haM bahusyAm! mahAvIra kA lauTanA vApisa paramAtmA meM! isalie akelA vaha Ubane lgaa| socA bahuta rUpoM ko sRjUM, bahuta zramaNa-saMskRti ke pAsa avatAra jaisA koI zabda nahIM hai| rUpoM meM rmuuN| tIrthaMkara! avatAra kA artha hai: paramAtmA utare, avatarita ho| brAhmaNa-saMskRti isI sUtra kA vistAra hai-paramAtmA kA tIrthaMkara kA artha hai : usa pAra jAe, isa pAra ko chodd'e| avatAra avataraNa, paramAtmA kA phailaav| brahma zabda kA yahI artha hai : jo kA artha hai: usa pAra se isa pAra aae| tIrthaMkara kA artha hai : phailatA calA jAe, jo bahuta rUpa dhare, jo bahuta lIlA kare, jo ghATa banAe isa pAra se usa pAra jAne kaa| saMsAra kaise tirohita aneka-aneka DhaMgoM se abhivyakta ho, sAgara jaise anaMta-anaMta ho jAe, svapna kaise baMda ho, bhIr3a kaise vidA ho; phira hama laharoM meM vibhAjita ho jaae| akele kaise ho jAeM-vahI zramaNa-saMskRti kA AdhAra hai| eka aneka banatA hai, eka aneka meM utsava manAtA hai| eka | varddhamAna kaise mahAvIra bane, phailAva kaise ruke; kyoMki jo aneka meM DUbatA hai, svapna dekhatA hai| mAyA sarjita hotI hai| phailatA calA jA rahA hai usakA koI aMta nahIM hai| vaha pasArA bar3A saMsAra paramAtmA kA svapna hai| saMsAra paramAtmA ke gahana meM uThI hai| vaha kahIM samApta na hogaa| svapna phailate hI cale jAeMge, vicAra kI taraMgeM haiN| phailate hI cale jAeMge aura hama unameM khote hI cale jaaeNge| brAhmaNa-saMskRti ne paramAtmA ke isa phailAva ke anUThe gIta jAganA hogA! gaae| usase bhakti-zAstra kA janma huaa| bhakti-zAstra kA | bhakti-zAstra ne paramAtmA ke isa saMsAra ke aneka-aneka artha hai : paramAtmA kA yaha phailatA huA rUpa, ahobhAgya hai| rUpoM ke gIta gAe, mahAvIra ne isa phailatI huI UrjA se saMgharSa paramAtmA kA yaha phailatA huA rUpa parama AnaMda hai| isalie | kiyA-isalie 'mahAvIra' nAma-lar3e, dhArA ke ulaTe bhe| bhakti meM rasa hai, phailAva hai| eka zabda meM kaheM to mahAvIra kA jo gaMgA bahatI hai gaMgotrI se gaMgAsAgara taka-aisI bacapana kA nAma hai, vaha brAhmaNa-saMskRti kA sUcaka hai| mahAvIra | brAhmaNa-saMskRti hai| brAhmaNa-saMskRti kA sUtra hai: samarpaNa; kA bacapana kA nAma thA: varddhamAna--jo phaile, jo vikAsamAna chor3a do usake hAtha meM, jahAM vaha jA rahA hai; cale calo; bharosA ho| phira mahAvIra ko dUsarI UrjA kA, dUsare anubhava kA, dUsare karo; zaraNAgati !
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina sUtra bhAgaH pron mahAvIra kI sArI ceSTA aisI hai jaise gaMgA gaMgotrI kI tarapha | mAlUma hoNge| ghabar3AnA mt| zravaNa aura brAhmaNa milakara hI pUrNa bahe-mUlasrota kI tarapha, utsa kI trph| lar3o! dussAhasa | saMskRti kA janma hotA hai| nahIM ho pAyA aisA, honA cAhie thaa| karo-saMgharSa, samarpaNa nhiiN| mahAna saMgharSa se gujaranA hogA, aba bhI kucha dera nahIM huI, ho sakatA hai| jahAM nArada aura kyoMki dhArA ko ulaTA le jAnA hai, viparIta le jAnA hai| varddhamAna mahAvIra rAjI ho jAte haiM, vahAM pUrNa vartula paidA hotA hai| dhArA kA artha hai : jAe gaMgotrI se gaMgA sAgara kI trph| dhArA para mahAvIra kI bhASA saMgharSa kI hai| mahAvIra ke pAsa ko ulaTA karanA hai-rAdhA banAnA hai| gaMgA cale, bahe ulaTI, zaraNAgati jaisA koI zabda hI nahIM hai| mahAvIra kahate haiM, Upara kI tarapha, pAnI pahAr3a cddh'e| mUla udagama kI khoja ho| ashrnn-bhaavnaa| kisI kI zaraNa mata jaanaa| apanI hI zaraNa brAhmaNa-saMskRti AdhI hai| zramaNa-saMskRti bhI AdhI hai| lauTanA hai| ghara jAnA hai| kisI kA sahArA mata pkdd'naa| sahAre donoM se milakara pUrA vartula nirmita hotA hai| aura isalie isa | se to dUsarA ho jaaegaa| sahAre meM to dUsarA mahatvapUrNa ho deza meM brAhmaNa aura zramaNoM ke bIca jo saMgharSa calA, usane donoM jaaegaa| nahIM, dUsare ko to tyAganA hai, chor3anA hai, bhUlanA hai| ko paMgu kiyaa| taba brAhmaNoM ke pAsa phailane ke sUtra raha gae, | basa eka hI yAda raha jAe, jo apanA svabhAva hai, jo apanA zramaNoM ke pAsa sikur3ane ke sUtra raha ge| donoM hI adhUre ho gae; | svarUpa hai-isalie koI zaraNAgati nhiiN| satya AdhA-AdhA kaTa gyaa| mere dekhe, jahAM brAhmaNa aura zramaNa mahAvIra guru nahIM haiN| mahAvIra kalyANamitra haiN| ve kahate haiM, maiM rAjI hote haiM, sahamata hote haiM, mila jAte haiM, vahIM paripUrNa dharma kA kucha kahatA hUM, use samajha lo; mere sahAre lene kI jarUrata nahIM AvirbhAva hotA hai| | hai| merI zaraNa Ane se tuma mukta na ho jaaoge| merI zaraNa Ane nizcita hI paramAtmA thaka gayA akelepana se, bahuta rUpa usane se to nayA baMdhana nirmita hogA, kyoMki do bane rheNge| bhakta aura dhare; lekina phira bahuta rUpa se bhI to thakegA, phira vizrAma bhI to bhagavAna banA rhegaa| ziSya aura guru banA rhegaa| nahIM, do ko to maaNgegaa| isalie mahAvIra ke vacana veda-virodhI mAlUma hoMge; miTAnA hai| kyoMki veda baha rahA hai gaMgotrI se gaMgAsAgara kI trph| isalie isalie mahAvIra ne bhagavAna zabda kA upayoga hI nahIM kiyaa| hiMduoM ne samajhA ki mahAvIra veda-virodhI haiM-pratIta hote haiN| kahA ki bhakta hI bhagavAna ho jAtA hai| | paramAtmA apane ghara vApisa lauTane lgaa| Uba gayA bAjAra se, ise smjhnaa| viparIta dikhAI par3ate hue bhI ye bAteM viparIta dekha lI bhIr3a-bhAr3a, bahuta rUpa dhara liye, thaka gayA unase bhii| nahIM haiN| usane phira kahA, aba ho gayA bahuta aneka, aba eka honaa| nArada kahate haiM, bhakta bhagavAna meM lIna ho jAtA hai| bhagavAna hI cAhatA huuN| isalie mahAvIra ke pAsa eka zabda hai jo bar3A bacatA hai, bhakta kho jAtA hai| mahAvIra kahate haiM, bhakta jAga jAtA bahumUlya hai| mahAvIra ne kahA, manuSya bahucittavAna hai; hai apanI paripUrNatA meM, bhagavAna kho jAtA hai, bhakta meM lIna ho rUpoM meM baMTA hai-use saMgRhIta honA hai| isa saMgRhIta caitanya kA gyaa| svarUpa ko pahacAna lenA bhagavattA hai| isalie mahAvIra ke nAma hI mahAvIra kI bhASA meM paramAtmA hai| varddhamAna ko mahAvIra dharma meM bhagavAna nahIM hai, zaraNAgati nahIM hai| zaraNa jAne ko hI honA hai| phailate ko vApisa lauTanA hai, kyoMki saba phailAva | koI nahIM hai, jisakI zaraNa cale jaao| koI prArthanA nahIM, koI kAmanA kA hai| paramAtmA bhI phailA saMsAra meM kAmanA se| kAmanA | pUjA nahIM-ho nahIM sakatI; kyoMki pUjA meM to dUsarA jarUrI hI phailatI hai| to jise mukta honA hai, use sikur3anA hogaa| use | hogaa| 'para' cAhie pUjA ko| mUla svabhAva meM lauTa AnA hogaa| mahAvIra kI bhASA dhyAna kI hai, pUjA kI nhiiN| aura dhyAna aura paramAtmA utarA hai, hiMdu vicAra meM-avataraNa haa| mahAvIra prArthanA meM yahI pharka hai| prArthanA meM dUsarA caahie| dhyAna meM dUsare kahate haiM, Urdhvagamana, vApisa lauTanA hai ghara; dekha liyA saMsAra! ko miTAnA hai, bhulAnA hai| isa taraha bhulA denA hai ki basa akele isalie mahAvIra ke sUtra bhakti-sUtra se bilakula viparIta tuma hI baco, zuddha caitanya bace; dUsare kI rekhA bhI na rahe, chAyA ain Education International
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ MASTER na-zAsana kI AdhArazilA : sekalpa bhI na pdd'e| para donoM hI rAstoM se vahIM pahuMcanA ho jAtA hai| jo jAe, tumhAre beTe ko gulAba bhA jAe, to jhagar3A mata krnaa| jo samarpaNa se bahate haiM, jo dhArA banate haiM, Akhira sAgara se bAdaloM tumheM bhA jAe, vahI tumhAre lie mArga hai| para car3ha kara gaMgotrI pahuMca hI jAte haiN| unhoMne sugama mArga cunaa| loga akasara ulaTA karate haiN| loga socate haiM, 'kauna nArada kI yAtrA bar3I sarala hai| mahAvIra kI yAtrA bar3I kaThina ThIka?' galata prazna uThA liyaa| 'mahAvIra ThIka ki nArada hai| isIlie to 'mahAvIra'! vaha yoddhA kA mArga hai, premI kA ThIka?'-tumane prazna hI galata pUcha liyaa| yahI pUcho, kauna nahIM; saMgharSa kaa| lekina kucha haiM jinake lie vahI svAbhAvika jaMcatA hai| ThIka-galata, tuma kaise nirNaya karoge? usa parama kI hai| isalie apane bhItara dekhnaa| isakI phikra mata karanA ki bAteM, ve hI jAneM jo parama ko upalabdha hue haiN| tuma to itanA hI kisa ghara meM paidA hue| vaha to sAMyogika hai| jaina ghara meM paidA hue taya kara lo, kauna-sA tumako jaMcatA hai, kauna-sA tumhAre mana ko ki hiMdU ghara meM ki musalamAna ghara meM ki IsAI ghara meM, vaha to bhA jAtA hai| sAMyogika hai| apane jIvana kI aMtardazA smjhnaa| yoddhA banane | maiM, agara mujhase pUcho, to kahUMgA, sabhI tthiik| lekina sabhI kI rujhAna hai? yoddhA banane kI tarapha sahaja pravAha hai? yoddhA ThIka se to hala na hogaa| kyoMki sabhI rAstoM para to tuma cala na hone meM lagatA hai svarUpa khilegA? to yoddhA bananA! to phira skoge| dvAra to tumheM cunanA hI hogaa| sabhI dvAra usI ke maMdira mahAvIra ke pIche clnaa| aura lage ki lar3anA apane se na hogA, ke haiN| lekina phira bhI tuma eka hI dvAra se gujara sakoge, sabhI vaha apanI bhASA nahIM hai, lage ki samarpaNa hI ucita hai, to phira | dvAroM se na gujara skoge| sabhI dvAroM se gujarane meM to tuma bar3I nArada ko cuna lenaa| muzkila meM par3a jaaoge| eka paira eka dvAra meM DAla doge, eka nArada eka chora haiM, mahAvIra dUsare chora haiN| aura kahIM na kahIM hAtha dUsare dvAra meM DAla doge--tuma aTaka jaaoge| eka se nArada aura mahAvIra ke bIca sAre mahApuruSa haiM--buddha hoM, kRSNa jyAdA dvAra cuna liye to dvAra pahuMcAeMge na, attkaaeNge| tuma hoM, rAma hoM, muhammada hoM, jarathustra hoM, jIsasa hoM-mahAvIra apanA dvAra cuna lenaa| tuma apanA phUla cuna lenaa| tuma apanI aura nArada ke bIca kahIM na kahIM! lekina mahAvIra aura nArada rujhAna ko phcaano| tumheM jo bhA jAe vahI satya hai| jo tumhAre parama chora haiN| aura isalie jaisA nArada ne bhakti ko usakI parama kAma A jAe vahI satya hai| jo dvAra tumheM pahuMcA de vahI gurudvArA pragAr3hatA meM pragaTa kiyA hai, zaraNAgati ko AkhirI rUpa diyA, | hai| pahuMcakara to tuma bhI pAoge, are! sabhI dvAra yahIM A ge| AkhirI paribhASA de dI-usake pAra pariSkAra saMbhava nahIM pahuMcakara to tuma miloge unase jo dUsare dvAroM se Ate the aura hai-vaise mahAvIra ne saMgharSa ko AkhirI rUpa diyA hai| aba duzmana mAlUma par3ate the| kyoMki maiMne to usa maMdira meM mahAvIra usako aura Upara uThAne kA koI upAya nahIM hai| mahAvIra ne aura nArada ko AliMgana karate dekhA hai| lekina tuma cuna lenaa| AkhirI bAta kaha dI hai saMgharSa ke rAste pr| cunAva tumheM yaha nahIM tumhArA cunAva yaha na ho ki kauna ThIka hai| vaha to bAta hI abhadra karanA hai ki kauna ThIka hai| donoM ThIka haiN| cunAva tumheM yaha karanA ho gii| tumhArA cunAva to basa itanA hoH hai ki kauna hameM jaMcatA hai| phUla, gula, zammokamara sAre hI the phUla, gula, zammokamara sAre hI the para hameM unameM tumhIM bhAe bahuta! para hameM unameM tumhIM bhAe bhut| jaba dekhie kucha aura hI Alama hai tumhArA --isase koI pharka nahIM par3atA, kitane phUla khile! hara bAra ajaba raMga hai, hara bAra ajaba rUpa! phUla, gula, zammokamara sAre hI the| bahata rUpoM meM satya pragaTa haA hai| bahata raMgoM meM. bahata DhaMgoM meM caMpA hai, camelI hai, jUhI hai, ketakI hai, gulAba hai, kamala hai| pragaTa haA hai| aura hara bAra jaba pragaTa haA hai to ajaba hii| to phUla, gula, zammokamara sAre hI the bar3A Azcaryacakita karanevAlA hai, avAka kara jAnevAlA hai| para hameM unameM tumhIM bhAe bahuta! nArada ko samajhoge, avAka raha jaaoge| mahAvIra ko samajhoge, phira tumheM jo bhA jAe vahI tumhArA phUla hai| tumheM kamala bhA Thage raha jaaoge|
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina satra bhAga: 1 - jaba dekhie kucha aura hI Alama hai tumhArA lauTane lage to vaha kahane lagA, 'aisA AzIrvAda deM ki eka daphA hara bAra ajaba raMga hai, hara bAra ajaba rUpa baMbaI dekhanI hai!' magara ye rUpa saba eka ke hI haiN| yaha yAtrA eka hI hai| 'tU baMbaI dekhakara kyA karegA?' IsAiyata kahatI hai, adama ko paramAtmA ne svarga se bahiSkRta usane kahA, 'yahAM mana nahIM lgtaa| aura baMbaI binA dekhe mara kiyaa| nikAlA svarga ke rAjya se; kyoMki AjJA usane na mAnI | gae to eka Asa raha jaaegii|' / thI, anAjJAkArI thaa| phira jIsasa ne AjJA maanii| jIsasa jo mere sAtha Ae the, ve baMbaI ke mitra the| ve cauNke| ve Ae vApisa samArohapUrvaka svarga meM praviSTa hue| jise adama meM the kshmiir| ve Ae the himAlaya kI zaraNa meN| aura jo himAlaya nikAlA thA, vahI jIsasa meM lauttaa| adama pahalA AdamI hai, kI zaraNa meM paidA huA thA, vaha baMbaI AnA cAha rahA thaa| jIsasa AkhirI AdamI haiN| adama saMsAra kI tarapha yAtrA tuma agara apane mana ko bhI pahacAnoge to yahI paaoge| hai-dhaaraa| jIsasa saMsAra se viparIta yAtrA hai-raadhaa| paramAtmA kI kathA vastutaH tumhArI hI kathA hai| koI paramAtmA yahUdiyoM kI kathAeM thor3I kaThora haiN| pUraba meM loga jyAdA | aura to nhiiN| tuma koI aura to nhiiN| paramAtmA kI kathA zuddha komala bhASA bolate haiN| cetanA ke svabhAva kI kathA hai| ThIka hI kahate haiM veda, 'Uba yahadI kahate haiM, paramAtmA ne bahiSkRta kiyA adama ko| hama gayA, akelA thaa| kahA, bahata ko racaM / usane bahata rce|' aisA nahIM khte| hama kahate haiM, sa ekAkI na reme| vaha akelA | mahAvIra kahate haiM, aba hama bahuta se Uba gae; aba ghara vApisa thaa| eko'haM bhusyaam| usane kahA, bahuta ko rcuuN| bahiSkRta | jAne kI AkAMkSA paidA hotI hai| nahIM huA, avatarita huaa| AyA, marjI se aayaa| isalie mahAvIra ke sUtroM meM lauTatI yAtrA ke sUtra haiN| nizcita aura ise bhI samajha lenA jarUrI hai| tuma jahAM ho, apanI marjI | hI ve bhinna hoNge| rasa kI bAta na hogI yhaaN| yahAM virasatA kI se ho| saMsAra meM ho to apanI marjI se ho| tumhAre bhItara ke | bAta hogii| yahAM kAmanA kI, vAsanA kI bAta na hogii| yahAM paramAtmA ne yahI cunaa| kucha parezAna hone kI bAta nhiiN| bemarjI | tyAga, vairAgya kI bAta hogii| yahAM rAga nahIM, vItarAgatA lakSya se tuma nahIM ho| apane hI kAraNa ho| apanI hI AkAMkSA se ho| hogaa| magara dhyAna rakhanA, rAga hI vItarAgatA banatA hai| vahI hai aura yaha bar3e saubhAgya kI bAta hai ki bemarjI se nahIM ho| kyoMki UrjA, jo sAgara kI tarapha jAtI hai| vahI hai UrjA, jo gaMgotrI kI jisa dina cAho, usI dina ghara kA dvAra khulA hai, lauTa A sakate | tarapha jAtI hai| UrjA vahI hai| para mahAvIra kA mArga thor3A kaThina ho| jaba taka cAho, jA sakate ho duur| jisa dina nirNaya karoge, | hai, kyoMki dhArA ke viparIta lar3anA hogaa| usI dina lauTanA zurU ho jaaegaa| kiztI ko bhaMvara meM ghirane de, maujoM ke thaper3e sahane de brAhmaNa-saMskRti paramAtmA ke phailAva kI kathA hai| jiMdoM meM agara jInA hai tujhe, tUphAna kI halacala rahane de zramaNa-saMskRti paramAtmA ke ghara lauTane kI kathA hai| to nizcita dhAre ke muAphika bahanA kyA, tauhIne-dasto-bAjU hai hI, jo akele meM thaka gayA thA, vaha bhIr3a meM bhI thaka hI jaaegaa| paravarda-e-tUphAM kiztI ko dhAre ke mukhAlipha bahane de! tumane apane bhItara bhI dekhA! yahI hotA hai| bAjAra meM thaka jAte kiztI ko bhaMvara meM ghirane de! ho, maMdira kI AkAMkSA paidA hotI hai| bhIr3a meM Uba jAte ho, mahAvIra kahate haiM, saMgharSa na ho to satya AvirbhUta na hogaa| jaise bastI se Uba jAte ho, himAlaya jAne kI AkAMkSA paidA hotI hai| sAgara ke maMthana se amRta nikalA, aise jIvana ke maMthana se satya himAlaya para jo baiThe haiM, ekAMta meM, unake mana meM bAjAra AkarSaNa nikalatA hai| satya koI vastu thor3e hI hai ki kahIM rakhI hai, tuma nirmita karatA hai| gae aura uThA lI, ki kharIda lI, ki pUjA kI, prArthanA kI aura maiM kucha mitroM ko lekara kazmIra kI yAtrA para thaa| kazmIra ke mAMga lI! satya to tumhAre jIvana kA pariSkAra hai| satya to tumhAre ve baDA AnaMda anabhava kara rahe the| Dala | hI hone kA zaddhatama DhaMga hai| satya koI saMjJA nahIM hai, kriyA hai| jhIla para unake sAtha maiM ThaharA thaa| hamArA jo mAjhI thA, jaba hama satya koI vastu nahIM hai, bhAva hai| to tuma jitane saMgharSa meM utaroge, Jan Education International
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina-zAsana kI AdhArazilA : saMkalpa - jitane mathe jAoge, jitane jaloge, jitane tUphAnoM kI Takkara hai! jainoM ke caubIsa hI tIrthaMkara kSatriya the| lar3AkoM kI bAta hai| loge, utanA hI tumhAre bhItara satya AvirbhUta hogA; utanI hI | lar3anA hI jAnate the| tUphAna meM hI kiztI palI thii| talavAra hI tumhArI dhUla jhar3egI; galata alaga hogA; nirjarA hogI vyartha se| | unakI bhASA thii| yuddha hI unakA anubhava thaa| yadyapi saba yuddha jhAr3a-jhaMkhAr3a Uga gae haiM, ghAsa-phUsa Uga AyA hai-Aga | chor3a diyA, ahiMsaka ho ge| para kyA hotA hai, isase kyA pharka lagAnI hogI, tAki vahI bace, jisake miTane kA koI upAya | par3atA hai? cIMTI ko bhI nahIM mArate the, lekina yoddhA honA to nhiiN| amRta hI bace; mRtyu ko to khAka kara denA hogaa| yaha jArI rhaa| apane svabhAva se koI bhinna ho nahIM paataa| saMsAra bhI baiThe-baiThe na hogaa| isake lie bar3e prabala AhvAna kI, bar3I chor3a diyA, pratiyogitA ke sAre sthAna bhI chor3a diye, jahAM-jahAM pragAr3ha cunautI kI jarUrata hai| saMgharSa, yuddha kI bAta thI, hiMsA thI, saba chor3a diyA lekina kiztI ko bhaMvara meM ghirane de, maujoM ke thaper3e sahane de! phira bhI yoddhA to nahIM miTa paataa| bhaMvara duzmana nahIM hai| mahAvIra ke rAste para bhaMvara mitra hai, jainoM ke sAre tIrthaMkara kSatriya haiN| yaha Akasmika nahIM hai| eka kyoMki usI se lar3akara to tuma jagoge; usI se ulajhakara to tuma | bhI brAhmaNa tIrthaMkara na huaa| brAhmaNa kI bhASA lar3ane kI bhASA utthoge| usI kI Takkara ko jhelakara, saMgharSa karake, vijaya | nahIM hai; samarpaNa kI bhASA hai; zaraNAgati kI bhASA hai| karake, tuma usake pAra ho skoge| isalie mahAvIra kA mArga | bar3I madhura kahAnI hai| jhUTha hI hogI, para madhura hai| aura mAdhurya kahA jAtA hai, 'jina kA mArga', jinoM kA mArga; unane, jinhoMne itanA gaharA hai usameM ki jhUTha kI maiM phikra nahIM karatA; mere lie na zabda kA artha hai : jisane jiitaa| jaina zabda usI | madhura hI satya hai| itanI suMdara hai ki satya honI hI caahie| vahI jina se bnaa| jina kA artha hai : jisane jiitaa| kasauTI hai satya kii| sabhI zabda bar3e arthapUrNa hote haiN| buddha kA artha hai : jo jaagaa| kahAnI hai ki mahAvIra kA janma to huA thA eka brAhmaNI ke jina kA artha hai jo jiitaa| garbha meM paidA to hue the brAhmaNI ke garbha meM lekina devatAoM ne jiMdoM meM agara jInA hai tujhe, tUphAna kI halacala rahane de| kahA, 'aisA kabhI huA hai ki jaina tIrthaMkara aura brAhmaNa ke ghara -yaha prArthanA mata kara ki tUphAna ko haTA lo! phira tU kyA paidA ho? aisA to kabhI sunA nhiiN| aura brAhmaNa ke ghara paidA karegA? hogA to phira jina tIrthaMkara kaise hogA? phira tUphAna meM kiztI | dhAre ke muAphika bahanA kyA, tauhIne-dasto-bAjU hai| pala hI na paaegii| phira saMgharSa kI bhASA hI na hogii| phira usake -yaha to tere bAhuoM kA apamAna ho jAegA, agara tU dhArA | jIvana meM talavAra kI dhAra aura camaka na hogii| devatA bar3e ke sAtha bhaa| bibUcana meM pdd'e| aura duniyA kA pahalA Aparezana haa| unhoMne dhAre ke muAphika bahanA kyA... nikAla liyA brAhmaNI ke garbha se mahAvIra ko| tIna yA cAra -phira tere hAthoM kA kyA hogA? phira terI bAjuoM kA kyA | mahIne ke the, taba unhoMne garbha nikAla liyaa| badala diyA garbha hogA? phira tere bala ko cunautI kahAM milegI? yaha to apamAna eka kSatrANI ke garbha se| vahAM eka lar3akI paidA hone ko thI, use hogA terI UrjA kA! samarpaNa-nahIM! nikAlakara brAhmaNI ke garbha meM rakha diyA, mahAvIra ko eka kSatriya paravarda-e-tUphAM kiztI ko dhAre ke mukhAlipha bahane de! ke garbha meM rakha diyaa| yaha kiztI to tUphAna se hI paidA hotI hai| yaha kiztI to tUphAna | yaha bhI bar3I sUcaka hai baat| strI svabhAvataH samarpaNa kI bhASA meM hI palatI hai| yaha kiztI to janmatI hI tUphAna meM hai| jAnatI hai| isalie ThIka hI kiyA ki strI ko nikAla liyA paravarda-e-tUphAM kiztI ko.... kSatriya ke garbha se, brAhmaNa ke garbha meM rakha diyaa| straiNa bhASA - isa tUphAna meM paidA huI jIvana kI kiztI ko, dhAra ke samarpaNa kI hai| mukhAlipha bahane de, ulaTA calane de| cala gaMgotrI kI yAtrA para! | jinake mana komala haiM, phUla jaise komala haiM, unake lie nArada mahAvIra kA mArga yoddhA kA mArga hai-kSatriya the, svAbhAvika kA hI mArga hai| para jinake hRdaya meM talavAra kI camaka aura kauMdha 9
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina sUtra hai, unake lie mahAvIra kA mArga hai| kahAnI suMdara hai, arthapUrNa AsAna hotA jaaegaa| hai| itanA kahatI hai kahAnI ki 'brAhmaNa ke ghara kabhI koI yoddhA | jaba paramAtmA ne socA ki akelA hUM, thaka gayA hUM, bahuta ho paidA huA? yoddhA paidA hone ke lie roeM-roeM meM, khUna-khUna meM, jAUM, to jIvana paidA huaa| nizcita hI mahAvIra mRtyu kA sAdhana haDDI-mAMsa-majjA meM yuddha kA svara caahie| kreNge| ulaTe lauTanA hai| to jisa taraha paramAtmA ne jIvana ke dUsarI maje kI bAta hai ki caubIsa hI jainoM ke tIrthaMkara kSatriya dhAge phailAe the, usI taraha unako mRtyu ke dhAge phailAne haiM, yA ghara meM paidA hue aura caubIsa hI tIrthaMkara ahiMsaka ho gae, unhoMne jIvana ke dhAge kATane haiN| vRkSa khar3A hai, to vAsanA kI jar3eM hiMsA chor3a dii| talavAra lekara bhI kyA lar3anA! vaha kamajora ke phailatI haiM pRthvI meM, to hI khar3A hai| rasa letA hai, AkAza meM lar3ane kA DhaMga hai; kamajorI ko talavAra se pUrA kara letA hai| phailAtA hai zAkhAoM ko, sUraja kI kiraNeM pItA hai| vRkSa ko | isalie AdamI jitanA kamajora hotA gayA hai, utane hI usake maranA ho, vRkSa ko sikar3anA ho, bIja meM banA ho, vApisa | zastra majabUta hote cale gae haiN| aba Aja to lar3ane ke lie lauTanA ho, to phira jar3oM ko khIMca legA, phira zAkhAoM ko jhukA kamajora aura tAkata kA koI savAla hI nahIM hai; eTamabama girAnA | legA, kyoMki phira sUrya kI UrjA kI koI jarUrata na rhii| phira ho, baccA bhI girA de sakatA hai| eka baTana dabA degA havAI pRthvI ke rasa kI koI jarUrata na rhii| jahAja meM se, eTamabama gira jaaeNge| jisa AdamI ne eTama mahAvIra ke sAre sUtra eka gahana artha meM AtmaghAta ke sUtra haiN| girAyA hirozimA, nAgAsAkI para, vaha koI balazAlI AdamI isalie tuma cakita hooge ki mahAvIra akele jAgrata puruSa haiM thor3e hI thA; sAdhAraNa AdamI! aura eka lAkha AdamI kSaNa meM | jinhoMne apane saMnyAsI ko AtmaghAta kI bhI AjJA dI hai| mAra DAle! yaha kamajora kI bAta ho gii| duniyA meM kisI ne nahIM dii| AtmaghAta kI bhI AjJA ! duniyA kA mahAvIra kahate haiM, jo jitanA hI yoddhA hotA jAegA utane hI koI kAnUna aura duniyA kA koI zAstra svIkAra nahIM karatA ki zastra chor3a degA; usakA khuda honA hI paryApta hai| phira vaha AdamI ko haka hai ki vaha maranA cAhe to mara jAe; mahAvIra mAregA bhI nahIM, kyoMki mArane kI bhASA bhI kamajora kI bhASA hai| svIkAra karate haiM--karanA hI pdd'egaa| yaha tarkayukta hai, kyoMki ve tuma dUsare ko miTAnA cAhate ho, kyoMki tuma dUsare se Darate sikur3ane kI tarapha jA rahe haiM, lauTa rahe haiM vApisa, to jIvana ke ho-kahIM use jIvita chor3a diyA, hAni na kare; kahIM tumheM na | saba tarapha se saMbaMdha tor3a dene haiN| agara koI yaha bhI cAhe ki mujhe mAra DAle! tuma usI ko mArate ho jisase tumheM Dara hai ki kahIM pUre saMbaMdha abhI chor3a dene haiM, to kauna dUsarA use rokane kA hakadAra tumhArI mauta na A jaae| mahAvIra ne kahA, vaha bhI kamajora kI hai! mahAvIra ne AkhirI svataMtratA AdamI ko dI hai ki vaha bhASA hai, hama kisI ko mAreMge nhiiN| agara koI mArane bhI AegA | AtmaghAta karanA cAhe to bhI nirNAyaka svayaM hai| agara vaha to hama marane ko rAjI raheMge, bhAgeMge nahIM, lar3eMge bhI nhiiN| maranA cAhe to bhI haka hai usakA! mRtyu manuSya kA janma-siddha sAdhAraNataH do upAya haiM : jaba bhI tuma para koI hamalA kare to yA adhikAra hai| lekina ye saba bAteM saMgata haiM unake saath| aura to bhAgo yA jUjho-donoM hI kamajora ke haiN| jo bahuta kamajora unake sAre sUtra, kaise jIvana se hamAre saMbaMdha chinna-bhinna ho jAeM, hai, vaha bhAga jAtA hai; jo utanA kamajora nahIM hai, vaha lar3atA hai| kaise yaha phailAva baMda ho jAe, kaise hama vApisa ghara kI tarapha lauTa lekina haiM donoM hI kmjor| | par3eM, isake hI sUtra haiN| yaha sArA zAstra mRtyu kA zAstra hai| mahAvIra kahate haiM, jo saca meM kamajorI ke pAra ho gayA, abhaya tabIboM se maiM kyA pUchU ilaaje-drde-dil| ho gayA, vaha na to bhAgatA hai na lar3atA hai| vaha kahatA hai, 'khar3e maraja jaba jiMdagI khuda ho to phira usakI davA kyA hai! haiM! hama yahIM khar3e haiN| tumheM mAranA ho mAra ddaalo|' vaha mara jAtA | mahAvIra ke lie jIvana hI roga hai| aura roga to gauNa haiN| aura hai, lekina usake hRdaya meM hiMsA kA bhAva nahIM utthtaa| vaha mara roga to mUla roga kI chAyAeM haiN| jIvana hI roga hai| jIvana hI jAtA hai, lekina usake hRdaya meM pratihiMsA nahIM utthtii| baMdhana hai| usI se mukta ho jAnA hai| . yahAM eka bAta aura samajha leM, kyoMki phira sUtroM ko samajhanA to mahAvIra kA jo mokSa hai, vaha mahAmRtyu hai--jahAM tuma 10 Jair Education International
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ ANSAR zAsana kI AdhArazilA : sNklp| bilakula hI miTa gae ho; jahAM kucha bhI nahIM bacA; jahAM parama kyoMki majA hI isameM thA ki jo mere pAsa ho, mere par3osiyoM ke zUnya avatarita hotA hai| . pAsa na ho| AzIrvAda to mila gyaa| AzIrvAda meM koI kamI na aba hama sUtroM ko leM: thii| devatA ne kahA, jo tU cAhegA usI kSaNa pUrA hogaa| isameM mahAvIra ne kahA hai, 'jo tuma apane lie cAhate ho vahI dUsaroM | kucha rukAvaTa na thii| lekina mana sukhI na huA, prasanna na huA, ke lie bhI caaho| aura jo tuma apane lie nahIM cAhate, vaha phUla khile nhiiN| bar3A udAsa ho gyaa| bar3e udAsa mana se dekhA dUsaroM ke lie bhI mata caaho| yahI jina zAsana hai| tIrthaMkara kA ki dekheM, varadAna kAma bhI karatA hai yA nhiiN| yaha koI varadAna yahI upadeza hai| huA! yaha to khAlI, calI huI kAratUsa jaisA varadAna huaa| smjheN| sAdhAraNataH tama jo apane lie cAhate ho, vaha tama isameM kucha rasa hI na rhaa| dUsaroM ke lie nahIM cAhate; kyoMki phira to apane lie cAhane kA phira bhI usane kahA, dekheM shaayd...| kahA ki eka mahala bana koI artha hI na rhaa| tuma eka mahala banAnA cAhate ho apane jaae| eka mahala bana gyaa| lekina jaba bAhara Akara dekhA to lie, to bahuta gahare meM tuma pAoge ki tuma cAhate ho ki dUsarA bar3A muzkila meM par3a gayA : do-do mahala bana gae the par3osiyoM koI aisA mahala na banA le, anyathA majA hI gyaa| agara sabhI ke| chAtI pITa lii| yaha koI varadAna huA! yaha to abhizApa ke pAsa mahala hoM to tumhAre pAsa mahala hone kA artha hI kyA ho gyaa| isase to pahalI hI bhale the| apanI hI mehanata se kara rahA! tuma eka suMdara strI cAhate ho ki suMdara puruSa cAhate ho, to lete| lekina usane rAste khoja liye| AdamI kI hiMsA bar3I tuma bhItara yaha bhI cAhate ho ki aisI suMdara strI kisI aura ko na | gahana hai! usane kahA, 'ThIka hai! devatA dhokhA de gaye, hama.bhI | mila jAe, anyathA kAMTA cubhegaa| tuma aisI suMdara strI cAhate ho rAstA khoja leMge!' milA hogA vakIloM se, salAha lI hogii| jo basa tumhArI ho, aura vaisI suMdara strI kisI ke pAsa na ho| kisI vakIla ne sujhA diyA ki isameM kucha ghabar3Ane kI bAta nahIM suMdara strI meM bhI tuma apane ahaMkAra ko hI bharanA cAhate ho| hai| jahAM-jahAM kAnUna haiM vahAM-vahAM nikalane kA upAya hai| tU apane mahala meM bhI ahaMkAra ko bharanA cAhate ho| aisA kara, tU jAkara mAMga ki mere ghara ke sAmane do kueM khuda jaaeN| tuma jo apane lie cAhate ho, vaha tuma dUsare ke lie kabhI nahIM | usane kahA, 'isase kyA hogA?' usane kahA, 'tU pahale caahte| usase viparIta tuma dUsare ke lie cAhate ho-apane koziza to kr|' do kueM usake ghara ke sAmane khuda gae, lie sukha, dUsare ke lie dukh| lAkha tuma kucha aura kaho, lAkha par3osiyoM ke sAmane cAra-cAra kueM khuda ge| vakIla ne kahA, tuma Upara se kaho ki nahIM, aisA nahIM hai, hama saba ke lie sukha | 'aba tU prArthanA kara ki merI eka AMkha phUTa jaae|' taba samajhA cAhate haiM lekina jarA gaura se khojanA! saba ke lie sukha to vaha raaj| usane kahA, are! mujhe khayAla meM hI na aayaa| eka tuma tabhI cAha sakate ho jaba tumane jIvana se apanI jar3eM tor3anI AMkha phor3ane kA varadAna mAMga liyA, par3osiyoM kI donoM AMkheM zurU kara dI, usake pahale nhiiN| kyoMki jIvana pratispardhA hai, phUTa giiN| aba aMdhe par3osI aura cAra-cAra kueM ghara ke samAne; pratiyogitA hai, mahatvAkAMkSA hai, pAgalapana hai, chIna-jhapaTa hai, | jo huA, vaha hama samajha sakate haiN| galAghoMTa saMgharSa hai| lekina sukha hamArA dUsare ke dukha meM hai| aura jIvana hamArA bar3I purAnI kahAnI hai ki eka AdamI ne bar3I prArthanA-pUjA kI dUsare kI mauta meM hai| aura hamArI sArI prasannatA kisI kI udAsI aura kisI devatA ko prasanna kara liyaa| varSoM kI sAdhanA ke bAda para khar3I hai| hamArA sArA dhana dUsare kI nirdhanatA meM hai| lAkha tuma devatA bolA aura devatA ne kahA, 'kyA cAhate ho?' usane dUsare ke dukha meM sahAnubhUti pragaTa karo, jaba bhI dUsarA dukhI hotA kahA, 'jo bhI maiM mAMgU vaha mujhe mila jaae|' devatA ne kahA, hai, kahIM gahare meM tuma sukhI hote ho| aura tumhArI sahAnubhUti meM 'nizcita milegaa| lekina eka zarta hai : tumase dugunA tumhAre bhI tumhAre sukha kI bhanaka hotI hai| par3osiyoM ko bhI mila jaaegaa|' basa saba pUjA-prArthanA vyartha ho tumane kabhI pakar3A apane ko sahAnubhUti pragaTa karate hue? gii| vaha AdamI udAsa ho gyaa| yaha bhI kyA AzIrvAda haA! | kisI kA divAlA nikala gayA, tuma sahAnubhUti prakaTa karane jAte
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina sUtra bhAgaH1.1 ho| kahate ho, bar3A burA huA! lekina kabhI apanA ceharA AIne yAnI lar3anA hai dUsare se| eka-eka iMca jamIna ke lie lar3anA meM dekhA, jaba tuma kahate ho, bar3A burA huA, to kaisI rasadhAra | hai| eka-eka iMca pada ke lie lar3anA hai| eka-eka iMca dhana ke bahatI hai! tuma kabhI gae, jaba kisI ko lATarI mila gaI ho, taba | lie lar3anA hai| tuma kahane gae ki bahuta acchA huA? / mahAvIra isa pahale sUtra meM hI tumheM mauta kA pahalA pATha dete haiN| jaba koI sukhI hotA hai taba tuma apanA sukha pragaTa karane nahIM ve kahate haiM, jo tuma apane lie cAhate ho, vahI dUsaroM ke lie bhI jAte; taba to IrSyA pakar3atI hai, jalana pakar3atI hai| aMgAre chAtI caaho| cAha maregI aise| phira cAha jI na skegii| cAha kI jar3a meM baiTha jAte haiN| phaphole uTha Ate haiM bhItara, ghAva mahasUsa hote haiM, hI kATa dii| jo tuma apane lie cAhate ho, vahI dUsaroM ke lie pIr3A hotI hai ki phira koI Age nikala gyaa| taba to tuma dUsarI | bhI caaho| bAteM karate ho| tuma to kahate ho, dhokhebAja hai, beImAna hai| taba jarA soco tuma cAhate the ki eka mahala bana jAe-dUsaroM ke to tuma paramAtmA se kahate ho, 'yaha kyA ho rahA hai tere jagata meM? | lie bhI! usa cAha meM hI tuma pAoge ki tumhAre mahala banAne kI anyAya ho rahA hai| yahAM pApI aura vyabhicArI jIta rahe haiM aura cAha gira gii| tuma cAhate the, aisA ho vaisA ho, vahI sabako bhI puNyAtmA hAra rahe haiN|' puNyAtmA yAnI tuma! pApI yAnI ve saba ho jAe-acAnaka tuma pAoge, pairoM ke nIce se kisI ne jamIna jo jIta rahe haiM! khIMca lii| tumane kabhI khayAla kiyA, jaba bhI koI jIta jAtA hai, tuma aura jo tuma apane lie nahIM cAhate, vaha dUsaroM ke lie bhI mata apane ko samajhAte ho, sAMtvanA dete ho ki jarUra kisI galata caaho| logoM ne apane lie to svarga kI kalpanAeM kI haiM, aura DhaMga se jIta gayA hogA, koI beImAnI kI hogI, rizvata dI hogI, | dUsaroM ke lie narka kA iMtajAma kiyA hai| jaba bhI tuma socate ho cAlabAjI kI hogI, koI riztedArI khoja lI hogI khiiN| apane lie to svarga meM socate ho, kalpanA karate ho| nahIM, agara eka mahilA mere pAsa aaii| usakA baccA phela ho gyaa| vaha | tuma apane lie narka nahIM cAhate to dUsare ke lie bhI mata caaho| kahane lagI ki bar3A anyAya ho rahA hai| ye saba zikSaka aura yaha kyoM mahAvIra isa sUtra ko itanA mUlya dete haiM? yaha unakA saba zikSA kI vyavasthA, saba dhokhebAja, beImAna haiN| jinhoMne AdhAra-sUtra hai| yaha bar3A sIdhA aura sarala dikhatA hai Upara, zikSakoM ko rizvateM khilA dIM, ve to saba uttIrNa ho gae, merA lekina isakA jAla bahuta gaharA hai aura sUtra bar3I gaharAI meM tumhAre lar3akA phela ho gyaa| maiMne kahA, isake pahale bhI terA lar3akA acetana ko rUpAMtarita karane vAlA hai| agara tuma eka sUtra ko bhI pAsa hotA AyA thA, taba tU kabhI bhI na AI kahane ki merA pAlana kara lo to tumheM pUrA dharma upalabdha ho jaaegaa| apane lie lar3akA pAsa ho gayA, jarUra kisI na kisI ne rizvata khilAI | vahI cAho jo tuma dUsare ke lie bhI cAhate ho aura jo tuma apane hogii| jaba terA lar3akA pAsa hotA hai, taba apanI mehanata se pAsa lie nahIM cAhate vaha dUsare ke lie bhI mata cAho-acAnaka tuma hotA hai; jaba dUsaroM ke lar3ake pAsa hote haiM, taba rizvata se pAsa | pAoge, tumhAre jIvana kI ApAdhApI kho gii| acAnaka tuma hote haiM! pAoge, pratispardhA miTa gaI, mahatvAkAMkSA ko jagaha na rahI, bIja tumane kabhI dekhe ye dohare mApadaMDa? jaba tuma saphala hote ho to sUkhane lage, jalane lge| honA hI thA, tuma pratibhAzAlI ho| aura jaba dUsarA saphala hotA yahI jina zAsana hai| hai, beImAna! kahIM koI dhokhe kA rAstA nikAla liyaa| koI | etiyagaM jinnsaasnnN| yahI tIrthaMkara kA upadeza hai| jinhoMne cAlabAjI kara gyaa| jaba tuma hArate ho to apane puNyAtmA hone | jItA hai svayaM ko, unakA yaha upadeza hai| kI vajaha se hArate ho| aura jaba dUsarA hAratA hai to pApI hai, 'adhruva, azAzvata aura dukhabahula saMsAra meM aisA kauna-sA apane karmoM kI vajaha se hAratA hai| tumane kabhI ye dohare mApadaMDa | karma hai jisase maiM durgati meM na jAUM?' dekhe? para yaha mApadaMDa ThIka haiM phailAva ke rAste para, kyoMki mahAvIra pUchate haiM, adhruva, azAzvata... / sabhI cIjeM pratikSaNa phailAva yAnI prtisprdhaa| phailAva yAnI galAghoMTa sNghrss| phailAva badalI jAtI haiN| yahAM kucha bhI to zAzvata nhiiN| pAnI para khIMcI .
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina-zAsana kI AdhArazilA : saMkalpa lakIra jaisA hai jiivn| yahAM tuma khIMca bhI nahIM pAte lakIra ki vastuoM kA bharosA hai, na deha kA bharosA hai, na mana kA bharosA miTa jAtI hai| yahAM tuma banA bhI nahIM pAte mahala ki vidA hone kA | hai...| kSaNa A jAtA hai| sAja-sAmAna juTA pAte ho, gIta gA bhI nahIM mujhe dila kI dhar3akanoM kA nahIM etibAra 'mAhira' pAte ki vidAI upasthita ho jAtI hai| jIvana kI taiyArI hI krne| | kabhI ho gaIM zikave, kabhI bana gaIM duaaeN| meM jIvana bIta jAtA hai aura mauta A jAtI hai| yahAM apane hI dila kA bharosA nahIM hai| kSaNabhara meM prasanna hai, _ 'adhruva, azAzvata, dukhbhul...|' aura jahAM dukha jyAdA kSaNabhara meM rotA hai| kSaNabhara pahale duAeM de rahA thA, kSaNabhara bAda hai aura sukha to kevala AzA hai jahAM; jahAM sukha ke kevala sapane zikAyatoM se bhara gyaa| kSaNabhara pahale aisA prakAzojjvala haiM, satya to jahAM dukha hai-yahAM aise isa jagata meM kauna-sA aisA mAlUma hotA thA aura kSaNabhara bAda gahana aMdhakAra se ghira gyaa| karma hai, jisase maiM durgati meM na jAUM? kyoMki kahIM aisA na ho ki yahAM apane hI dila kA bharosA nahIM, jo itane karIba hai! dila vyartha lakIreM khIMcane meM maiM apane lie durgati banA rahA houuN| hama yAnI tumase jo karIba se karIba hai| usakA bhI bharosA nahIM hai| banA rahe haiN| vyartha kI AkAMkSA meM hama apane lie aisA jAla buna yahAM kisa aura cIja kA bharosA kareM! rahe haiM, jaise kabhI-kabhI makar3A jAla bunatA hai aura khuda hI usameM kaliyoM ke jigara aphasurdA haiM, kAMToM kI jabAneM sUkhI haiM phaMsa jAtA hai| aura jo hama buna rahe haiM usase kucha milane kA nahIM hama bAga ke dhokhe meM zAyada, jaMgala ke kinAre A baitthe| hai| usase kucha kho jAtA hai| kahIM kucha dhokhA ho gayA hai| sabhI loga sukha cAhate haiM, dhana pAne ke lie loga kitanA daur3ate haiM! pAkara bhI kyA pAte milatA dukha hai| sabhI loga phUla mAMgate haiM, milate kAMTe haiN| sabhI haiM? kyA mila pAtA hai? hAtha to khAlI ke khAlI raha jAte haiN| loga AnaMda ke lie Atura aura vyathita haiM, pAte saMtApa haiN| marate vakta nirdhana ke nirdhana hI rahate haiN| magara sArA jIvana gaMvA | kaliyoM ke jigara aphasurdA haiM, kAMToM kI jabAne sUkhI haiM dete haiN| vahI jIvana dhyAna bhI bana sakatA thA, jise tumane dhana hama bAga ke dhokhe meM zAyada, jaMgala ke kinAre A baitthe| bnaayaa| vahI jIvana-UrjA dhyAna bhI bana sakatI thI, jise tumane kahIM kucha bhUla ho gaI hai| kahIM koI buniyAdI cUka ho gaI hai| dhana meM gNvaayaa| vahI jIvana-UrjA tumhAre jIvana kA AtyaMtika hama zAyada samajha nahIM pA rhe| hama zAyada reta se tela nikAlane samAdhAna bana sakatI thI, samAdhi bana sakatI thI, aura tuma vyartha | kI ceSTA meM saMlagna haiM, anyathA itanA dukha kaise hotA? sabhI sAmAna juTAne meM lage rhe| aura sAmAna bhI aisA juTAyA jo mauta sukha cAhate hoM, itanA dukha kaise hotA? sabhI loga amRta cAhate ke kSaNa meM sAtha na le jA sakoge, mauta jise chIna legii| aura hoM aura mauta hI ghaTatI hai, amRta to ghaTatA dikhAI nahIM pdd'taa| sAmAna bhI aisA juTAyA ki na mAlUma kitanoM ko dukha diyA, na sabhI loga cAhate haiM ki nAcate, prasanna hote; lekina rasadhAra mAlUma kitanoM kI pIr3A nirmita kI, na mAlUma kitanoM ke lie roja-roja sUkhatI calI jAtI hai| na nAca hai jIvana meM, na umaMga hai, narka bnaayaa| itanA dukha dekara tuma sukhI ho kaise sakoge? itanA na koI utsava hai| dukha tuma para lauTa-lauTa AegA, anaMta gunA hokara brsegaa| 'aisA kauna-sA karma karUM, jisase isa durgati se bcuuN|' kyoMki jagata to eka pratidhvani hai| tama gIta gAo, tumhArA hI kyA karUM? kyA karanA mujhe isa upadrava ke gIta pratidhvanita hokara tuma para barasa jAtA hai| tuma gAliyAM | ye kAma-bhoga kSaNabhara sukha aura cirakAla taka dukha denevAle bako, tumhArI hI gAliyAM lauTakara tuma para barasa jAtI haiM, chida | haiM; bahuta dukha aura thor3A sukha denevAle haiM; saMsAra-mukti ke jAtI haiN| virodhI, aura anarthoM kI khAna haiN|' yaha jagata to eka pratidhvani mAtra hai| thor3A-sA sukha! aise hI hai jaise koI machaliyoM ko pakar3ane to mahAvIra kahate haiM, maulika savAla yaha hai ki maiM kauna-sA jAtA hai, kAMTe para ATA lagA detA hai| machaliyAM ATe ke lie rUM! isa dakhabahala saMsAra meM, isa azAzvata saMsAra meM, AtI haiM, kAMTe ke lie nahIM milatA kAMTA hai| aisA hI lagatA hai jahAM sabhI kucha kSaNa-kSaNa meM badalA jA rahA hai, jahAM na to ki jaise koI machuA majAka kie jA rahA hai| sabhI daur3ate haiM sukha
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina sUtra bhAgaH19 ke lie aura Akhira meM pAte haiM, kAMTe chida ge| ki maiM saba kucha dene ko taiyAra hUM; jo bhI tumhArI phIsa ho le lo, tumane bhI kitanI bAra sukha nahIM cAhA! pAyA hai? mahAvIra lekina caubIsa ghaMTe mujhe aura jilA lo; jisase maiM paidA huA hUM kahate haiM, zAyada thor3A-sA AbhAsa milA ho, prathama kSaNa meM, | usase vidA to le lene do; mAM ko dekhakara jAnA cAhatA huuN| zAyada ullAsa ke kSaNa meM ki mila gayA, tumane apane ko dhokhA | cikitsakoM ne kahA, asaMbhava hai| sikaMdara ne kahA, apanA AdhA de liyA ho; para jaldI hI jhUThI parte ughar3a jAtI haiN| jaldI hI patA | sAmrAjya de duuNgaa| udAsa khar3e cikitsaka! usane kahA, pUrA le cala jAtA hai| lo| kAza! mujhe pahale patA hotA ki pUrA sAmrAjya dekara bhI eka maiMne sunA, mullA nasaruddIna apane daphtara meM apane mAlika se sAMsa nahIM milatI, to apane jIvanabhara kI sAMseM isa sAmrAjya ke bolA ki zAdI kI hai, hanImUna ke lie pahAr3a jAnA cAhatA | lie kyoM kharAba karatA! haM--do saptAha, tIna saptAha kI chuTTI! mAlika ne kahA, lekina isI ApA-dhApI meM, isI daur3a-dhUpa meM saba gyaa| hanImUna kitane dina calegA--eka saptAha, do saptAha, tIna eka-eka sAMsa itanI bahumUlya hai, tumheM patA nhiiN| isalie saptAha! utanI chuTTI le lo| mullA ne kahA, Apa hI batA deN| mahAvIra kahate haiM, soca lo, kahAM lagA rahe ho apanI zvAsoM mAlika ne kahA, maiMne tumhArI patnI ko abhI dekhA hI nahIM, maiM | ko! jo milegA, vaha pAne yogya bhI hai? kahIM aisA na ho ki batAUM kaise kitanI dera calegA? gaMvAne ke bAda patA cale ki jo mUlya diyA thA, bahuta jyAdA thA, dera-abera ho sakatI hai, para jaldI hI ghar3I A jAtI hai, jaba aura jo pAyA vaha kucha bhI na thaa| asalI hIroM ke dhokhe meM prema rAkha ho jAtA hai| koI thor3I dera taka apane ko bhulAe rakhatA | nakalI hIre le baiThe! hai, koI thor3I jaldI jAga jAtA hai| para dera-abera sabhI jAga kama se kama mauta se aisI majhe ummIda nahIM jAte haiN| isa saMsAra meM jo bhI prema hai, vaha cAhe dhana kA ho, cAhe jiMdagI tUne to dhokhe pe diyA hai dhokhA! rUpa kA ho, cAhe pada kA ho, vaha dera-abera ukhar3a hI jAtA hai| jiMdagI silasilA hai : dhokhe para dhokhaa| asaliyata kaba taka chipAe chipegI? 'bahuta khojane para bhI jaise kele ke per3a meM koI sAra dikhAI nahIM asaliyata dukha hai| sakha to Upara kA raMga-rogana hai: jarA varSA detA, vaise hI iMdriya-viSayoM meM bhI koI sakha dikhAI nahIM detaa|' par3I, baha gayA rNg-rogn| vaha to kAgaja ke phUloM jaisA hai; jarA lagatA hai-lagatA hai, murchA ke kaarnn| varSA par3I, bikhara gaye, gala ge| / kabhI kisI kutte ko dekhA, sUkhI haDDI ko cabAte! cabAtA hai 'ye kAma-bhoga kSaNabhara sukha aura cirakAla taka dukha denevAle kitane rasa se! tuma baiThe cakita bhI hooge ki sUkhI haDDI meM haiM; bahuta dukha aura thor3A sukha denevAle haiM; saMsAra-mukti ke cabAtA kyA hogA! sUkhI haDDI meM koI rasa to hai nhiiN| sUkhI haDDI virodhI...' saMsAra se mukta hone ke virodhI haiM, kyoMki inhIM kI meM cabAtA kyA hogA! lekina hotA yaha hai ki jaba sUkhI haDDI ko AzA meM to loga aTake rahate haiM, kyU lagAe khar3e rahate haiM : aba kuttA cabAtA hai to usake hI jabar3oM, jIbha se, tAlU se milA, aba milA! aba taka nahIM milA, milatA hI hogA! lahU-sUkhI haDDI kI TakarAhaTa se lahU bahane lagatA hai| usI loga rAha hI dekhate rahate haiM, binA yaha soce ki jisa kyU meM khar3e lahU ko vaha cUsatA hai| socatA hai, haDDI se rasa A rahA hai| haDDI haiM usameM kisI ko bhI kabhI milA? mAnA ki kucha loga kyU meM se kahIM rasa AyA hai! apanA hI khUna pItA hai| apane hI muMha meM bilakula Age pahuMca gae haiM-koI sikaMdara-magara sikaMdara se ghAva banAtA hai| bhrAMti yaha rakhatA hai ki haDDI se rasa AtA hai| bhI to pUcho, milA? / haDDI se khUna A rahA hai| jinhoMne bhI jAgakara dekhA hai, thor3A sikaMdara mara rahA thA to usane apane cikitsakoM se kahA ki maiM | apanA muMha kholakara dekhA hai, unhoMne yahI pAyA hai ki iMdriya-sukha apanI mAM ko binA dekhe nahIM maranA cAhatA huuN| lekina mAM dUsare sUkhI haDDiyoM jaise haiM, unase kucha AtA nhiiN| agara kucha AtA gAMva meM thii| yA to vaha Ae yA sikaMdara vahAM taka phuNce| bhI mAlUma par3atA hai to vaha hamArI hI jIvana kI rasadhAra hai| aura caubIsa ghaMTe kI kama se kama jarUrata thii| aura sikaMdara ne kahA | vaha ghAva hama vyartha hI paidA kara rahe haiN| jo khUna hamArA hI hai, usI
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina-zAsana kI AdhArazilA : saMka ko hama ghAva paidA kara-kara ke vApisa le rahe haiN| phira bhttkoge| kAma-bhoga meM jo sukha milatA hai, vaha sukha tumhArA hI hai jo manuSya anubhava se sIkhatA hI nhiiN| jo sIkha letA hai, vahI tuma usameM DAlate ho| vaha tumhAre kAma-viSaya se nahIM aataa| jAga jAtA hai| manuSya anubhava se nicor3atA hI nahIM kuch| tumhAre strI ko prema karane meM, puruSa ko prema karane meM tumheM jo sukha kI anubhava aise haiM jaise phUloM kA Dhera lagA ho, tumane unakI mAlA jhalaka milatI hai, vaha na to strI se AtI hai na puruSa se AtI hai, nahIM bnaaii| tumane phUloM ko kisI eka dhAge meM nahIM piroyA ki tumhIM DAlate ho| vaha tumhArA hI khUna hai, jo tuma vyartha uchAlate tumhAre sabhI anubhava eka dhAge meM saMgRhIta ho jAte aura tumhAre ho| para bhrAMti hotI hai ki sukha mila rahA hai| kutte ko koI kaise | jIvana meM eka jIvana-sUtra upalabdha ho jAtA, eka jIvana-dRSTi samajhAe! kuttA mAnegA bhI nhiiN| kutte ko itanA hoza nhiiN| A jaatii| lekina tuma to AdamI ho! tuma to thor3e hoza ke mAlika ho __ anubhava tumheM bhI vahI hue haiM jo mahAvIra ko| anubhava meM koI sakate ho! tuma to thor3e jAga sakate ho! bheda nhiiN| tumane bhI dukha pAyA hai, kucha mahAvIra ne hI nhiiN| tumane 'bahata khojane para bhI jaise kele ke per3a meM koI sAra dikhAI nahIM bhI sukha meM dhokhA pAyA hai, kucha mahAvIra ne hI nhiiN| pharka kahAM detA, vaise hI iMdriya-viSayoM meM bhI koI sukha dikhAI nahIM detaa|' | hai? anubhava to eka se hue haiN| mahAvIra ne anubhavoM kI mAlA 'khujalI kA rogI jaise khujalAne para dukha ko bhI sukha mAnatA banA lii| unhoMne eka anubhava ko dUsare anubhava se jor3a liyaa| hai, vaise hI mohAtura manuSya kAma-janya dukha ko sukha mAnatA hai|' | unhoMne sAre anubhavoM ke sAra ko pakar3a liyaa| unhoMne usa sAra khujalI ho jAtI hai| jAnate ho, khujalAne se aura dukha hogA, kA eka dhAgA banA liyaa| usa sUtra ko hAtha meM pakar3akara ve pAra lahU bahegA, ghAva ho jAeMge, khujalI bigar3egI aura, sudharegI n| ho ge| tumane abhI dhAgA nahIM piroyaa| anubhava kA Dhera lagA saba jAnate hue, phira bhI khujalAte ho| eka adamya vega pakar3a hai, mAlA nahIM bnaaii| mAlA banA lenA hI sAdhanA hai| usI kI letA hai khujalAne kaa| jAnate hue, samajhate hue, atIta ke tarapha ye izAre haiN| anubhava se paricita hote hue, pahale bhI aisA huA hai, bahuta bAra 'khujalI kA rogI jaise khujalAne para dukha ko bhI sukha mAnatA aisA huA hai| phira bhI koI tamasa, koI moha-nidrA, koI aMdherI hai, vaise hI mohAtura manuSya kAma-janya dukha ko sukha mAnatA hai|' rAta, koI mUrchA mana ko pakar3a letI hai, phira bhI tuma khujalAe thor3A smjho| hamArI mAnyatA se bar3A pharka par3atA hai| hamArI cale jAte ho! mAnyatA se, hamArI vyAkhyA se bahuta pharka par3atA hai| tumane kabhI khayAla kiyA, loga jaba khujalI ko khujalAte haiM tumane kabhI khayAla kiyA? eka strI ko tuma AliMgana kara to bar3I tejI se khujalAte haiN| kyoMki ve Darate haiN| unheM bhI patA hai lete ho, socate ho, sukha milaa| socane kA hI sukha hai| aisA hI ki agara dhIre-dhIre khujalAyA to ruka jaaeNge| bar3e jaldI to sapane meM bhI tuma soca lete ho, taba bhI sukha mila jAtA hai| khujalA lete haiM, apane ko hI dhokhA de rahe haiN| mAMsa nikala AtA sapane meM koI strI to nahIM hotI, tumhIM hote ho| sapane meM koI strI hai, lahU baha jAtA hai| pIr3A hotI hai, jalana hotI hai| phira vahI to nahIM hotI, tumhArI hI dhAraNA hotI hai| ho sakatA hai, apanI anubhava ! lekina dubArA phira khujalI hogI to tuma bharosA kara hI dulAI ko chAtI se cipaTAe par3e ho, sapanA dekha rahe ho| sakate ho ki tuma na khujalAoge? jAgakara haMsate ho ki kaisA pAgalapana hai! kitanI bAra tumane krodha kiyA, kitanI bAra krodha se tuma viSAda lekina sapane meM bhI utanA hI sukha mila jAtA hai; zAyada thor3A se bhare, kitanI bAra tuma kAma meM gae, kitanI bAra hatAza vApisa jyAdA hI mila jAtA hai, jitanA ki jAgane kI strI se milatA hai| Ae, kitanI bAra AkAMkSA kI aura hara bAra AkAMkSA TUTI aura | kyoMki jAgate hue strI kI maujUdagI kucha bAdhA bhI paidA karatI bikharI, kitanI bAra svapna saMjoe-hAtha kyA lagA? basa rAkha. hai| sapane meM to koI bhI nahIM, tuma akele hI ho, tumhArA hI sArA hI rAkha hAtha lgii| phira bhI, dubArA jaba AkAMkSA pakar3egI, - bhAvanAoM kA khela hai| dubArA jaba krodha AegA, dubArA jaba kAma kA vega uThegA, tuma sapane meM tuma sukha le lete ho strI ko AliMgana karane kA, to 15
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________ jana satra bhAgaH1 thor3A soco to! sukha tumhArI hI dhAraNA kA hogaa| jAgate meM bhI usane kahA, 'maiM haMsa rahA hUM isalie ki aba kisake lie itanA sukha nahIM milatA, kyoMki jAgate meM eka jIvita strI usa roU! abhI sapane meM bAraha lar3ake the, bar3e suMdara the, yaha kucha bhI tarapha khar3I hai| jIvita strI meM pasIne kI badabU bhI hai| jIvita nhiiN| bar3e svastha, baliSTha the| jaise unakI mauta kabhI AegI hI strI meM kAMTe bhI haiN| jaise tumameM haiM, aise usameM haiN| jIvita strI kI na, aise the| amRta-putra the| aura bar3A mahala thA, yaha mahala maujUdagI thor3I bAdhA bhI DAlatI hai| dUsare vyakti kI maujUdagI jhopar3A hai! sone kA banA thaa| rAha para hIre-javAharAta lage the| parataMtra bhI karatI hai| parataMtratA kI pIr3A bhI hotI hai| strI ho terI cIkha ne saba gar3abar3a kara diyaa| na terA mujhe patA thA, na isa sakatA hai, abhI rAjI na ho ki AliMgana karo, hAtha se haTA de| beTe kA mujhe patA thA; sapane meM tuma aise hI kho gae the, jaise aba lekina sapane meM to koI tumheM hAtha se na haTA skegaa| sapanA kho gyaa| aba maiM socatA hUM, kisake lie ronA! una eka AdamI eka manovaijJAnika ke pAsa gayA aura usane kahA | bAraha ke lie roU pahale ki isa eka ke lie roUM? isalie ki merI bar3I musIbata hai, merI sahAyatA kreN| maiM rAta sapanA | haMsI AtI hai| haMsI AtI hai ki ronA vyartha hai| haMsI AtI hai ki dekhatA hUM ki hajAroM suMdariyAM nagna mere cAroM tarapha nAcatI haiN| vaha bhI eka sapanA thA, yaha bhI eka sapanA hai| vaha AMkha-baMda manovaijJAnika apanI kursI se TikA baiThA thA, samhalakara baiTha kA sapanA thA, yaha AMkha-khulI kA sapanA hai|' gyaa| usane kahA, 'yaha parezAnI hai? are pAgala! aura kyA tuma jise sukha mAna lete ho, vaha sukha mAlUma par3atA hai| kaI cAhatA hai ? isameM parezAnI kahAM hai? tU apanA rAja batA, kaise tU daphA dukha ko bhI tuma sukha mAna lete ho; sukha mAlUma par3atA hai| yaha sapanA paidA karatA hai? kyA terI phIsa hai, bola!' pahalI daphA jaba koI sigareTa pItA hai to sukha nahIM milatA, dukha usa AdamI ne kahA, 'parezAnI yaha hai ki sapane meM maiM bhI hI milatA hai, khAMsI A jAtI hai, dhuAM sira meM car3ha jAtA hai, lar3akI hotA huuN| yahI jhaMjhaTa hai| mujhe kisI taraha sapane meM AdamI cakkara mAlUma hotA hai, ghabar3AhaTa lagatI hai| Akhira dhuAM hI rahane do| yahI pUchane AyA huuN|' hai-gaMdA dhuAM hai| usako bhItara le jAne se sukha kaise ho sakatA sapanoM meM sukha mila jAtA hai| sapane meM tuma kabhI samrATa hue? | hai? lekina phira dhIre-dhIre abhyAsa karane se... jarUra hae hooge| koI kamI nahIM raha jaatii| _ 'rasarI Avata jAta hai, sila para par3ata nishaan|' phira cIna meM eka bar3A samrATa huaa| usakA eka hI lar3akA thaa| ghisate-ghisate rassI ke, abhyAsa karate-karate...'karata-karata vaha maraNAsanna par3A thaa| vaha usake pAsa tIna dina se baiThA thA, | abhyAsa ke jar3amati hota sujaan|' pahale jar3amati the, akala na tIna rAta se baiThA thaa| sArI AzA vahI thaa| sArI mahatvAkAMkSA | thI, isalie dhuAM pIyA aura majA na aayaa| phira buddhi A vahI thaa| phira jhapakI laga gaI usakI; tIna dina kA jAgA huA | jAtI hai abhyAsa se| phira maje se pIne lagate haiN| phira binA pIe samrATa, baiThe-baiThe so gyaa| usane eka sapanA dekhA ki usake | kaSTa milane lagatA hai| zarAba pahalI daphe pIkara dekhI, besvAda bAraha lar3ake haiM--eka se eka suMdara, baliSTha, pratibhAzAlI, hai, tikta hai| phira dhIre-dhIre vahI madhura hone lagatI hai| zarAba medhaavii| bar3A usakA svarNa se banA huA mahala hai| mahala ke | jaisI tikta vastu madhu jaisI madhura mAlUma hone lagatI hai| rAste para hIre-javAharAta jar3e haiN| bar3A usakA sAmrAjya hai| vaha | abhyaas...| cakravartI hai| tabhI bAhara jo beTA bistara para par3A thA, vaha mara tuma agara apane jIvana ke sukha-dukha kI ThIka se chAnabIna gyaa| patnI cIkha mArakara cillAI, sapanA TUTA aura samrATa ne | karoge to tuma pAoge jo tumane sukha mAna liyA, vaha sukha; jo sAmane mare hue lar3ake ko par3A dekhaa| patnI ko cIkhate dekhaa| tumane dukha mAna liyA, vaha dukh| patnI jAnatI thI ki pati ko bar3A sadamA phuNcegaa| ghabar3A gaI, pUraba, sudUra pUrva meM kucha choTe-choTe kabIle haiN| ve cuMbana nahIM kyoMki pati dekhatA hI rhaa| na kevala royA nahIM, haMsane lgaa| krte| unheM patA hI na thA jaba taka ve sabhyatA ke saMparka meM na Ae patnI samajhI ki pAgala ho gyaa| usane kahA, 'yaha tumheM kyA ki loga cuMbana bhI karate haiN| aura jaba unhoMne dekhA ki huA? tuma haMsa kyoM rahe ho?' strI-puruSa cuMbana karate haiM to ve bahuta ghabar3Ae, bar3A vIbhatsa unheM lain Education International
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ - - jina-zAsana kI AdhArazilA : saMkalpa mAlUma huaa| yaha bhI koI bAta huI! oMTha, jhUThe oMTha, gaMde phira se to vicAra karo! phira se eka bAra punarvicAra kro| oMTha, lAra aura thUka se sane oMTha, eka-dUsare para ragar3a rahe haiM taTastha bhAva se, vaijJAnika dRSTi se nirIkSaNa kro| tuma bahuta aura kahate haiM, majA A rahA hai| unhoMne kabhI sadiyoM meM cuMbana hairAna ho jAoge, tumhAre sukha tumhArI mAnyatAoM ke sukha haiN| jo nahIM liyaa| unheM patA hI na thaa| ve jo karate haiM, agara tuma karoge mAna liyA, jo pakar3a liyA acetana meM, vahI sukha mAlUma ho rahA to bahuta hairAna hooge| ve eka-dUsare se nAka ragar3ate haiN| tumane | hai| jaise hI jAgoge, vaise hI tumhAre sukha vidA ho jaaeNge| tuma kabhI ragar3I nAka? ragar3oge to pAgala mAlUma par3oge, yaha kyA | isa jIvana meM dukha hI dukha paaoge| kara rahe ho| koI dekha na le! apanI preyasI se bhI nAka na mahAvIra kA sArA sAdhanA-zAstra isa anubhUti para nirbhara hai ki ragar3oge, kyoMki vaha bhI socegI ki tumhArA dimAga kharAba hai, tumheM jIvana meM parama dukha kA anubhava ho jaae| nAka ragar3ate ho! lekina vaha kabIlA sadiyoM se nAka ragar3atA rahA khudA kI dena hai jisako nasIba ho jAe hai| vahI unakA cuMbana hai| jyAdA hAijinika! agara hara eka dila ko game-jAviMdA nahIM milatA cikitsAzAstriyoM se pUcho to tumase behatara hai| kama se kama nAka -yaha jo parama dukha hai, yaha paramAtmA kI anukaMpA se milatA hI ragar3ate haiM, koI kIr3oM kA aura kITANuoM kA AdAna-pradAna hai| yaha parama dukha, yaha sthAyI dukha kA bodha ki yahAM saba dukha to nahIM krte| aba cuMbana meM to koI lAkhoM kITANuoM kA hai-'game-jAviMdA'-yaha sthAyI gama... AdAna-pradAna ho jAtA hai| khudA kI dena hai jisako nasIba ho jAe maiMne sunA, eka AdamI apane DAkTara ke pAsa gyaa| bar3A hara eka dila ko game-jAviMdA nahIM milatA ghabar3AyA huA thaa| aura usane kahA ki yaha cecaka kI bImArI mahAvIra ko milaa| tumheM bhI mila sakatA hai| hai to, milA to bar3e jora se phaila rahI hai| aura mere lar3ake ko bhI laga gaI hai| hai| tuma dekhate hI nhiiN| tuma chiTakate ho| tuma dekhane se bacanA DAkTara ne kahA, 'ghabar3Ane kI koI bAta nahIM hai| phailI hai| cAhate ho| mahAkopa usakA hai| sAvadhAna raho, saMkrAmaka hai, para ghabar3Ane kI loga apane jIvana ke satya ko dekhane se bacanA cAhate haiM, koI bAta nhiiN| lar3akA bhI ThIka ho jaaegaa|' usane kahA, kyoMki Darate haiN| aura Dara unakA svAbhAvika hai| Darate haiM ki 'ThIka ho jAegA jaba, bAta alg| lar3akA merI naukarAnI ko kahIM jIvana kA satya dekhA to kahIM dukha hI dukha hAtha meM na raha cUmatA hai, isase mujhe ghabar3AhaTa ho gaI hai|' jaae| isalie pITha kie rahate haiN| isalie AMkha bacAe cale 'aura tuma samajhAye nahIM?' jAte haiN| isalie AMkha baMda kara lete haiN| magara aise tuma kise usane kahA ki aba samajhAne kA kyA hai, maiM bhI usako cUma dhokhA de rahe ho? yaha dhokhA svayaM ko hI diyA gayA dhokhA hai| liyA huuN| aura itanA hI nahIM hai...|' | eka kahAnI maiMne sunI hai| eka zahara meM eka naI dukAna khulii| phira bhI DAkTara ne kahA, 'ghabar3Ao mata, ThIka ho jaaegaa|' jahAM koI bhI yuvaka jAkara apane lie eka yogya patnI DhUMr3ha para usane kahA, 'itanA hI mAmalA nahIM hai, maiMne patnI ko bhI sakatA thaa| eka yuvaka usa dukAna para phuNcaa| dukAna ke aMdara cUma liyA hai|' DAkTara ghbraayaa| usane kahA ki 'ruko jI, use do daravAje mile| eka para likhA thA, yuvA patnI aura dUsare bakavAsa baMda karo! patnI ko bhI cUmA hai? pahale maiM apanI jAMca para likhA thA, adhika umra vAlI patnI! yuvaka ne pahale dvAra para karavAUM, kyoMki tumhArI patnI ko maiM bhI cUma baiThA hUM!' dhakkA lagAyA aura aMdara phuNcaa| phira use do daravAje mile| aba taka zAMta thaa| bImAriyAM...lena-dena ho rahA hai! loga patnI vagairaha kucha bhI na milii| phira do daravAje! pahale para kaha rahe haiM, bar3A sukha mila rahA hai| cuMbana jaisA sukha...! para likhA thA, suMdara; dUsare para likhA thA, saadhaarnn| yuvaka ne punaH kabhI tumane socA, kabhI jAgakara dekhA? sukha kyA ho sakatA | pahale dvAra meM praveza kiyaa| na koI suMdara thA na koI sAdhAraNa, hai? tuma bhI cauMkoge, kyoMki tumane kabhI jAgakara socA nahIM, vahAM koI thA hI nhiiN| sAmare phira do daravAje mile, jina para dhyAna nahIM kiyaa| tumane jina-jina bAtoM meM sukha mAnA hai, unameM likhA thA : acchA khAnA banAnevAlI aura khAnA na bnaanevaalii| www.jainelibrar corg
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________ H jana sUtra bhAgaH1. yuvaka ne phira pahalA daravAjA cunaa| svAbhAvika, tuma bhI yahI taraha, nizAnA cUka gyaa| yaha dekhakara ki lar3akA bahuta dhyAna se krte| usake samakSa phira do daravAje Ae, jina para likhA thA : | ur3ate pakSI kI ora dekha rahA hai, mullA nasaruddIna ne kahA, 'dekha acchA gAne vAlI aura gAnA na gAne vaalii| yuvaka ne punaH pahale beTe, dekha! Azcarya dekha! marakara bhI pakSI ur3Ana bhara rahA hai!' dvAra kA sahArA liyA aura aba kI usake sAmane do daravAjoM para magara koI mAnane ko rAjI nahIM hai ki nizAnA apanA cUka gayA likhA thA : daheja lAnevAlI aura na daheja laanevaalii| yuvaka ne hai| bApa kA nizAnA cUka gayA hai, lekina beTe se kaha rahA hai, phira pahalA daravAjA cnaa| ThIka hisAba se claa| gaNita se 'dekha, beTe dekha! nizAnA to laga gayA, camatkAra dekh| phira claa| samajhadArI se claa| paraMtu isa bAra usake sAmane eka kabhI maukA mile na mile| pakSI marakara bhI ur3a rahA hai|' darpaNa lagA thA, aura usa para likhA thA, 'Apa bahuta adhika agara tumhArA nizAnA cUka gayA ho to kisI ko bhUlakara bhI guNoM ke icchuka haiN| samaya A gayA hai ki Apa eka bAra apanA yaha AbhAsa mata denA ki laga gayA hai| apanI hAra ko svIkAra ceharA bhI dekha leN|' kara lenaa| isase tumheM bhI lAbha hogA, auroM ko bhI lAbha hogaa| aisI hI jiMdagI hai : cAha, cAha, cAha! daravAjoM kI ttttol| apanI parAjaya ko mAna lenA, kyoMki tumhArI parAjaya hI tumhArI bhUla hI gae, apanA ceharA dekhanA hI bhUla ge| jisane apanA vijaya-yAtrA kA pahalA kadama bnegii| dhokhA mata diye cale ceharA dekhA, usakI cAha girii| jo cAha meM calA, vaha dhIre-dhIre jaanaa| yaha akar3a vyartha hai| isa akar3a apane cehare ko hI bhUla gyaa| jisane cAha kA sahArA pakar3a mahAvIra isa akar3a ko tor3ane ke lie hI ye sUtra kaha rahe haiN| liyA, eka cAha dUsare meM le gaI, hara daravAje do daravAjoM para le hama vahI-vahI mAMge cale jAte haiN| hara bAra hArate haiM, phira vahI gae, koI milatA nhiiN| jiMdagI basa khAlI hai| yahAM kabhI koI mAMgate hai| kabhI-kabhI to hamArI mAMgeM aisI asaMgata aura kisI ko nahIM milaa| hAM, hara daravAje para AzA lagI hai ki aura | mUr3hatApUrNa hotI haiM, lekina cUMki hamArI mAMgeM haiM, hama na to unakI daravAje haiN| hara daravAje para takhtI milI ki jarA aura ceSTA mUr3hatA dekhate, na asaMgati dekhate haiN| kro| AzA bNdhaaii| AzA bNdhii| phira sapanA dekhaa| lekina eka bhikhArI ne lATarI kA TikaTa kharIdA aura bhagavAna se khAlI hI rhe| aba samaya A gayA, Apa bhI darpaNa ke sAmane prArthanA kI ki he prabhu! majhe lATarI kA pahalA inAma de do, khar3e hokara dekho| apane ko pahacAno! jisase maiM kAra kharIda skeN| paidala bhIkha mAMgate-mAMgate to merI jisane apane ko pahacAnA vaha saMsAra se phira kucha bhI nahIM TAMgeM TUTI jAtI haiN| maaNgtaa| kyoMki yahAM kacha mAMgane jaisA hai hI nhiiN| jisane apane kAra meM bhI bhIkha hI maaNgegaa| jaise hameM koI hoza hI nahIM hai| ko pahacAnA, use vaha saba mila jAtA hai jo mAMgA thA, nahIM mAMgA tuma kyA mAMga rahe ho? tuma jo mAMgate ho, usameM phira tuma vahI thaa| aura jo mAMgatA hI calatA hai, use kucha bhI nahIM milatA hai| mAMga rahe ho, vahI purAnA DhAMcA jisameM tuma janmoM-janmoM se jI rahe isa jiMdagI meM tuma na kevala apane ko dhokhA de raho ho; tumhAre, ho; aura jisameM sivAya dukha, sivAya pIr3A aura saMtApa ke kucha jinako tuma apane kahate ho, unako bhI dhokhA de rahe ho| ghara meM bhI nahIM pAyA hai| eka baccA paidA hotA hai| tuma to dhokhe meM jIe hI, tuma yahI eka choTe zahara ke caudharI ghUmane ke khayAla se dillI phuNce| dhokhA usako bhI sikhAte ho| tuma to dukha meM jIe hI, tuma isI to eka mAmUlI se paricita sajjana ke ghara jA dhamake aura bAteM dukha kA zikSaNa use bhI dete ho| aise pAgalapana haTatA nahIM saMsAra karane lge| bImAriyAM dasaroM ko diye cale jAte haiN| bahata dera taka, jaba usane vahAM se jAne kA nAma na liyA to ghara mullA nasaruddIna ne apane lar3ake para rauba gAMThane ke lie eka vAle sajjana ne apane naukara ko AvAja dekara bulAyA aura kahA, dina zikAra para use sAtha le gyaa| vahAM eka pakSI para nizAnA 'bhAI sAmAna bAMdho aura calane kI taiyArI kro|' sAdhate hue lar3ake se bolA, 'dekha beTe! merA nizAnA kitanA caudharI aura naukara donoM Azcarya meM par3a gae ki ekAeka kahAM acUka hotA hai|' yaha kahakara usane golI daagii| hamezA kI jAne kI taiyArI hai| Akhira meM caudharI ke pUchane para ki isa vakta 18 Jelin Education International -
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ jina-zAsana kI AdhArazilA : saMkalpa kahAM jA rahe haiM, sajjana ne kahA, 'bhAI! makAna para to Apane jarA gaura se dekho, tumhArI saba tAliyAM vyartha gaI haiN| krodha adhikAra kara hI liyA hai| kahIM sAmAna bhI hAtha se na jAtA rahe, karake dekhA, lobha karake dekhA, moha karake dekhA, kAma meM DUbe, isalie yahAM se bhAganA acchA hai|' | dhana kamAyA, pada pAyA, zAstra par3he, pUjA kI, prArthanA kI-koI isase ulaTI hAlata tumhArI hai| makAna para to adhikAra ho hI tAlI lagatI hai? gayA hai saMsAra kA, sAmAna para bhI adhikAra ho gayA hai! tuma hI mahAvIra kahate haiM, saMsAra kI koI tAlI lagatI nhiiN| aura jaba bace ho, aura to saba kho diyA hai| aba apane ko hI kho rahe ho| tuma saba tAliyAM pheMka dete ho, usI kSaNa dvAra khula jAte haiN| bhAgo! mahAvIra kI sAdhanA-vidhi jIvana meM Aga lagI hai, aisA saMsAra se saba taraha se vItarAga ho jAne meM hI tAlI hai, cAbI hai| dekhakara tumheM jagAne kI aura isa ghara ko chor3a dene ke lie hai| bAhara Ao! loga tumase kaheMge, 'palAyanavAdI ho rahe ho?' Aja itanA hii| mahAvIra kahate haiM, ghara meM jaba Aga lagI ho to palAyana hI samajhadArI hai| jahAM dukha ho, vahAM se bhAga jAnA hI samajhadArI aura dhyAna rakhanA, agara tuma dukha se baca sako to sukha kI saMbhAvanA kA dvAra khalatA hai| lekina sakha kahIM bAhara nahIM hai| sukha tumhArA svabhAva hai| saMsAra bAhara hai| sukha tumhArA svabhAva hai| jitane tuma bAhara jAoge utane sukha se dUra hote cale jaaoge| jitane tuma bAhara na jAoge utanI hI sukha kI dhuna bajane lgegii| sukha kA sitAra bajane ko taiyAra rakhA hai, sirpha tuma ghara aao| ___ mullA nasaruddIna eka dhanapati ke ghara naukarI karatA thaa| eka dina usane kahA, 'seTha jI, maiM Apake yahAM se naukarI chor3a denA cAhatA hai| kyoMki yahAM mujhe kAma karate hue kaI sAla ho gae, para abhI taka mujha para Apa ko bharosA nahIM hai|' seTha ne kahA, 'are pAgala! kaisI bAta karatA hai! nasaruddIna hoza meM A! tijorI kI sabhI cAbiyAM to tujhe sauMpa rakhI haiN| aura kyA cAhatA hai? aura kaisA bharosA?' nasaruddIna ne kahA, 'burA mata mAnanA, hujUra! lekina usameM se eka bhI tAlI tijorI meM lagatI kahAM hai|' jisa saMsAra meM tuma apane ko mAlika samajha rahe ho, tAliyoM kA gucchA laTakAe phirate ho, bajAte phirate ho, kabhI usameM se tAlI koI ekAdha lagI, koI tAlA khulA? ki basa tAliyoM kA gucchA laTakAe ho| aura usakI AvAja kA hI majA le rahe ho| kaI striyAM letI haiM, bar3A gucchA laTakAe rahatI haiN| itane tAle bhI mujhe unake ghara meM nahIM dikhAI par3ate jitanI tAliyAM laTakAI haiN| magara AvAja, khanaka sukha detI hai|