Jain Dharm Prakash 1966 Pustak 082 Ank 09

Author(s): Jain Dharm Prasarak Sabha
Publisher: Jain Dharm Prasarak Sabha

Page 9

ઉવએસમાલા (ઉપદેશમાલા) રેખાદર્શન
(૭૯)
ગણિએ કહી સંભળાવ્યાની વાત છે અને “દોટ્ટી ” થયાં છે તે જોતાં આ કતિ વીર સંવત ૫૨૦ અર્થાત માં પણ એ જ અર્થ કરાવે છે.
વિ. સં. ૫૦ કરતાં તે પ્રાચીન હોઈ શકે નહિ, વિષય-પ્રસ્તુત કતિમાં જાતજાતના આધ્યાત્મિક કેમકે એમાં વજીસ્વામીને ઉલેખ છે. આ તો એની તેમ જ નૈતિક ઉપદેશ અપાયા છે, અને એ આમાના પૂર્વાવધિની વાત થઈ. સમભાવભાવી હરિભદ્રસૂરિકૃત વિશુદ્ધ ખરેખર ઉન્નતિ માટે મહત્ત્વના છે. સાથેસાથે ઉવએસપથ આ કૃતિના અનુકરણુરૂપે રચાયેલી જણાય અનેક મહાનુભાવોના નામે એમાં દર્શાવાયાં છે. છે, એ હિસાબે આ કનિ એમના સમય કરતાં એઓ નિમ્નલિખિત ગુણાનાં આચરણના અસરકારક અર્થાત્ ઈ સ૭૦૦ થી ઈ. સ. ૭૮૦ કે ૮ ૦ દટ્ટાંતરૂ ' છે.
કરતાં થોડીક પણ વહેલી રચાઇ હોવી જોઇએ. જ્ઞાન, ધ્યાન, તપ, સંયમ, ક્ષમા, દયા, વિનય, આમ આ કૃતિની ઉત્તરાધિ છે. આમ હોઈ આ વિવેક, અનુકંપા, અપરિગ્રહ, નિમે ભવ, નિર્લોભતા, કૃતિ ૧૨૦૦ વર્ષ જેટલી તે પ્રાચીન છે જ. આનું અપ્રમાદ અને અનાસક્તિ –“ મેં દેશમાળા- સમર્થોન ઉપલબ્ધ પ્રાચીનતમ વિવરણની રચના વર્ષથી
પણ થાય છે. પ્રાસ્તાવિક વક્તવ્ય " પ્રસ્તુત કૃતિમાં લગભગ ૭૦ કથાઓનું સૂચન
રચના-સ્થળ-આ વિષે કર્તાએ કશા નિર્દેશ
કર્યો નથી, વિશેષમાં અન્ય રીતે પણ એ જાણી શકાય છે મા. ૩૦૨-૩૦૯ માં ક્રોધાદિ ચાર કાચના પર્યાય અપાયા છે.
એવું કોઈ સાધન હજી સુધી તે મળી આવ્યું નથી. આ ઉચએસમાલાની નિમ્નલિખિત ૩૨૩ મી ,
પ્રકાશનો-આ કૃતિ અનેક સ્થળેથી પ્રસિદ્ધ
કરાઈ છેઃગાથા સપઈ પરણના તૃતીય કાંડની ૮૮ મી ગાથા
(૧) રણછોડલાલ ગંગારામે આ કૃતિ ગુજરાતી તરીક અને પંચવઘુગમાં ૯૪૭ મી તરીકે જોવાય છે –
બાલાવબોધ તેમજ અન્વયસૂચક અંકના નિર્દેશપૂર્વક "जह जह बहुस्सुओ सम्मओ अ,
અમદાવાદથી વિ. સં. ૧૯૩૪માં પ્રકાશિત કરી હતી,
(૨) આ કૃતિ યોગશાસ્ત્ર સહિત “ જૈન अविणिच्छिओ अ समए तह तह,
ધર્મ પ્રસારક સભા” તરફથી ભાવનગરથી ઈ. સ. સિદ્ગતદિનંબો છે ૩૨૩ ” ૧૯૧૫માં છપાવાઈ છે. આ ગાથા જે મહાવીર સ્વામીના સ્વહસ્ત દીક્ષિત (૩) “ પંચાશક ” વગેરે દસ ગ્રંથે (મૂળ મનાતા ધર્મદાસગણિની જ રચના હોય તે એઓ માત્ર ) જે “ “ભદેવજી કેશરીમલજી કન્વેતાંબર સિદ્ધસેન દિવાકર કરતાં પહેલા થએલા ગણાય નહિ સંસ્થા” તરફથી રતલામથી ઈ. સ. ૧૯૨૮માં એક તો એ સિદ્ધસેન દિવાકરના ઉત્તરકાલીન ગણાય.૧ પુસ્તકરૂપે જે છપાવાયા છે તેમાં પત્ર ૨૦૬ આપં. સુખલાલજીના મતે સિદ્ધસેન દિવાકર વિક્રમની ૨૩૮ આમાં ઉવએસમાલાને સ્થાન અપાયું છે. પાંચમી શતાબ્દીમાં થયા છે. જુઓ આગમ યુગ કા આ કૃતિ રામવિજયગણિ ત વૃત્તિ સહિત, જૈન શન (પૃ. ૨૭૧).
હીરાલાલ હંસરાજે જામનગરથી ઈ. સ. ૧૯૩૪માં રચના-સમય-- ધર્મદાસગણિએ ઉવએસ- પ્રકાશિત કરી છે. આ એની ત્રીજી આવૃત્તિ છે. આ માલામાં જેમ આ કતિનું તેમજ પોતાનું નામ દર્શાવેલ પૂર્વે ઈ. સ. ૧૯૨૩માં આ કૃતિ આ જ વૃત્તિના છે તેમ એમણે આ કૃતિ કયારે રચી એ વિશે કશે તેમજ મૂળના ગુજરાતી અનુવાદ સહિત ઉમેદચંદ ઉલેખ કર્યો નથી, આ કૃતિમાં જે વિશેષના રજ રાયચંદે પ્રસિદ્ધ કરી હતી. ૧ ઉપલબ્ધ સાહિત્યની દૃષ્ટિએ આ વાત છે.
૧ એ જિ૨૦ ૦ ( પ્રથમ વિભાગ, પૃ. ૪૯ ).