________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
(૮૪)
જૈન ધર્મ પ્રકાશ
[ અડ
જપના પ્રકારઃ-જ૫ ત્રણ પ્રકારના છેઃ ઉત્તમ, મધ્યમ અને જઘન્ય.
પદસ્થધ્યાનમાં જે જપ કરાય છે તેને ઉત્તમ જપ કહે છે. ઉત્તમ જપ કરવાની રીતને આગળ સમજાવવામાં આવશે.
મધ્યમ જપ:–નવકારવાળી હાથમાં લઈ જાપ જાપ કરે અથવા આંગળીના વેઢા પર જાપ કરવો તેને મધ્યમ જપ કહે છે. આ જપમાં જે પદને જાપ હોય તેના અર્થ પર ધ્યાન રાખવાનું હોય છે.
જઘન્ય જાપ-કોઈપણ રીતે મનને સ્થિર રાખ્યા વિના જાપ કરે તેને જઘન્ય જાપ કહે છે. પદના જાપ વખતે તેના અર્થ પર ધ્યાન રાખવામાં ન આવે ત્યારે તેને જઘન્ય જાપ કહે છે. આ જપમાં માત્ર નવકારવાળીના મણકા દરેક પદે ફેરફાર થાય છે અને મન બીજા વિચાર કરતું હોય છે.
(1) Practicising japa through the beat of pulse.
પ્રાણ (શ્વાસ)ને મન સાથે બહુ જ નિકટનો સંબંધ છે. પ્રાણુ ઉપર કાબુ મેળવવામાં આવે તો મન અમુક અંશે સ્થિર (એકાગ્ર) થાય છે. શાસ્ત્રમાં લખેલ છે કે ૪૮ મીનીટમાં ૩૭૭૩ પ્રાણ (શ્વાસ) લેવાય છે તેથી એક મીનીટમાં ૭૮૬ પ્રાણ થાય છે માટે એક મીનીટમાં ૭૮ પદેનું રટણ થવું જોઈએ. આપણી હાથ પરની નાડી એક મીનીટમાં લગભગ ૭૮ ધબકારા કરે છે એટલે કે તે નાડીમાં પ્રાણવાયુ મિશ્રિત લેહી વહે છે. અને શરીરને પ્રાણવાયુ પહોંચાડે છે માટે નાડીના દરેક ધબકારા સાથે મંત્રનું એક જ પદનું રટણ હોવું જોઈએ શરૂઆતમાં હાથની બે આંગળીઓ નાડી પર રાખી જપ કરવો જોઈએ બેડા દિવસ આ પ્રમાણે અભ્યાસ થયા પછી મંત્ર બોલતી વખતે નાડી પર આંગળીઓ રાખવાની જરૂર નથી પણ નવકારવાળીના એક મણકે ફેરવતી વખતે મંત્રનું એક પદ બાલવું.
એક લેગસ્સનો ૨૫ શ્વાસે શ્વાસનો કાઉસ્સગ એટલે નાડીના ૨૫ ધબકારા (૨૦ સેકન્ડ) હવે જોઈએ.
() Practising japa through inhalation and exhalation (121412).
એક મીનીટમાં ૧૮ શ્વાસે શ્વાસ (શ્વાસ, ઉશ્વાસ.) થાય છે એટલે કે મનુષ્યની છાતી ૧૮ વખત લે છે અને ૧૮ વખત સંકેચાય છે તેથી પ્રાણવાયુવાળુ લોહી શરીરમાં અઢાર વખત વહે છે માટે મંત્રનું એક પદ નાડીના બે ધબકારાના સમય જેટલું બોલવું એટલે એક પદ શ્વાસ સાથે બોલવું અને એક પદ ઉશ્વાસ સાથે બોલવું તેથી એક મીનીટમાં ૩૬ પદેનું રટણ થાય છે.
(૩) ત્યાર પછી મંત્રનું એક પદ એક શ્વાસોશ્વાસ પુરો થાય તેટલા સમય (નાડીના ચાર ધબકારા) સુધી બોલવું એટલે કે એક મીનીટમાં ૧૮ પદનું રટણ કરવું.
(૪) ત્યાર પછી મંત્રનું એક પદ નાડીના નવ ધબકારા થાય તેટલા સમય સુધી બેલિવું આ પ્રમાણે મંત્રના પદને સમય વધારતા જશે તે મને એકામ અને શાંત થશે એટલે કે મન મંત્રના પદો અને અર્થો પર ધ્યાન રાખતા શીખી જશે.
જપ કરી રહ્યા પછી નીચે પ્રમાણે થોડો વખત આત્મ વિચારણા કરવી જોઈએ. “હુ
For Private And Personal Use Only
