________________
૨૦૦
શ્રી જન ધર્મ પ્રકાશ વહન કરનારા હોય તે બીજાને અનુકરણીય ચરિત્રવાળા થાય છે, તેથી દષ્ટાંત પૂરૂ પાડનારા તરીકે જનસમાજની ઉન્નત્તિમાં તેઓ થોડે અંશે ભાગ બજાવે છે. કેટલીક વ્યક્તિઓ પિતાને વ્યવહાર ચલાવવા ઉપરાંત પિતાના સગા, નેહી કે મંડળ માટે કોઈ પ્રયાસ કરે છે. આ જાતિની વ્યક્તિએ અગાઉના કરતાં વધારે લાભ કરે છે. વળી કેટલીક વિશાળ અંત:કરણવાળી વ્યક્તિએ પિતાની જાતને બહુ વિચાર ન કરતાં જનસમૂહ કે તેના ચક્કસ ભાગ માટે એટલે મંડળ, કેમ કે દેશ માટે અથવા અનુકુળતા પ્રાપ્ત થયે વિશાળ સૃષ્ટિના ભલા માટે સતત પ્રયાસ ચાલુ રાખી જીવન વ્યવહાર કરે છે. પ્રયત્નશીળ ઉઘોગી વ્યક્તિઓ એક રીતે અથવા બીજી રીતે પિતાના સંજોગ, શક્તિ અને પ્રસંગના પ્રમાણમાં દીર્ઘ પ્રયત્ન કરી વધતે ઓછે અંશે પ્રવૃત્તિમય જીવન જીવી, વ્યવહાર વ્યવસ્થામાં પિતાનું સ્થાન નિર્મિત કરી આયુષ્યને વિલય થાય ત્યારે શાંતરીતે ચાલ્યા જાય છે. પ્રશસ્ત પ્રવૃત્તિ કરવી એ નિવૃત્તિને અપાવનાર અને પરમનિવૃત્તિનું પણ પ્રબળ સાધન હોવાથી એ આદરણીય છે એમ અનેક તીર્થંકરાદિકનાં ચરિત્રપરથી જણાય છે.
વળી વિચિત્રરંગી વ્યવહારજીવનમાં કેટલાક પ્રાણીઓ સન આળસુ પણ જોવામાં આવે છે. ઉદ્યોગી વલે વારસામાં આપેલા પિસાપર આનંદ માની, યાચના કરી અથવા યુક્તિ પ્રયુક્તિ લગાડી જીવનકાળ પૂર્ણ કરનારા પણ અનેક પ્રાણીઓ જેવિામાં આવે છે. કેટલાક પ્રાણુઓ શાંત પણ અપ્રસિદ્ધ જીવન - જીવી એકાંતમાં નિવૃત્તિ સુખને અનુભવ કરે છે. . આવી રીતે અનેક પ્રકારની વ્યક્તિથી બનેલું આ જનસમૂહ રૂપ સમષ્ટિ મંડળ જીવનકલહ અને પરોપકાર પરાયણતાના નાના પ્રકારના દષ્ટાંતે બતાવે છે. કેટલીક વ્યક્તિઓનું જીવન સંજોગ
અને સ્થિતિના પરિવર્તન સાથે બંધાય છે ત્યારે કેટલાક અમુક -વિકારને વશ થઈ જીવનકમ નિર્માણ કરે છે. સંજોગો પર અંકુશ રાખનારા પ્રબળ પુરૂષાર્થી અલ્પ હોય છે, બાકીને મોટો ભાગ તે તેને અનુસરનારજ હોય છે. મને વિકારે પિકી પણ ઘણી વ્ય
