Atmanand Prakash Pustak 028 Ank 06

Author(s): Jain Atmanand Sabha Bhavnagar
Publisher: Jain Atmanand Sabha Bhavnagar

Page 6

શ્રી આત્માનંદ પ્રકાશ
૧ પત્થરના ૭૩૭ ટુકડા જેની ઉપર ઘણું જ સુંદર કામ થએલ છે જેમાં * પાટયે, વૈખુટ, થાંભલા, તેરણ, દરવાજા અને મૂત્તિઓ વિગેરેને
સમાવેશ થાય છે. ૨ તેમાં ૬૨ ટુકડા એવા છે કે જેની પર લેખ ખેરાએલ છે, આ લેખે ઈ. સ.
પૂર્વે ૧૫૦ વર્ષથી પ્રારંભીને ઈ. સ. ૧૦૩૨ સુધીનાં છે. ૩ તેમાં એક લેખ તે એ છે કે જેની લીપિ ઉપરોક્ત લેખથી પણ જુની છે, ' જે ઈ. સ. પૂર્વે ૧૫૦ વર્ષની અગાઉ ખેદાએલ છે. આ લેખ એક મંદિરને
છે જેમાં મંદિર કરાવનારનું પણ નામ છે. આથી એ સિદ્ધ થાય છે કે મથુરામાં ઈ. સ. પહેલાના સેંકડો વર્ષ પહેલા જૈન મંદિર હયાત હતા. તેની ઉપરની કારીગરી એ સિદ્ધ કરે છે કે શિલ્પકળા આ દેશમાં બે અઢી હજાર વર્ષ પહેલાં ઉત્કૃષ્ટતાને પ્રાપ્ત કરી ચુકી હતી. ૪ એક બીજો લેખ મળે છે જે એક મૂર્તિની ડાબી બાજુ દેલ છે. તેમાં લખેલ છે કે આ મૂર્તિ ઇ. સ. ૧૫૬ ની લગભગમાં સ્થાપેલ હતી અને તે એક એવા સ્તૂપ ઉપર હતી કે જેને દેવોએ બનાવ્યો હતો. આથી એ સમજી શકાય છે કે જ્યારે આ શિલાલેખ દાયો ત્યારે આ લેખમાં સૂચિત કરેલ સ્તૂપ થયાને એટલાં વર્ષો વ્યતીત થયા હતા કે ત્યાંના મનુષ્ય તે ત્પના કરનારને તથા તે સ્તૂપની બનાવટના કાળને બિલકુલ ભૂલી ગયા હતા. સૈભાગ્યની વાત છે કે તે સ્તૂપ પણ મળી આવ્યું છે. ખેદતાં ખોદતાં ઈ. સ. ૧૮૯૦ માં તે સ્તૂપ પણ નીકળ્યા છે. આ સંગોમાં પૂરાતત્વના જાણકારોએ એવું અનુમાન કર્યું છે કે આ સ્તુપ ઈશુખ્રિસ્તની પૂર્વે અનેક શતક પહેલા બન્યું હતું. આથી સંભવ છે કે આ ઈમારત આર્યાવર્તમાં વિશેષ પ્રાચીન હશે.
ડે કુહરરે ઈ. સ. ૧૮૯૫ માં પણ આ કંકાલી ટેકરાનું ખોદકામ કરી અનેક વસ્તુઓ કાઢી છે. જેમાંથી તીર્થકર મહાવીરની એક પુરાકદની મૂર્તિમાં સં. ૨૯ ને એક લેખ મળે છે. આ સંવત કુશનવંશી કનિષ્ક હવિષ્ક તથા વાસુદેવ વિગેરે રાજાઓને છે. આ સંવતને પ્રારંભ અત્યાર સુધી ઈ. સ. ૭૮ માં થયાનું મનાતું હતું અને લોકો સમજતા હતા કે તેને કનિષ્ક ચલાવેલ છે. કિંતુ જ્યારથી આ શિલાલેખ મળે ત્યારથી વિદ્વાનને તે મત બદલાઈ ગયે છે. અત્યારે એવી માન્યતા છે કે આ સંવત ઈ. સ. પૂર્વે ૫૦ માં શરૂ થયું હશે, - ડે. કુહરરે કંકાલી ટેકરાના લેખે પ્રસિદ્ધ પદાર્થોની પ્રતિલીપિ તથા ચિત્ર વિગેરે સદ્ગત ડે. બુહર પાસે મોકલેલ છે. તેણે આ દરેક ચિત્રો તથા લેખને એપિ ગ્રાફીઆ ઇંડિકામાં પ્રસિદ્ધ કર્યો છે અને તેણે તદ્વિષયક વિદ્વત્તાપૂર્ણ લેખે પણ લખ્યા છે. આ લેખ તથા ચિત્રાથી જેનાના ઇતિહાસ તથા ધર્મની