________________
Shri Mahavir Jain Aradhana Kendra
www.kobatirth.org
Acharya Shri Kailassagarsuri Gyanmandir
ઉસમાલા (ઉપદેશમાલા) રેખાદર્શન
ગુરુનું એક પદ્ય દ્વારા મરણું કર્યું છે'; વળી આ ઘટ્ટીને અંગે સંસ્કૃતમાં પ્રસ્તાવના લખ“ પાયે વાગે થી શરૂ થતા પદ્ય દ્વારા એમની સ્તુતિ વાનું કાર્ય મેં એક મુનિવરની પ્રેરણાથી શરૂ કર્યું
હતું. એ કેટલુંક તૈયાર થયા બાદ શૈલી અને કર્તાના વિશેષવૃત્તિની એક તાડપત્રીય પ્રતિ વિ. સં. સમય ઈત્યાદિ અંગે મતભેદ ઊભો થતાં તે સમયે ૧૩૯૪ માં લખાઇ છે.
તો આ પ્રસ્તાવના આગળ ચાલુ રખાઇ ન હતી વિશેઘવૃત્તિની વિ. સં. ૧૫ર માં લખાયેલી પણ પ્રસ્તુત લેખના શ્રીગણેશ તો મંડાયા હતા. હાથપથીમાં આ વૃત્તિના ચાર વિમાગ કરાયા છે (૩) કથાનકો-સિવિત હૈપાયામાં કથાઅને એ દરેકને વિશ્રામ' નામ અપાયું છે. આ નકે બહુ થોડાં અને સંક્ષિપ્ત હોવાથી વર્ધમાનસૂરિએ ચાર વિશ્રામોને લગતાં પદ્યોની સંખ્યઅનુક્રમે ૩૨, એમાં કથાનકે ઉમેર્યા છે. આની એક હાથપોથી પર, ૧૪૫ અને ૩૧૫ (અંતિમ ૫૪૪) છે. વિ. સં. ૧૨૯૧ માં લખાયેલી મળે છે.
વિશેષમાં આ વૃત્તિના બે ખંડ એ રીતે પણ બે (૪) કર્ણિકા–આ ઉદયપ્રભ વિ. સં. ૧૨૯૯માં વિભાગ પડાયા છે. પ્રથમ ખંડ ૯૧ માં ૫ઘના વિવ- રચેલી અને ૧૨૨૭૪ બ્લેક જેવડી વૃત્તિ છે. એને રણથી પૂરે થાય છે, અને એને ગ્રંથાચ છ હજાર પ્રારંભ “ સ્તનોતુથી કરાય છે. આ ઉદયપ્રભ તે કલેકને છે. જયારે બીજો ખંડ ૯૨ મી માથાના “નાગેન્દ્ર’ ગ૭ને વિજયસેનના શિષ્ય થાય છે. આ વિવરણથી શરૂ કરાયો છે.
વિજયસેન વસ્તુપાલ મંત્રીના ગુરુ થાય છે. વિશેષવૃત્તિમાં ઉવસમાલાની ગાથાઓનું (૫) સુખબાધિકા-આ વૃત્તિ બૃહતકણિકાના રપષ્ટીકરણ સંસ્કૃતમાં છે, જ્યારે એ મૂળ કૃતિમાં આધારે ગુણુકીતિરિએ રચી છે એમાં ૮૧ કથાઓ છે. સૂચિત કથાઓ પાક્યમાં અને નિમ્નલિખિત કથાએ () વાર્તારૂપાન્તરઅ “ખરતર' ગુચછના તે “અપભ્રંશ'માં છે :--
રતનમૂર્તિના શિષ્ય મેરસુન્દરે રચ્યું છે. ગા. ૩ની વૃત્તિમાં ઉસભધારણુગધિ તથા ચંદણ- | (છ વૃત્તિ–આ સર્વાનન્દસૂરિની રચના છે. બાલા પારણગસધિ.
એઓ શીલભદ્રસૂરિના પટ્ટધર ગુણરત્નસૂરિના શિષ્ય ગા. ૨૫ ની વૃત્તિમાં ભરત–બાહુબલિ કથાના થાય છે. મૂળ સહિત આ વૃત્તિનું પરિમાણુ ૮૯૯૦ બ્સ. ૮૫-૧૦૮૩
કનું છે. આની એક હાથપોથી વિ. સં. ૧૫૬૨માં
લેખાએલી છે. ગા. ૫૫ ની વૃત્તિ ગજસુકુમા લસબ્ધિ.
(૮) લધુવૃત્તિ–આ ૪૧૭૦ શ્લેકની વૃત્તિ સિદ્ધગા. ૮૫ ની વૃત્તિમાં સાહિલિબ્ધિ.
ર્ષિએ રચી છે એમ જૈન ગ્રન્થાવલી (પૃ. ૧૭૧)માં ગા ૮૮ ની વૃત્તિ અનંતામુકમાલસધિ. ઉલ્લેખ છે. ગા, ૧૦૯ ની વૃત્તિમાં પ્રરિસિધિ.
(૯) ઉપદેશમંજરી–આના કર્તાનું નામ
જાણવામાં નથી. આની નોંધ મેં DC G' C M ૧ આ પદ્ય રત્નાકરાવનારાનું છે કે કેમ તે તપાસવું બારું રહે છે.
(VAJ XVII pt. 1, pp. 382–384) માં ૨ ધટ્ટી સહિતની આવૃત્તિમાં ૫૪૩ ૫દ્યો છે. એના
લીધી છે ચાર વિશ્રામે પત્ર ૧-૧૧૨, ૧૧૩-૫૪, ૨૫૫-૪૧૫ અને ૧ આને જિ૦ ૨૦ કે (પ્રથમ વિભાગ, પૃ.૪૯)માં ૪૨૧-૪ર૯ એમ ચાર વિભાગમાં વિભક્ત છે.
સ્વતંત્ર કૃતિ ગણી છે તે ભૂલ છે. એ ભૂલ છે. પિટર્સને કું આવી બીજી પણ આંશિક કથાઓ છે.
For Private And Personal Use Only
