________________
ધર્માચરણ ]
૪૭૧ વિરમવાનું–અટકવાનું જે વ્રત, તે અનર્થદંડ-વિરમણવ્રત. જૈન મહર્ષિઓએ અનર્થદંડને ચાર પ્રકારમાં વિભક્ત કરેલો છેઃ (૧) અપધ્યાન, (૨) પાપપદેશ, (૩) હિંસ - પ્રદાન અને (૪) પ્રમાદાચરણ.
અપધ્યાન એટલે આર્ત અને રૌદ્રધ્યાન. જે સૂચના કે સલાહથી બીજાને આરંભ–સમારંભ કરવાની પ્રેરણા મળે તે પાપપદેશ. જેમકે–વેરીઓનું નિકંદન કાઢ, હથિયાર સજે, જગલને બાળીને સાફ કરે, આ ઢેરને ચાર સાટકા લગાવે, આમ સાક્ષી જૂઠી ભરી દેવગેરે. હિંસાકારી શસ્ત્ર-સાધન બીજાને આપવા તે હિંઅપ્રદાન અને જે આચરણ પ્રમાદ કે આળસથી થાય તે પ્રમાદાચરણ તે સંબંધી શ્રી હેમચંદ્રાચાર્યે ગશાસ્ત્રમાં કહ્યું છે કે “કુતૂહલથી ગીત, નૃત્ય, નાટક વગેરે જેવાં, કામશાસ્ત્રમાં આસક્તિ, જુગાર, મદિરા આદિનું સેવન, જલકીડા, હિડોલકીડા ઈત્યાદિ વિનેદ, બીજા જીવોને પરસ્પર લડાવવા, શત્રુના પુત્રાદિ સાથે વૈર રાખવું, ભેજન સંબંધી, સ્ત્રી સંબંધી, જનપદ (દેશ) સંબંધી અને રાજ્ય સંબંધી વાતે કરવી, રોગ કે ચાલવાને પરિશ્રમ પડડ્યા વિના આખી રાત ઊંધ્યા કરવું ઈત્યાદિક પ્રમાદનાં આચરણે સદ્દબુદ્ધિવાળાએ પરિહરવાં જોઈએ.” નવમું સામાયિક-વ્રત | સર્વ પાપમય પ્રવૃત્તિને તથા દુર્ગાનો ત્યાગ કરીને બેઘડી સુધી સમભાવ કે શુભભાવમાં રહેવું, તે સામાયિક
